Prameny šermířských cechů
Jazyk stránky · Čeština

Prameny › P044

Cod. I.6.2°.5

Memorj der Maister deß Lanngen schwerts inn Franckffurt; Augsburgische Fechter Ordnung

Kompilace Paula Hectora Maira s opisem frankfurtského řádu Marxbrüder, seznamem mistrů a řádem augsburských šermířů.

Typ
listina a archivní záznam
Datum
1539
Místo
Augsburk
Ověření
známo z citace
Relevance
5/5

Úplné překlady částí kodexu s původním textem ↓

Snímek pramene

Titulní list kodexu (fol. 1r): ‘1491 Memmorj der Maister deß Lanngen schwerts Inn Franckffurt etc’.
Titulní list kodexu (fol. 1r): ‘1491 Memmorj der Maister deß Lanngen schwerts Inn Franckffurt etc’.
Original: Universitätsbibliothek Augsburg, Cod. I.6.2°.5 · digitalizace · volné dílo (16. stol.)
Fol. 13r: při podzimním trhu roku 1539 byl mezi nově ustanovenými mistry také ‘gilg seckler von Preßburg’ (Bratislava).
Fol. 13r: při podzimním trhu roku 1539 byl mezi nově ustanovenými mistry také ‘gilg seckler von Preßburg’ (Bratislava).
Original: Universitätsbibliothek Augsburg, Cod. I.6.2°.5 · digitalizace · volné dílo (16. stol.)

Části kodexu (2)

Příběhy z tohoto pramene

Osoby v tomto prameni (111)

Úplné překlady částí kodexu

Pracovní překlad vychází z anglického nebo slovenského vydání. U každého odstavce je uvedeno původní znění.

Kodex nemá jediný souvislý překlad. Níže jsou úplné překlady jeho částí spolu s původním textem; folia, která zde nejsou uvedena, dosud nebyla přeložena.

P046 f. 1v–5v Řád augsburské rady pro mistry meče a svobodné šermíře (kolem 1568)

  • Pramen: P046. Opis v souboru Paula Hectora Maira: Universitätsbibliothek Augsburg, Cod. I.6.2°.5, fol. 1v–5v. Text není datován a končí slovem “Decretum” bez data či podpisu. Podle Stettena (1788) rada potvrdila řád v letech 1568, 1596 a 1611; filigrán papíru (Augsburg 1566–1578) a Mairovo úmrtí (1579) ukazují na text z roku 1568 nebo na jeho návrh.
  • Text: podle přepisu P045 (tsc.sk, 2009); fol. 2r, 3v (čl. 12–14) a 5r (čl. 26–29) a závěr na fol. 5v ověřeny 16. listopadu 2026 podle snímků digitalizace UB Augsburg (BVB, urn:nbn:de:bvb:384-uba002007-6, snímky 0009–0016). Ostatní pasáže pouze v transkripci. Pravopis transkripce je zachován. Rukopis čísluje články na okraji (např. 12–14 na fol. 3v, 26–29 na fol. 5r); transkripce tato čísla vynechává.
  • Opraveno podle rukopisu: “an Aids statt” (fol. 2r; přepis “an Anls statt”), “15 kr” (fol. 3v; přepis “18 Kl”) a “12 kr” (fol. 5r; přepis “12 Kl”) = krejcary. “Stenglin” = hůl, “Dussegkhen” = tesák; “aufheben” = pozvednout zbraň (nastoupit k zápasu); “Stangen” = rozhodcovská hůl.
  • Literatura: H.-P. Hils (1985), s. 190 a pozn. 196: řád z 9. ledna 1596 se dochoval na pěti vložených listech ve Staats- und Stadtbibliothek Augsburg, 2° Cod. Aug. 439 (Meistersänger č. 16). Jde o samostatného textového svědka, dosud nepřečteného.
  • Překlad: 15. listopadu 2026, pracovní překlad.

Značka ¶ vedle pasáže odkazuje přímo na dané místo v textu.

Název

[1r] 1491
Memmorj der Maister deß
Lanngen schwerts Inn
Franckffurt etc
[1v] Augsburgische Fechter Ordnung

(Titulní list kompilace:) 1491. Pamětní zápis mistrů dlouhého meče ve Frankfurtu atd. (Fol. 1v:) Augsburský šermířský řád.

¶ 1

[2r] Ains Ersamen Raths diser Loblichen Statt Aůgspůrg Ordnung vnd Articul, wie es hinfür bey den Maistern des Schwerts vnd Freyfechtern alhie in der Ritterlichen Kůnst des Fechtens aůff den Fechtschůlen, vnd sonst in anderwege gehalten werden solle, so wolgedachter Rath auff der obgemelten Maister des Schwerts vnd Freyfechter alhie vnderthenig Sůpplicieren geordnet vnd fürgenomen

Řád a články ctihodné rady tohoto chvályhodného města Augsburgu o tom, jak se mají napříště řídit zdejší mistři meče a svobodní šermíři v rytířském umění šermu při šermířských školách i jindy; uvedená rada je nařídila a přijala na pokornou žádost výše zmíněných zdejších mistrů meče a svobodných šermířů.

¶ 2

Správci škol a přijímání cizinců

Erstlich von den geordneten Innhabern der Schulen vnd Irem ampt Auch wie es mit zulassung der Frembden gehalten werden solle.
Item es sollen zu sollicher freyen Ritterlichen kunst zwen fechter Nemlich ain Maister des Schwerts vnd ain Freyfechter neben ainander allweg ain Jar oder so lang es ainem Ersamen Rath geuöllig Zu Innhabern der Schulen geordnet vnnd erwölt werden.

Předně o ustanovených správcích škol a jejich úřadu a také o tom, jak se má postupovat při přijímání cizích. Item pro toto svobodné rytířské umění mají být vždy ustanoveni a zvoleni dva šermíři, totiž jeden mistr meče a jeden svobodný šermíř společně, za správce škol (Innhaber der Schulen) na jeden rok nebo na tak dlouho, jak se bude ctihodné radě líbit.

¶ 3Dohled a rozhodování

Item wann hinfüro ain frembder fechter, Er seye ain Maister des Schwerts oder Freyfechter, ain fechtschul alhie halten will, Soll Er zuuor den zwen verordneten Innhabern der Schul an Aids statt angloben, Das Er von ainem redlichen Maister des langen Schwerts oder Freyfechter ( den Er mit namen anzaigen soll ) gelernet hab, Vnnd darzu den erwelten zwen verordneten Innhabern der Schul ain gemaine prob des Fechtens zum wenigisten in drey wöchren nemlich Im Schwert Dussegkhen, vnd Stenglin, gethon, Dabey man abnemen künd, Das Er ain fechter sey, Nachsollich [2v] vnd zuuor nicht soll oder mag Ime von den zwayen Innhabern bey ainem Ersamen Rath alhie vmb ain Schul anzulangen zugelassen werden. Doch soll Er dan anschlag zedel zuuor, vnd ehe der angeschlagen würdt, die verordneten Innhaber der Schul sechen lassen, Damit derselb beschaidenlich, vnd niemandt zu Crutz, oder verklainerung gestelt sey.

Item, bude-li chtít napříště cizí šermíř, ať mistr meče, či svobodný šermíř, zde pořádat šermířskou školu, musí nejprve dvěma ustanoveným správcům školy namísto přísahy slíbit, že se vyučil u řádného mistra dlouhého meče nebo svobodného šermíře (jehož uvede jménem); a nadto musí před oběma zvolenými a ustanovenými správci školy vykonat obvyklou zkoušku šermu alespoň ve třech zbraních, totiž v meči, tesáku a holi, z níž lze poznat, že je šermířem. Teprve poté, a ne dříve, mu smějí oba správci dovolit, aby zdejší ctihodnou radu požádal o školu. Svůj vývěsní lístek (anschlag zedel) však musí před vyvěšením ukázat ustanoveným správcům školy, aby byl uměřený a sepsaný tak, že nikoho nepohorší ani nezneváží.

¶ 4Zbraně a výstrojZkouška a stupněPrávo vést šermířskou školu

Výuka šermu

Von dem lernen des fechtens
Item es soll hinfüro kainen frembden fechter, Er sey ain Maister des Schwerts oder Freyfechter, ain Schuler zulernen nit zugelassen werden, Dann mit bewilligung vnd vorweissen der verordneten Innhaber der Schulen, vnd dz Er zuuor die Prob zum wenigisten in den obgemelten drey stuckh gethon hat.

O vyučování šermu. Dále, napříště nesmí žádný cizí šermíř, ať mistr meče, či svobodný šermíř, vyučovat žáka bez souhlasu a vědomí ustanovených správců škol, a to pouze tehdy, pokud nejprve složil zkoušku alespoň ve třech výše uvedených disciplínách (zbraních).

¶ 5Právo vést šermířskou školu

Item die hieigen Maister vnd freyfechter, sollen am nichen Schuler zulernen nicht annemen, Er habe dan seinen Maister bey dem Er zuuor mals auch gelernet, völligclich vnd one alle klag bezalt, wurde aber der selbige Maister darüber ainen oder Mer Schuler annemen, Der soll vmb Jeden Schuler besonder ain guldin in Mintz zur straff in die püchs zubezalen schuldig sein.

Dále zdejší mistři a svobodní šermíři nepřijmou žádného žáka do výuky, pokud plně a bez jakékoli stížnosti nezaplatil svému mistrovi, u něhož se předtím také učil; pokud by však mistr přesto přijal jednoho či více žáků, bude povinen za každého žáka zvlášť zaplatit do pokladny pokutu jednoho zlatého v minci.

¶ 6Pokuty a chování

Představení svobodných šermířů

Vom fürstellen der Freyfechter
Nachdem bißher gepreüchig gewesen, Das ain Jeder Freyfechter, Ain Freyfechter machen, vnd fürstellen mögen, So soll es hinfüro noch bey solcher ordnung bleiben, Allain wa ain solcher newer [3r] Freyfechter schul halten wolt, oder wurd, Soll Er sich in demselben mit der prob, anschlagen, vnd anderm diser Ordnung gemess halten, Doch soll in ains Jeden Freyfechter freyem willen steen, Ob Er ain anglobter Maister des langen Schwerts sein wöll oder nit

O uvádění svobodných šermířů. Jelikož bylo dosud zvykem, že každý svobodný šermíř mohl ustanovit a uvést svobodného šermíře, má tomu tak zůstat i nadále; pouze pokud by takový nový svobodný šermíř chtěl pořádat šermířskou školu, musí se při zkoušce, vyvěšování vývěsních listů i v ostatních věcech řídit tímto řádem. Každému svobodnému šermíři však zůstává na svobodné vůli, zda chce být přísežným (anglobter) mistrem dlouhého meče, či nikoli.

¶ 7Zkouška a stupněPrávo vést šermířskou školu

Pořádání škol a přednost mezi šermíři

Von haltung der Schulen vnd welche Fechter
in der selben ainander vorgeen sollen.
Item wann, Auch wann vnd wie offt Fecht Schulen zuuerge..en, Soll solchs Jeder zeit bey ainem Ersamen Rath steen, vnd da selbs vergünstigung außgepracht werden

O pořádání šermířských škol a o tom, kteří šermíři v nich mají mít přednost. Dále, kdy a jak často mají být šermířské školy povolovány (?), nechť vždy přísluší ctihodné radě a u ní je třeba získat svolení.

¶ 8Právo vést šermířskou školu

Item wurde hinfüran ain frembder Maister des Schwerts alher kommen, vnd Ime von ainem Ersamen Rathe alhie auf sein anlangen Schul zuhalten vergunndt, So soll Er hier Innen ainem hieigen Maister des Schwerts vorgeen.

Item, kdyby sem napříště přišel cizí mistr meče a ctihodná rada mu na jeho žádost povolila pořádat šermířskou školu, má v tom mít přednost před místním mistrem meče.

¶ 9Právo vést šermířskou školu

Item ain hieiger Maister des Schwerts soll ainem frembden anglobten Maister mit der Schul vorgeen Es were dann sach, das der hieig Maister Ime solchs mit guttem willen zugelassen hette.

Dále má místní mistr meče se svou školou přednost před cizím přísežným mistrem, ledaže mu ji místní mistr ze své dobré vůle přenechal.

¶ 10Právo vést šermířskou školu

Deßgleichen soll auch ain hieiger Anglobter Maister ainem frembden Freyfechter vorgeen.
Vnd dann die hieigen Fechter als nemlich ain Maister des Schwerts ainem anglobenden Maister vnd ain anglobter Maister ainem Freyfechter vorgeen, Sy weren dann zuuor mit ainander deßhalben güetlich verglichen

Stejně tak má místní přísežný mistr přednost před cizím svobodným šermířem. A mezi místními šermíři má mistr meče přednost před přísežným mistrem a přísežný mistr před svobodným šermířem, pokud se o tom předem přátelsky nedohodli.

¶ 11Právo vést šermířskou školu

Řád na šermířských školách

Ordnung vnd articul so fürohin auff
den Fechtschulen gehalten werden sollen.
[3v] Item es sollen sich hinfüro Jederzeit die zwen verordneten innhaber der Schulen auff allen vergundten vnd gehaltnen Schulen befleissen, Das Jederzeit Sy bede oder zum wenigsten Ir ainer auf der Schul erscheine, Damit durch sie sampt noch zwayen fechten so Sy Jeder zeit zu Inen zuberueffen macht haben sollen, Aller widerwillen vnd mainigkait der sich Je zu zeiten vnder den fechtern möcht zutragen, mit aller gepür nider gestilt, vnd abgelaint werde

Řád a články, které mají být napříště dodržovány při šermířských školách. Item oba ustanovení správci škol mají napříště vždy dbát na to, aby se na všech povolených a konaných školách dostavili oba, nebo alespoň jeden z nich, aby jejich přičiněním spolu s dalšími dvěma šermíři, které budou mít vždy právo k sobě přizvat, byla náležitě utišena a odvrácena veškerá nevraživost a nesvornost, jež by čas od času mohla mezi šermíři vzniknout.

¶ 12Dohled a rozhodování

Item ain Jeder welcher Schul helt, soll 15 kr In die püchs alßbald zubezalen schuldig sein.

Dále je každý, kdo pořádá školu, povinen ihned zaplatit 15 krejcarů do pokladnice.

¶ 13Mzdy a poplatky

Item die Spilleüth sollen one geschefft oder befelsch des Maisters so die Schul helt, Das Spil nicht geen lassen.

Dále, hudebníci nesmějí začít hrát bez nařízení či příkazu mistra, který školu pořádá.

¶ 14Pokuty a chování

Item es soll kainer dem so ain Ersamer Rath Schul zuhalten vergundt, vnd aufgezogen ist, khainen Schuler niderlegen oder aufheben lassen, Ihme sey dann solliches von dem Maister der die Schul helt guttwillig zugelassen

Item, nikdo nesmí dát kterémukoli žákovi odložit či pozvednout (zbraň) ve škole toho, komu počestná rada udělila povolení ke škole a kdo ji otevřel, ledaže by to mistr pořádající školu dobrovolně dovolil.

¶ 15Dohled a rozhodování

Vnnd wann also sollicher Maister so die Schul helt sampt seinem vorfechter die wöhren wie sich gepürt nidergelegt, vnd die Schul (gemainem geprauch nach) außgerüefft ist, Alsdann vnd zu vor nicht, mag ain Jeder Fechter nach dem andern wie Ritterlicher Kunst vnd Fechtens geprauch ist aufheben, vnd solliches auch ain Jeder Maister seinen Schulern anzaigen vnd verkünden.

A když mistr pořádající školu spolu se svým pomocným šermířem (vorfechter) náležitě rozloží zbraně a škola je vyhlášena (podle obecného zvyku), tehdy a ne dříve smí každý šermíř jeden po druhém vzít do ruky (zbraň), jak je zvykem v rytířském umění a šermu; a každý mistr to má svým žákům ukázat a oznámit.

¶ 16Pokuty a chování

Item ein Jeder Fechter so auf die Schul kompt, Soll hinfüran mit ainer wöhr zwaymal nicht aufheben Er were dann willens vmb den krantz zufechten willens

Item, žádný šermíř, který přijde do školy, nesmí napříště nastoupit dvakrát s touž zbraní, ledaže by chtěl šermovat o věnec (krantz).

¶ 17Platné zásahy a krev

Zakázané techniky a jednání

[4r] Item Da dann ainer dem andern in freyem fechten sein wöhr ergriffe, Dieselbige halten, vnd also auf In schlagen wurde, Dem soll die Schul ain Jar lang verpotten, vnd nicht dess weniger nach gelegenhait der Sachen in ains Ersamen Raths straff sein.

Dále, pokud by při volném šermu někdo uchopil zbraň druhého, držel ji a přitom ho zasáhl, bude mu na rok zakázána účast na šermířské škole a navíc bude podle okolností podléhat trestu ctihodné rady.

¶ 18Zakázané techniky

Wa auch hinfüran ainer oder mehr Fechter Sy seien wer Sy wöllen, über, vnder oder fürgeworffne Stangen schlecht, Der soll alsbald one alle mittel von Stunden sein wöhr Niderlegen, vnd ferrer auf sollicher gehaltner Schul, weder in kurtzen noch langen wöhren, auffzuheben nit macht haben.

Dále, pokud od nynějška jeden či více šermířů, ať jsou kdokoli, udeří nad holí vhozenou mezi ně, pod ní nebo přes ni, musí ihned a bez prodlení odložit zbraň a na této šermířské škole již nebude mít právo chopit se zbraně, krátké ani dlouhé.

¶ 19Zakázané techniky

Begebe sich dann, das fürohin hieige oder frembde Fechter auf ainander Schul mit vnredlichen stucken Auch über hierInn begriffne aines Ersamen Raths alhie vnd sonst gemeines Fechtens geselzte Ordnung vnd geprauch fechten wolten oder wurden Welches dann nicht zu klainer auffwiglung dient, So sollen hinfüro die Innhaber neben Iren Beystenden solliche fleissige achtung haben, Damit dergleichen vnredlichait so der Ritterlichen freyen Kunst zuwider, abgestelt werde.
Item es soll khain fechter hinfüro den andern auf freyer gehaltner Fechtschul an seinen Geren als mit gepürender Reuerentz zumelden, Schelmen dieb oder dergleichen Freuenlichen antaschen, Schelten oder Iniurieren, Da es aber darüber bescheche, So soll ain Jeder übertretter ain guldin Reinisch In gold in gemainer Bruderschafft Büchs alsbald vnabloßlich zubezalen schuldig sein.

Item, napříště nesmí žádný šermíř na svobodné šermířské škole svévolně napadat druhého, spílat mu či jej urážet na cti – s prominutím – jako lotra, zloděje a podobně; stane-li se tak přesto, každý provinilec bude povinen zaplatit do pokladnice celého bratrstva jeden rýnský zlatý ve zlatě, ihned a bez prominutí.

¶ 21Pokuty a chování

[4v] Item Es sollen hinfür die Innhaber neben Iren beystenden guette fursechung thun, Damit bey den Fechten allerlay vngepurliche Reden so ettwa vormals von ettlichen bey den fechtschulen gepraucht werden, mit freuelichen worten abgestelt vnd Inen solliches güettiger weiß vndersagt werde. Wo aber bey demselbigen gutwort nit helffen, sonder sich sollicher vnbeschaidner Reden ferrer geprauchen wolten oder wurden, Sollen die Innhaber sampt Iren beystenden den Stattknecht darumben zusprechen, Solliche vnbeschaidne Fechter der gepür nach abzüschaffen, damit Jeder zeit solliche Ritterliche Kunst Inn guter Ordnung beschaidenlich weiße erhalten vnd gemert werden möge.
Item es sollen hinfüran auf ain Fechtschul nit mer dann zwue maß wein gewagen werden.

Dále se napříště na šermířskou školu nesmějí vynášet více než dvě míry vína.

¶ 23Pokuty a chování

Chlapci, vstupní poplatky a vyúčtování

Von den Knaben so die wöhren
auff die Schul tragen.
Item der Schulhalter soll der Buben so die wöhren auf die Schulen tragen Innsonderhait zubezalen vnd nit in gemaine Zech zurechenen schuldig sein.

O chlapcích, kteří nosí zbraně do školy. Dále je pořadatel školy povinen platit chlapcům, kteří nosí zbraně do škol, zvlášť a nezahrnovat je do společného vyúčtování.

¶ 24

Von dem gewonlichen gelt so die
zuseher der schulen bezalen sollen
Item es soll hinfüran khainer so die Schul helt wenig noch vil auf die Schulen one bezalung des gewonlichen gelts hinauff geen lassen, Er were dann willens mit den Fechtern ain freündtlichen Trunckh zuthun Alßdann sol Ime sein gelt widerumb hinauß gegeben werden.

O obvyklém poplatku, který mají platit diváci šermířských škol. Dále napříště nesmí nikdo, kdo pořádá šermířskou školu, vpustit na ni kohokoli, ať v malém či velkém počtu, bez zaplacení obvyklého poplatku, ledaže by dotyčný zamýšlel přátelsky popít se šermíři; tehdy mu mají být peníze vráceny.

¶ 25Mzdy a poplatky

Es soll auch kain Schuler durchauß der auff die Schul [5r] zugeen begert vnd nicht ficht mit bezalung des gewonlichen gelts frey sein, Hette Er aber gefochten Soll Ime vonn dem Schulhalter sein gelt widerumben hinaus geraicht werden.

Rovněž žádný žák, který chce přijít do školy a nešermuje, nebude zproštěn placení obvyklého poplatku; pokud však šermoval, pořadatel školy mu jeho peníze vrátí.

¶ 26Mzdy a poplatky

Von der Zech
Nachdem dann die Fechtschul abgezogen vnd die Zech gehalten würdt, Soll hinfüran kainer der Schul helt für ainichen Fechter dann allain für seinen vorfechter, Die zwen Stattknecht vnd für die Spilleüth zubezalen schuldig sein, Wo Er aber für die Thürhietter oder andere die Zech bezalen wolte, soll es bey seinem willen steen.

O útratě. Když šermířská škola skončí a přistoupí se k vyúčtování útraty (Zech), nebude napříště ten, kdo školu pořádá, povinen platit za žádného šermíře kromě svého pomocného šermíře, dvou městských biřiců a hudebníků; bude-li však chtít zaplatit útratu za dveřníky či jiné, bude to na jeho vůli.

¶ 27

Item Es soll hinfüro ain Jeder so die Schul ghelten die Zech selbs über sechen, vnd der massen fleissen darab halten, Damit kainer in der Zech über 12 kr nit verzere, Wurde aber mehr darüber vertrunckh vnd der Schulhalter solliches übersehen Soll Ers aus seinem Seckel zubezalen schuldig sein, Damit grosser überfluß abgewendt vnd übriger vnrosten abgestelt vnd vermitten bleibe.

Dále nechť každý, kdo uspořádal školu, napříště sám dohlíží na vyúčtování a bedlivě dbá, aby při něm nikdo neutratil více než 12 krejcarů; pokud by se však propilo více a pořadatel školy to přehlédl, bude povinen zaplatit to z vlastní kapsy, aby se zabránilo velké nestřídmosti a zamezilo zbytečným výdajům.

¶ 28Pokuty a chování

Wolten dann nach solcher gehaltner vnd bezalter Zech, ettliche Fechter ainen Nachtrunckh thun, Das soll Inen auch, Doch ainem Jeden vmb sein gelt zugelassen sein.

Pokud by si po takto provedeném vyúčtování a zaplacení někteří šermíři přáli ještě popít, budiž jim to rovněž dovoleno, avšak každému za vlastní peníze.

¶ 29

Es soll auch fürohin kainer der Schul gehalten auß dem wirtshaus geen, Er habe dann zuuor den wirt one Clag bezalt vnnd zu friden gemacht.

Rovněž napříště nikdo, kdo pořádal šermířskou školu, nesmí opustit hostinec, dokud nejprve bez námitek nezaplatí hostinskému a nevyrovná se s ním.

¶ 30

Školní zbraně

Von vnderhaltung der Schulwöhren.
[5v] Item die verordneten zwen Innhaber sollen alle wöhren so zu den fechtschulen gehören oder gepraucht werden fürohin in gemainer Bruderschafft vnd Irer verwahrung halten.

O péči o školní zbraně. Item, dva ustanovení správci mají napříště pro celé bratrstvo opatrovat všechny zbraně, které náležejí šermířským školám nebo se v nich používají.

¶ 31Zbraně a výstroj

Es mag auch hinfüran ain Jeder Fechter dem von ainem Erbern Rath alhie Schul zuhalten vergundt vnd zugelassen würdt, güette macht haben, seinem gefallen nach, Wa Er will auß zuziechen Jedoch das Er die wöhren so gemainer Statt Bruderschafft zu gehörig, Den Innhabern alßbald nach beschechnem abzug der Schul, widerumben zu hauß an das gepürlich orth da Er sy genommen antworte, Weren aber auff sollicher Schulen Aine oder mehr wöhren zerschlagen, abgehawen oder zertrimmert worden, So soll Er alsbald ohne alles mittel schuldig sein one Leimen oder Schwaissen dieselben widerumben gantz zumachen, Damit bey gemainer Bruderschafft Jeder zeit gutte gantze wöhren verhanden seyen

Rovněž napříště každý šermíř, jemuž zdejší ctihodná rada udělí svolení pořádat šermířskou školu, má mít plné právo odejít (?) kamkoli chce podle svého uvážení, pokud ihned po skončení školy vrátí zbraně náležející bratrstvu celého města správcům domů na náležité místo, odkud je vzal; pokud však byla na takové škole jedna či více zbraní zlomena, useknuta nebo roztříštěna, je povinen je ihned a bez prodlení nechat uvést znovu do úplného stavu bez lepení či svařování, aby celému bratrstvu byly vždy k dispozici dobré a neporušené zbraně.

¶ 32Zbraně a výstroj

Tresty a výhrada městské rady

Straff diser ordnung
Item Ob sich ainer oder mehr diser Ordnung zuwider halten vnd ainen oder mer Articul freuenlicher weiß übertretten wurden, der oder dieselben sollen ainem Ersamen Rath angezaigt werden, vnd alda ain Jeder vmb sein übertrettung nach gestalt der sach sein straff empfachen.

Trest podle tohoto řádu. Dále, pokud by jeden či více jednali proti tomuto řádu a svévolně porušili jeden či více článků, bude on či oni oznámeni ctihodné radě a tam každý obdrží za své provinění trest podle povahy věci.

¶ 33Pokuty a chování

Doch hatt ain Ersamer ath Ime dise
Ordnung Jederzeit zu minderen zumeren
oder gar abzuthun In krafft habender
Obrigkait vorbehalten, Decretum

Ctihodná rada si však z moci svého úřadu vyhradila právo toto nařízení kdykoli omezit, rozšířit nebo zcela zrušit. Usneseno (Decretum).

¶ 34

P047 f. 6v–20v Frankfurtský šermířský řád z roku 1491 (s dodatky z roku 1534 a zápisy do roku 1566)

  • Pramen: P047. Opis v kompilaci Paula Hectora Maira: Universitätsbibliothek Augsburg, Cod. I.6.2°.5, fol. 7r–20v; podle přípisu na okraji jej Mair obdržel od mistrů dlouhého meče 20. prosince 1566. Originál (kniha bratrstva) není znám.
  • Text: podle přepisu P045 (tsc.sk, 2009). Folia 13r a 14v–15v ověřena podle snímků rukopisu (14. listopadu 2026); ostatní listy pouze podle přepisu. Pravopis přepisu je zachován, stejně jako označení folií [7r] a marginální poznámky [marg: …].
  • Měnové značky: ß je ponecháno podle přepisu (obvykle šilink; s údajem “in gold” patrně zlatý). “all” = albus (bílý peníz), “d” = denarius (denár), “Englisch” = drobná mince, “Postulat guldin” = postulátní zlatý.
  • Nejistá místa: „Velmesse“ (snad Seelmesse, zádušní mše), „Terminer“, „Burgerschafft“ na fol. 9v (snad Bruderschafft), šermířské termíny na fol. 15r; označeno (?).
  • Překlad: 15. listopadu 2026, pracovní překlad.

Řád z roku 1491: preambule

[7r] 1491 Frankfürter Fechter Ordnung
[marg: 1566 Vonn denen Maistern des Lanngen sche schwert dies 20 decembri vber kumben]

Frankfurtský šermířský řád z roku 1491. (Na okraji: 1566, přijato od mistrů dlouhého meče dne 20. prosince.)

¶ 1

Auff das die dinge die da geschechen nicht beflickt werden mit vergessen so soll man das gedachtnus stercken vnnd werig machen mit schrifften Darumb so seind haubtman vnd gemaine Bruderschafft Vnser lieben Frawen der Raine Junckfrawe Maria vnd des hailigen vnnd gwaltsamen himelfürsten Sannct Marxen Einsamlichen mit wolzeitigen Berathen Muth Im Versamleten Capittl vberkomen vnd Redlichen beschlossen ganz steth vnd vesst Furtermehr von Einem Jeden Fechtmayster der In die Obgemelte Bruderschafft zu Maister gemacht zugelassen vnnd gehalten wurd Also wie nachsteth zu halten zuthun vnnd nach Auß weyßung der Ordnung gebotten vnd Doch vor behalten Einem Capitel gemainlich nach gelegenhait vnd gestalt der zeit vnd der leude zu mindern zu Merzen vnd zu Andern Ongeuarlich.

Aby události neupadly v zapomnění, má být paměť upevněna a učiněna trvalou písmem. Proto se hejtman a celé bratrstvo Naší milé Paní, čisté Panny Marie, a svatého a mocného nebeského knížete svatého Marka jednomyslně a po zralé úvaze na shromážděné kapitule dohodli a řádně usnesli, že od nynějška každý šermířský mistr, který bude v řečeném bratrstvu ustanoven, přijat a ponechán mistrem, bude pevně a neochvějně zachovávat a plnit vše, co následuje a co tento řád ukládá. Společné kapitule se však vyhrazuje právo jej bez zlého úmyslu zkracovat, rozšiřovat a měnit podle okolností a poměrů doby i lidí.

¶ 2

Mše u dominikánů

Zum Ersten nach dem vnnd Auch von Alter herkomen Ist So sezen Ordnen vnd wollen wir das man hinfür Allen Fronfasten Auff den Freitag vnd Auff Aller Seelen tag Soll In dem Cor der Closter gut zum Bredigern zu Franckfurt Ein Velmesse thun halten durch ainen daselbst Conuens heren den Ein Prior daselbst zu Jeder zeit darzu thut Ordnen Auch Auff den Nechsten tag nach vnnser Frawen tag Als sie geboren ward Ein seelmeß leßen für der Bruder seel die In vnserer Bruderschafft verschiden vnd Abgangen sein vnd Alle glaubig sellen
paulus hector Mair zu geherig

Za prvé, jelikož tomu tak bylo již odedávna, stanovujeme, nařizujeme a chceme, aby se od nynějška v pátek každého suchého týdne a na Dušičky konala v chóru kláštera kazatelů (dominikánů) ve Frankfurtu mše (?) („Velmesse“, snad zádušní), kterou bude sloužit jeden z pánů tamního konventu, jehož k tomu pokaždé určí tamní převor. Rovněž den po svátku Narození Panny Marie bude čtena zádušní mše za duše bratří, kteří zemřeli a odešli v našem bratrstvu, a za všechny věrné duše. (Vlastnický přípis: patří Paulu Hectoru Mairovi.)

¶ 3

[7v]
Des soll Ine Ein haubtman der zu Jeder zeit In der Bruderschafft Ist zu Ainer Ergezung der Andacht von Einer Jeden Lesenden Meß Jars geben 4 ß Franckfurter werung Auff das solch messen dester Löblicher der Bruderschafft Auch dester Erlicher vnd zu Rechter zeit geloßen werden

Za to jim má kapitán, který je právě v úřadu bratrstva, každoročně jako odměnu za jejich oddanost dávat za každou čtenou mši 4 ß frankfurtské měny, aby tyto mše byly za bratrstvo slouženy tím chvályhodněji, důstojněji a v náležitou dobu.

¶ 4

Auch soll der Confent nach Jers Confent vnd Closter gewonhait Auff Vnser lieben Frawen tag Als sie geboren ward Ein Meß Im Cor von vnser lieben Frawen Auff den Nechsten sontag daruor oder darnach von Sannt Marxen vnd vnser lieben Frawen damit gedencken herlichen vnd zierlichen thun singen vnd damit Es dester Erlicher loblicher vnd zierlicher mit Allen seinen zugehörungen gleich Ann hochen Feste gehalten werden so soll Ein Jeder haubtman der Je zu zeiten Ist geben 8 ß von Einer Jeden wie Jezt stet singenden messen

Rovněž konvent má podle zvyklostí svého konventu a kláštera slavnostně a okázale zpívat v chóru mši o Naší milé Paní na svátek jejího Narození a nejbližší neděli před ním nebo po něm mši o svatém Markovi a Naší milé Paní se vzpomínkou (na bratry). Aby se konala tím důstojněji, chvályhodněji a slavnostněji se vším, co k ní náleží, jako o velkých svátcích, má každý tehdy úřadující hejtman dát za každou takovou zpívanou mši 8 ß, jak je uvedeno.

¶ 5

Ittem dem Custor soll der haubtman wie vorgerurt Alle Jar geben 4 Englisch zu lone Die Kerzen Anzu zinden, vnd das grab der Bruderschafft zuberaiten vnnd Andere ding des not were zu Andelogen.

Dále má hejtman, jak bylo řečeno výše, každoročně dávat kostelníkovi (custos) 4 Englisch jako odměnu za rozsvěcení svící, přípravu hrobu bratrstva a obstarávání dalších potřebných věcí.

¶ 6

Ittem soll der gemelt haubtman geben Alle Jar 4 ß dennienern die der Bruderschafft kerzen tragen Auff Sannct Marie Madlenatag Auch so Ain Mayster In das Capittel der Loblichen Bruderschafft vnser lieben Frawen vnd Sannct Marxen Auffgenomen [8r] vnnd zugelassen wurd damit Er sich nit durch Onwißenhait Entschuldige möge mag man Ime dise Ordnung vnd gesez leßen Oder sunst Offen Baren lassen, sich darnach wissen zu halten vnd gehorsamlich One Alle widerred vnd seumnus zu Erzaigen bei bus vnd penen nach gelegenhait der Vberfarung wie hernach geschriben steth, Vnd Ein Capitel nach gelegenhait der zeit vnnd Person das zu Jederzeit gut Ist vnd dunckt

Dále má řečený kapitán každoročně dát 4 ß těm, kdo nesou svíce bratrstva o svátku svaté Marie Magdalény. Když je mistr přijat a připuštěn do kapituly chvályhodného bratrstva Naší milé Paní a svatého Marka, může mu být tento řád a ustanovení přečten nebo jinak oznámen, aby se nemohl omlouvat neznalostí, věděl, jak jej dodržovat, a prokazoval poslušnost bez jakýchkoli námitek či prodlení, pod hrozbou pokut a trestů podle závažnosti přestupku, jak je psáno níže a jak kapitula kdykoli uzná za vhodné podle okolností doby a osoby.

¶ 7Pokuty a chování

Ittem alle vnnd Jeden Mayster die zu den gemelten zeitten so man die singende Meß, wie Obstet thut zu Franckfurt sein sollen zu Opffer gehn Als sich wol zimet welcher das nit thete, der solt der Bruderschafft Ein pfund wax In die Büx bezallen

Item každý mistr, který je v uvedených dobách ve Frankfurtu, když se koná zpívaná mše, jak je uvedeno výše, má přistoupit k obětování, jak se sluší. Kdo tak neučiní, odvede bratrstvu do pokladnice libru vosku.

¶ 8

Auch were Es das Einer vber land keme, vnd nit bei der mess were der vnd Ein Jedlicher der die Mesß verseumbt sollen Auff den selbigen tag kain Schulgelt noch tail daran haben. Es were dann das Er so Redlich sachen Inn tag brechte das Ein haubtman Oder werAuff diße zeit zu Franckfurt Im Capitl mit den Eltesten werden Vrsach vermercken das s nit Inn verachtung Oder Frewfenlichs fürnemens halben geschechen were Vngevarlich Auff der Bruder gut geduncken.

Pokud by někdo přišel z cest a nebyl na mši, nebude mít on ani nikdo jiný, kdo mši zmešká, toho dne nárok na peníze ze školy ani na podíl z nich, ledaže předloží takové poctivé důvody, z nichž kapitán nebo ten, kdo je v té době ve Frankfurtu na shromáždění s nejstarším, pozná, že se tak nestalo z pohrdání ani úmyslně, bez úskoku, podle dobrého uvážení bratří.

¶ 9

Auch Ist geOrdet vnd gemacht welcher mayster nicht so man solche mesß singt In franckfurt Terminer Ist, der soll zu der buß das wax der Vrsachen halben wie Obsteth, nit bezwungen sein zugeben.

Rovněž se nařizuje a stanoví, že mistr, který není ve Frankfurtu přítomen v daném termínu (?) (“Terminer”), kdy se zpívá taková mše, nemá být z výše uvedených důvodů nucen odevzdat vosk jako pokutu.

¶ 10

Školné

[8v] Auch sol das Schulgelt das von dem Volckh gesellet so man Schul helt Oder Maister von Einem dem das der hauptman befülcht Oder der Eltist mayster Auff dann dabei so der haubtman nit da were Empfangen Auch darnach den haubtman vberzalt vnd Bey Ein Ander behalten vnd nit getailt werden bis An den Nechsten tag darnach so Ein Jeder mayster sein Rechenschafft gethan vnd Auch alle seine schuld ganz vnd gar Bezalt hat, der Bruderschafft Austend

Peníze ze šermířské školy vybrané od lidu při jejím konání nebo při udělení mistrovství převezme ten, koho určí hejtman, nebo nejstarší přítomný mistr, není-li hejtman přítomen, a poté je odevzdá hejtmanovi; peníze se mají uchovávat pohromadě a rozdělit teprve následujícího dne, až každý mistr předloží své vyúčtování a zcela splatí všechny své nesplacené dluhy vůči bratrstvu.

¶ 11Mzdy a poplatky

Auch sollen die Mayster vnser lieben frawen so man schule helt Auch Ein tail In die Byxen geben An dem guten tag Vnser Lieben Frawen Als sie geboren ward

Rovněž mistři, koná-li se škola, odvedou podíl do pokladnice Naší Milé Paní o slavnosti Narození Panny Marie.

¶ 12Mzdy a poplatky

Přijímání nových mistrů

Zu Mercken.
So man New Maister machen wil so soll man Ine vormenigclichen fürstellen vnd Fechten lassen In welcher werhe Er begert Mayster zuwerden vnd die Mayster sollen Auch Alle mit Ime Fechten Iglicher zum Minsten 2 Oder 3 geng vnd In Offenlich vnd wol versuchen vnd darnach zu Irem gut duncken zu Mayster Machen, vnd Als dann so der mayster Auff das Schwerdt nider kniet soll Er Vnser Lieben Frawen zwen ß Auff das Schwerdt Opfern vnd Legen, die hebt Ain haubtman Auff

Budiž poznamenáno. Mají-li být ustanoveni noví mistři, bude uchazeč představen přede všemi a bude mu dovoleno šermovat tou zbraní, v níž se chce stát mistrem. Všichni mistři s ním budou šermovat, každý alespoň 2 nebo 3 střetnutí (geng), veřejně jej důkladně vyzkoušejí a poté jej podle svého uvážení ustanoví mistrem. A když pak mistr poklekne na meč, obětuje a položí na meč dva ß pro Naši milou Paní; hejtman je vybere.

¶ 13Platné zásahy a krevZkouška a stupně

Darnach soll man Ine haimlichen versuchen In dem Capitl darzu soll der haubtman 2 Oder 3 Maister schicken die Ine versuchen In welcher gewehr Er dann von den selben Maystern zu gelassen wurd Darin sol man In Mayster Machen vnd Er sich Einem Mayster Schreiben vnd Nenen vnd nit weitter In seinen Brieff geschriben werden.

Poté má být neveřejně přezkoušen na kapitule; hejtman k tomu vyšle 2 nebo 3 mistry, aby jej vyzkoušeli. V té zbrani, v níž jej tito mistři uznají způsobilým, má být ustanoven mistrem a v té se má písemně označovat a nazývat mistrem; nic dalšího nemá být v jeho listu uvedeno.

¶ 14Zbraně a výstrojZkouška a stupně

[9r] [marg: Maister dailen daß schulgelt]
Auch soll man Kein Mayster machen Er geb dann 2 ß Auff das schwert Als verstet vnnser Lieben Frawen In die Bruderschafft Vnnd Büxen vnd den Maistern 3 ß, die In dann zu Maister lassen vnd dieselben 3 ß sollen die Maister mit dem Schulgelt mit Einander Theillen.

(Na okraji: Mistři si rozdělují peníze ze školy.) Nikdo nemá být učiněn mistrem, pokud nesloží na meč 2 ß, totiž pro Naši milou Paní do bratrstva a do pokladnice, a 3 ß mistrům, kteří jej přijímají za mistra. Tyto 3 ß si mají mistři mezi sebou rozdělit spolu s penězi ze šermířské školy.

¶ 15Zkouška a stupně

Nota wass ainer geben muß
Welcher mayster nit mit dem Newen Mayster One Vrsach ficht der soll kain Taill daran haben

Poznamenejme, co je třeba dát. Mistr, který bez příčiny nešermuje s novým mistrem, na tom nebude mít podíl.

¶ 16Mzdy a poplatky

Wann Mann von der Schul geth zu dem Wein so sol man dem Newen Mayster die vrten schencken vnd soll sunst Auff das zil kain Andere thail mit nemen.

Když se odeberou ze školy na víno, bude novému mistrovi prominut jeho podíl na útratě (vrten = Ürte) a jinak tehdy nemá přijmout žádný další podíl.

¶ 17

Ob Aber der selben New Mayster Einer herwider keme vnnd wolt weitter mayster werden den sollen die Maister Aber Firstellen vnnd Fechten Lassen daruon soll Er den Maister Ein Mas Maluasier geben doch so fer, das Er vor die 5 ß bezalt habe.

Pokud by se však některý z těchto nových mistrů vrátil a přál si získat mistrovství také (v jiné zbrani), mají jej mistři znovu představit a nechat šermovat. Za to má mistrům dát jednu míru malvazu, pokud již předtím zaplatil 5 ß.

¶ 18Zkouška a stupně

Welcher Aber In den Kampff versucht wolt werden das soll stehen zu den Maistern die In versuchen was sie nemen wellen.

Kdo by však chtěl být zkoušen v soudním souboji (Kampf), bude na mistrech, kteří jej zkoušejí, kolik si za to vezmou.

¶ 19Zkouška a stupně

Volba hejtmana

Allso soll man Ein hauptman
Erwellen
Der Alt haubtman soll die Erste Köre haben vnnd darnach Einen yeglichen In sonderhait haimlich Fragen, vnnd den man wellet soll Er heimlich Auff zeichnen, vnd welcher Dann die Maist waal hat der sol 2 Jar haubtman sein On Alle widerred

Takto má být volen hejtman. Dosavadní hejtman má hlasovat jako první a poté se každého jednotlivě a v tajnosti dotázat a tajně zapsat zvoleného. Kdo pak získá nejvíce hlasů, má být bez jakýchkoli námitek hejtmanem na 2 roky.

¶ 20Dohled a rozhodování

[9v] Darnach soll der alt haubtman an dem Newen angenden haubtman Rechenschafft thun In Beywesen der Burgerschafft vnnd dann die Brieder auch alleding Rechnen vnnd Bezallen vnnd dann dem Newen haubtman die Laden mit den Schlisseln Vberantwurten hie zustellen mit Brieffen vnnd andermals herkomen Ist

Poté má dosavadní hejtman předložit vyúčtování nově nastupujícímu hejtmanovi za přítomnosti bratrstva (?) („Burgerschafft“). Poté mají také bratři vše vyúčtovat a zaplatit a truhla s klíči má být spolu s listinami předána novému hejtmanovi, jak je odedávna zvykem.

¶ 21

Es soll auch kamer vnnserer Bruderschafft vber die laden gehn Es seien dann 3 mitainander
So soll man auch alle Ime Namen vnnd aussifft In Schrifften haben

Nikdo z našeho bratrstva nesmí přistoupit k pokladnici, nejsou-li přítomni tři bratři společně. Veškeré příjmy a výdaje se mají vést písemně.

¶ 22

Auch soll Ein Jeglicher der Ein Vidinus von vnsern Kayserlichen Freyhait Brieffen nimet Oder hat der soll das an seinem Lezten End wider gehn Franckfurt In vnnser Bruderschafft bei seinem Rechten Eid vbersenden

Rovněž každý, kdo si pořídí nebo má vidimus (ověřený opis) naší listiny o císařských svobodách, jej má na konci svého života pod svou přísahou odeslat zpět do Frankfurtu našemu bratrstvu.

¶ 23

Vnnd seind diß die Mayster die Vidinus Daruon haben
Hanns Dieterich von Meiningen
Hans Leyzenberger
Vlrich holl
Connrat von wezfeldt
Conrat Gerhart
Hanns von Babemburg
Petter Faul
Sebold Schiltknecht
Hans Blaicher
Petter Schweizer
Diez Arnoldt
Petter weißkirch
Petter Falckner
... (1 meno urezané)

A toto jsou mistři, kteří mají jejich vidimus: Hanns Dieterich z Meiningenu, Hans Leyzenberger, Ulrich Holl, Konrad z Wetzfeldu (?), Konrad Gerhart, Hanns z Bambergu, Peter Faul, Sebold Schiltknecht, Hans Blaicher, Peter Schweizer, Dietz Arnoldt, Peter Weißkirch, Peter Falckner (jedno jméno je v prameni oříznuto).

¶ 24

Účty kapitánů 1490–1528

[10r] Connrat Gerhart zu diser zeit haubtman vnser lieben Frawen vnnd Sannt marxen Bruderschafft hat gerechnet vnnd alle ding Bezalt vnnd vberanntwurt den Newen angenden haubtman hanns leyzenberger von niermberg In die Büx 26 ß vnd zwen Postulat vnd Ein krone auch Etlich all vnnd klain gelt In Ein secklen Ist geschechen nach Natiuitatis Marie Anno 1490

Konrad Gerhart, toho času hejtman bratrstva Panny Marie a svatého Marka, předložil vyúčtování, vše zaplatil a předal nově nastupujícímu hejtmanovi Hannsi Leyzenbergerovi z Norimberka v pokladnici 26 ß, dva postulátové zlaté a jednu korunu a také několik albů a drobných peněz v malém váčku. Stalo se po svátku Narození Panny Marie roku 1490.

¶ 25

Ich hanns leizenberger zu der zeit haubtman in Sannt marx Bruderschafft hab Rechenschafft gethan vnnd alle ding Bezalt vnd vberantwurt dem Newen Angenden haubtman mit namen Petter weißkirch In die Büxen 42 ß one pfanden vnd Schilten Auch Ein Marx wigt 3 Lot vnnd
Ein Secklen mit Allerlai minz Ist geschechen Auff Afftermontag nach natiuitatis Marie Ao 1492

Já, Hanns Leizenberger, toho času hejtman bratrstva svatého Marka, jsem složil účty, vše zaplatil a předal nově nastupujícímu hejtmanovi, jménem Peter Weißkirch, v pokladnici 42 ß, nepočítaje zástavy a štíty, dále odznak svatého Marka o váze 3 lotů a sáček s různými mincemi. Dáno v úterý po Narození Panny Marie roku 1492.

¶ 26

Anno 1494 hat mayster Petter Weißkirch haubtman gerechnet vnnd Bleibt vber Alle Außgab In der Büx 34 ß An gold Reinisch 6 Postulat guldin vnd Ein Kron Auch ain schilt steht 5 ß zu Pfand vnd Ein klein secklin mit gesamleter minz vnd Auch einen silbern Marxen wigt 3 lot an silber, vnd Ist mayster weigand von herBorn zu haubtman gemacht vnnd den selben vberliffert Als gewonhait Ist, Am Mitwuch nach natiuitatis Marie

Roku 1494 předložil mistr Peter Weißkirch, hejtman, vyúčtování. Po všech výdajích zbývá v pokladnici 34 ß v rýnském zlatě, 6 postulátních zlatých a jedna koruna, dále štít zastavený za 5 ß, váček s vybranými mincemi a stříbrná marka o váze 3 lotů stříbra. Hejtmanem byl ustanoven mistr Weigand z Herbornu a toto vše mu bylo podle zvyku předáno ve středu po svátku Narození Panny Marie.

¶ 27

Ittem Maister weigant hat Recherschafft gethan Im 1496 Jar vnnd Alle ding bezalt vnnd hat Sebold Schiltknecht dem Jungen haubtman vberliffert 42 ß In gold vnnd Ein Kron, vnd 29 all vnnd Etlich Allerlai Minz In Einem secklin dabei Ist gewesen Petter Falckner, vnd Vlrich holl

Item mistr Weigand předložil roku 1496 vyúčtování, vše zaplatil a předal mladému kapitánovi Seboldu Schiltknechtovi 42 ß ve zlatě a jednu korunu, 29 albů a několik různých mincí v malém váčku. Přítomni byli Peter Falckner a Ulrich Holl.

¶ 28

[10v] Anno 1498 Ist petter Schweizer von Bern haubtman worden So hat Er von den Maystern Empfangen 46 ß In gold vnnd Bleibt In der Büx Ein Schildt vnnd silbern Ketten vnnd seind Alle ding sunst bezalt vnd Auch die Bruder des Conuents vnnd so bald i· kron vff die Engel geben zumachen

Roku 1498 se Peter Schweizer z Bernu stal kapitánem. Od mistrů obdržel 46 ß ve zlatě a v pokladnici zůstávají štít a stříbrný řetěz. Vše ostatní je zaplaceno, včetně bratří z kláštera, a jedna koruna byla ihned dána na zhotovení andělů (?).

¶ 29

Anno 1500 hab Ich Mayster hanns hardtman haubtman gerechnet vnnd Bezalt des gleichen Auch die Andern mayster

V roce 1500 jsem já, mistr Hanns Hardtman, hejtman, předložil vyúčtování a zaplatil a stejně tak učinili i ostatní mistři.

¶ 30

Ich Maister Better Falckner haubtman der Bruderschafft Sannt Marx hab Empfangen Im Jar 1502 von Maister hanns hartman Alter haubtman 2 ß 4 Schwertgroschen

Já, mistr Peter Falckner, hejtman bratrstva svatého Marka, jsem v roce 1502 přijal od mistra Hannse Hartmana, dosavadního hejtmana, 2 ß a 4 mečové groše.

¶ 31

Ittem haben wir die Maister mit Namen Ich Petter Falckner haubtman vnnd Ich Petter weißkirchen vnd Hanns hartman gerechnet mit dem Custor vnnd All ding wolbezalt mit Namen die Summa 3 ß vnd 5 ß vnd Ist noch Im seckel 15 all vnnd 1 ß In gold

Item my mistři, totiž já Peter Falckner, hejtman, a já Peter Weißkirchen a Hanns Hartman, jsme se vyrovnali se sakristánem a vše v plné výši zaplatili, totiž částku 3 ß a 5 ß; v měšci zbývá ještě 15 albů a 1 ß ve zlatě.

¶ 32

1504 So Ist bliben In der Büx 2 Schült vnd 2 marxen vnd Ein Schwarzer port mit gold vnnd silber beschlagen vnnd 1½ ß 4 In gold

1504. V pokladnici zůstaly 2 štítové zlaté a 2 marky a černý prýmek zdobený zlatem a stříbrem a 1½ ß 4 ve zlatě.

¶ 33

Anno 1506
Ittem Auff die zeit haben wir Maister mit Namen Petter Falckner, Petter weißkirch vnnd Conrat Lindner gerechnet mit dem Custor vnnd Im bezalt 2½ ß

Léta 1506. Item tehdy jsme my mistři, totiž Peter Falckner, Peter Weißkirch a Konrad Lindner, provedli vyúčtování s kostelníkem a zaplatili mu 2½ ß.

¶ 34

1508
Ich mayster hanns hartman haubtman In disem Jar hab angenomen In vnnser Lobliche geselschafft mit namen Jerg Kessler von dem Ich Empfangen hab Freundtlich 2 all vnd ½ ß der da purtig Ist von Eigenburht

1508. Já, mistr Hanns Hartman, kapitán, jsem tohoto roku přijal do naší chvályhodné společnosti muže jménem Jerg Kessler, od něhož jsem v přátelství obdržel 2 alby a ½ ß; je rodákem z Eigenburht (?).

¶ 35

[11r] In disem Jar haben wir Maister sampt dem haubtman Rechnung gethan vnnd Bezalt Ist noch bliben In der Büx 8 ß In gold 2 Bazen

Tohoto roku jsme my mistři spolu s kapitánem předložili vyúčtování a zaplatili; v pokladnici ještě zůstalo 8 ß ve zlatě a 2 batzeny.

¶ 36

Anno 1510
Ittem haben wir die maister sambt Conrat Lindner haubtman gerechnet vnnd Bezalt vnnd Ist bliben In der Büx 6 ß An gold vnd Einer Vnnd E An gelt 3 all

Roku 1510. Item my mistři spolu s Konradem Lindnerem, hejtmanem, jsme předložili vyúčtování a zaplatili a v pokladnici zůstalo 6 ß ve zlatě a jeden (?) a v penězích 3 alby.

¶ 37

Ittem nach der Rechnung die da geschechen Ist so haben wir geliffert In die Büx vnnd Ist Bliben 16 ß An gold vnd 4 ß An gelt

Item po provedeném vyúčtování jsme odevzdali do pokladnice a zůstalo v ní 16 ß ve zlatě a 4 ß v penězích.

¶ 38

1512
Ittem nach der Rechnung die da geschechen Ist so haben die Maister vnnd verhenget vnnd Erlaubt dem haubtman das Er 6 ß 5 ß Auß der Büx genomen zu Ainem gemainen nuz, der Bruderschafft Auß zu Rechten das Im Besolchen Ist vnnd seinen mit Bruder mit nam herman Sydler vnnd Cristiang von dallenburg zu Collen

1512. Item po provedeném vyúčtování mistři svolili a dovolili hejtmanovi vyjmout z pokladnice 6 ß 5 ß pro společné dobro, aby za bratrstvo vyrovnal to, co bylo svěřeno jemu a jeho spolubratřím jménem Herman Sydler a Christian z Dallenburgu v Kolíně nad Rýnem.

¶ 39

Ittem In der Fastmeß Anno 1513 haben die mayster Auff den Balmtag mir Conrat Lindhaimer haubtman der Bruderschafft vnnser lieben Frawen vnd Sannt marxen Vergönnet die Bruder vnnd Maister Vnser Bruderschafft mit Namen hainrich versickh vnd herman Sydler Niclaus weckman vnnd gangolff Reppe das man soll geben vnnserm haubtman Auß der Büx 10 ß Reinisch was Er buß hat müessen geben vmb wegen willen der Brieff vnd Bestettig mug.
[11v] Vnser Kayserlichen Freihait vnd Bruder Schafft halben mit seinem Kosten.

Item, o postním trhu roku 1513, na Květnou neděli, mistři, bratři a mistři našeho bratrstva, jmenovitě Heinrich Versickh, Herman Sydler, Niklaus Weckman a Gangolf Reppe, svolili mně, Konradu Lindhaimerovi, hejtmanu bratrstva Naší milé Paní a svatého Marka, aby našemu hejtmanovi bylo z pokladny dáno 10 rýnských ß za to, co musel z vlastních prostředků zaplatit jako pokutu kvůli listině a potvrzení naší císařské svobody a bratrstva.

¶ 40

Ittem Ist noch Aller Rechnung In der Büxen Bliben.
Ao 1514
Haben die Maister Sampt dem haubtman gerechnet vnnd Bezalt Ist In der Büx Bliben 1 ß 2 all 1 d mer 1 börtlin vnd Ein Silbern Schilt

Item po veškerém vyúčtování ještě zůstalo v pokladnici. Roku 1514 mistři společně s hejtmanem vyúčtovali a zaplatili; v pokladnici zůstalo 1 ß, 2 albus, 1 peníz, také malý prýmek a stříbrný štít.

¶ 41

1516
Ittem hat maister Conrat Lindner haubtman gerechnet mit den Erbern Fechtmaistern Auff Montag nach des hailigen Creiztag In der herbstmeß gefallen vnnd seind vberbliben 4 ß An Silbern minzen vnnd 6 all vnd 6 Binger heller.

1516. Item mistr Konrad Lindner, hejtman, provedl s počestnými mistry šermu vyúčtování v pondělí po svátku svatého Kříže, které připadlo na podzimní trh; zůstaly 4 ß ve stříbrných mincích, 6 albů a 6 bingenských haléřů.

¶ 42

Anno 1518
Hainrich Bersich hat gerechnet vnnd geliffert die Büx dem Newen haubtman hainrich Franckh 12 ß An gold vnd 1 dhucaten vnnd 15 ß Ann Minz 26 all vmb 1 ß gerechnet Besechen Am Montag nach vnser Frawen geburt.

Roku 1518 Heinrich Bersich složil účty a předal pokladnici novému hejtmanu Heinrichu Franckhovi: 12 ß ve zlatě a 1 dukát a 15 ß v mincích, přičemž 26 albů se počítalo za 1 ß. Dáno v pondělí po Narození Panny Marie.

¶ 43

1520
In der Ersten herbstmeß hat hainrich Franck gerechnet vnd vberliffert hainrich Spenglern die Büx darin 14 ß In gold 1 ducaten vnd 21 ß In Minz

1520. Při prvním podzimním jarmarku složil Heinrich Franck účty a předal Heinrichu Spenglerovi pokladnici, v níž bylo 14 ß ve zlatě, 1 dukát a 21 ß v mincích.

¶ 44

1522
Hat der Haubtman vnnd die Maister gerechnet vnd Bezalt vnd vberliffert dem Newen haubtman Anthoni Resch In der Büx 4 ß An gelt vnd 14½ ß In gold 1 ducaten vnd ain silberm dolch.

1522. Kapitán a mistři složili účty, vyplatili a předali novému kapitánovi Anthoni Reschovi v pokladně 4 ß v penězích, 14½ ß ve zlatě, 1 dukát a stříbrnou dýku.

¶ 45

[12r] Ist zu Einem haubtman Erwelt worden Maister hainrich Persickh von haidelbergkh.

Mistr Heinrich Persickh z Heidelbergu byl zvolen kapitánem.

¶ 46

Mistři pasovaní za hejtmanů Lauxe Brauna a Blasia Velttena (1530–1542)

Im 1530 Jar
Ittem bin Ich Maister Laux Braun Burger zu Franckfurt zu Einem haubtman Er wellet worden.

Roku 1530. Item já, mistr Laux Braun, měšťan frankfurtský, jsem byl zvolen hejtmanem.

¶ 47

Ittem Ist bey mir zu mayster geschlagen worden mit namen Caspar Laubisch von grossen glogen vnd wolff new von deckendorff vnd seind Ir Ieglicher 2 ß Schuldig bliben In die geselschafft.

Dále byli spolu se mnou pasováni na mistry Caspar Laubisch z Gross-Glogau a Wolf New z Deggendorfu a každý z nich zůstal společenstvu dlužen 2 ß.

¶ 48Zkouška a stupně

Ittem In der Fastemeß Ist bei mir zu mayster gschlagen worden Lienhart maller Schlosser von Augspurg Ist 2 ß In die geselschafft schuldig.

Dále byl při postním jarmarku spolu se mnou pasován na mistra Lienhart Maller, zámečník z Augsburgu; dluží společenstvu 2 ß.

¶ 49

Anno 1532 In der herbstmeß ist bey mir laux Braun Maister worden Caspar Acker stainmez von Straßburg vnnd Ludwig Stoll von Meinz vnnd hannß Rorer von Bassel vnnd Bleibt Ein Jeder die 2 ß schuldig In die geselschafft.

Roku 1532 se na podzimním jarmarku spolu se mnou, Lauxem Braunem, stali mistry Caspar Acker, kameník ze Štrasburku, Ludwig Stoll z Mohuče a Hanns Rorer z Basileje a každý zůstává společnosti dlužen 2 ß.

¶ 50

Ao 1533
Ist bei Mir Laux Braun zu maister worden thoma Freidanckh von Cellen vnnd hanns Kromer von Haidelberg vnnd Jerg Seybordt von Eyßleben vnd Balthas holzschuher von wormbs vnd Ist Jeder sein 2 ß In die geselschafft noch schuldig.

Roku 1533 se spolu se mnou, Lauxem Braunem, stali mistry Thomas Freidanckh z Kolína nad Rýnem, Hanns Kromer z Heidelbergu, Jerg Seybordt z Eislebenu a Balthas Holzschuher z Wormsu a každý dosud dluží společenstvu své 2 ß.

¶ 51

Ittem Ist Inn Der herbstmess bei mir zu Mayster worden Jerg heinrich von Niermberg hanns puß von Etnigen vnd hans von Schoren dorff vnd ist Jeder 2 ß noch Schuldig.

Item o podzimním trhu se spolu se mnou stali mistry Jerg Heinrich z Norimberka, Hanns Puß z Etnigen (?) a Hans ze Schorndorfu a každý dosud dluží 2 ß.

¶ 52

[12v] Ittem Im Jar 1534 Ist bei mir zu Maister geschlagen wortten In der Fastmesß mit Namen Fran pellendorff von Ligniz vnnd Vastein Frosch von Wormbs vnd Ist Jeglicher seine 2 ß schuldig bliben In die geselschafft

Item v roce 1534 byli na postním trhu spolu se mnou pasováni na mistry Franz Pellendorff z Lehnice a Vastein (?) Frosch z Wormsu a každý zůstal společnosti dlužen své 2 ß.

¶ 53

Ao 1534
Ist bei mir Maister Laux Braun zu maister geschlagen worden mit namen Blaßius Valten von Rawenspurg seckler vnd Paule heuffer von zwickaw vnd wilhalm von der Burckh Faß Bender, vnd Ist Jeder Ain ß Schuldig

V roce 1534 byli se mnou pasováni na mistry mistr Laux Braun, Blasius Valten z Ravensburgu, váčkář, Paul Heuffer ze Zwickau a Wilhelm von der Burg, bednář, a každý dluží jeden ß.

¶ 54

Ittem In disem 1534 Jar Ist in meiner haubtmanschafft In der Herbstmeß das Meß gewandt vnd Alles was darzu gehört von den Maistern auß den Clostern genomen worden vnnd haben die Münch quitiert vnd seind dise nach benennte Maister zu diser zeit Dabei gewesen, mit namen Ich Laux braun von Franckfurt haubtman Anthoni Rasch von Niermberg, Thoma Freidanckh von Cöllen Balthasser holzschuher von wormbs Jerg Seybert von Eißleben
Jerg heinrich von schwebischen gmeindt, Franz pfellendorff von ligniz Blessius Valten von wormbs Paulus heuffer von zwickaw, wilhalm von der Burg.

Dále v tomto roce 1534, za mého hejtmanství, o podzimním trhu, mistři odnesli z kláštera mešní roucho a vše, co k němu náleželo, a mniši vydali stvrzenku. Tehdy byli přítomni tito mistři: já, Laux Braun z Frankfurtu, hejtman, Anthoni Rasch z Norimberku, Thomas Freidanckh z Kolína nad Rýnem, Balthasar Holzschuher z Wormsu, Jerg Seybert z Eislebenu, Jerg Heinrich ze Schwäbisch Gmündu, Franz Pfellendorff z Lehnice, Blasius Valten z Wormsu, Paulus Heuffer ze Zwickau a Wilhelm von der Burg.

¶ 55

Vnnd haben mit Ain Ander beschlossen dise nachuolgende Ordnung steht vnnd vest zu halten vnd von kainem darwider gethan werden soll Es sei gleich wer Er woll
Der den Maister verpflicht Ist.

A společně se usnesli, že budou následující řád pevně a neochvějně dodržovat a že proti němu nesmí jednat nikdo, ať je kdokoli, kdo je vázán povinnostmi vůči mistrům.

¶ 56

Ittem Im Jar 1536 Ist bei mir laux braun zu maister geschlagen worden mit namen petter gelmbrot von wormbs vnd Ist seine 2 ß noch Schuldig Bliben

Item roku 1536 byl spolu se mnou, Lauxem Braunem, pasován na mistra Peter Gelmbrot z Wormsu a nadále zůstal dlužen své 2 ß.

¶ 57

[13r] Ittem Im Jar 1536 Bin Ich Blasius veltten von Rawenspurg seckler burger zu wormbs zu Einem haubtman Er wellet worden vnd Ist mir kain heller oder d noch Anderst vberliffert worden In der laden dann Ain bar schwertter

Dále jsem byl roku 1536 já, Blasius Veltten z Ravensburgu, měšečník a měšťan wormský, zvolen hejtmanem a v pokladně mi nebyl předán ani haléř, ani peníz, ani nic jiného kromě jednoho páru mečů.

¶ 58

Ittem Ist bei mir Blasius Veltten Im Jar 1537 zu Maister geschlagen worden mit namen michel haim von glauch plattner vnd Ist sein 2 ß schuldig bliben.

Item roku 1537 byl se mnou, Blasiem Velttenem, pasován na mistra Michel Haim z Glauchau, platnéř (Plattner), a zůstal dlužen své 2 ß.

¶ 59

Ittem Ist bei Mir Blasius Veltten Im Jar 1538 zu maister geschlagen worden mit Namen Thoma singer von krembs kandengiesser vnd Cristoffel von heiz kurschner vnnd All Baid Ir 2 ß Schuldig Bliben.

Item v roce 1538 byli se mnou, Blasiem Velttenem, pasováni na mistry Thomas Singer z Kremže, cínař, a Christoph von Heiz, kožešník, a oba zůstali dlužni své 2 ß.

¶ 60

Ittem Ist bei mir Bleisius Veltten Im 39 Jar In der Festenmeß zu maister geschlagen worden mit Namen Martin Jerg taschner Burger zu Franckfurt, zu Ehren geschen Margraff Jocham von Brannde Burg vnnd Herzog hannsen von Saxen Bruder des Jungen Fürsten bleib seine 2 ß schuldig In die püxen.

Item roku (15)39 byl o postním trhu spolu se mnou, Blasiem Velttenem, pasován na mistra Martin Jerg, měšečník, měšťan frankfurtský; stalo se tak na počest markraběte Joachima Braniborského a vévody Hanse Saského, bratra mladého knížete. Zůstal dlužen své 2 ß do pokladnice.

¶ 61Zkouška a stupně

Ittem Im Jar 1539 Auff Sontag Vor Marie geburt geburt In der herbstmes Ist bei mir Bleisius Velten zu Maister geschlagen Veltten wolspach Schuster von freiburg gierg seckler von Preßburg Lorenz komer von zirch Ein Kessler Sigmund mair von meinz vnnd patist Faßnacht von Oppenhaim Kirschner vnnd seind All 5 Ir 2 ß Schuldig bliben In die Büxen.

Dále roku 1539, v neděli před Narozením Panny Marie, na podzimním jarmarku byli se mnou, Blasiem Veltenem, pasováni na mistry Veltten Wolspach, švec z Freiburgu, Gierg, měšečník z Prešpurku (Bratislavy), Lorenz Komer z Curychu, mědikovec, Sigmund Mair z Mohuče a Patist Faßnacht z Oppenheimu, kožešník, a všech 5 zůstalo pokladně dlužno své 2 ß.

¶ 62

Ittem Im Jar 1539 Auff Sontag nach Marie geburt Ist bei mir zu maister gschlagen Nemlich Sygmund Krafft von Vlm Kürsner vnd Ist seine 2 ß noch Schuldig bliben In die Büxen.

Item roku 1539, v neděli po Narození Panny Marie, byl spolu se mnou pasován na mistra také Sigmund Krafft z Ulmu, kožešník, a zůstal ještě dlužen své 2 ß do pokladny.

¶ 63

[13v] Ittem Im Jar 40 auff Sontag vor Marie geburt Ist bei mir zu maister geschlagen worden wolff wernher von Blaw Burger zu Zwicken vnnd Hanns Kaub nester Burger zu Franckfurt Bleiben Alle beide Irr 2 ß Schuldig.

Dále roku (15)40, v neděli před Narozením Panny Marie, byli se mnou pasováni na mistry Wolf Wernher von Blaw, měšťan ve Cvikově, a Hanns Kaub, výrobce tkanic (Nestler), měšťan ve Frankfurtu; oba zůstávají dlužni své 2 ß.

¶ 64

Ittem Auff Sontag nach marie geburt Ist bei mir Blessius Velten zu Maister geschlagen worden, Sebold Fischer von Niermberg vnnd wendel worm von hailbrune Pulluermacher Burger zu wormbs vnd seind Ire 2 ß noch Schuldige Bliben

Item v neděli po Narození Panny Marie byli spolu se mnou, Blasiem Veltenem, pasováni na mistry Sebold Fischer z Norimberka a Wendel Worm z Heilbronnu, výrobce střelného prachu, měšťan ve Wormsu, a nadále dlužili své 2 ß.

¶ 65

Ittem Im Jar 1542 Auff Sontag vor marie geburt Ist zu Maister geschlagen worden Veltten siechs von Biernn In Meissen Ein Schueknecht seins handwërcks bei vns Dreien Maistern Mit Namen Patist Fasnacht von Oppenheim hanns Kaub von Franckfurt Wendel wormb von hailbrun da haben wir kain hauptman gehabt Auch Ist der New Maister seine 2 ß In die geselschafft schuldig bliben.

Dále byl roku 1542, v neděli před Narozením Panny Marie, Veltten Siechs z Pirny v Míšeňsku, povoláním ševcovský tovaryš, pasován na mistra námi třemi mistry, jmenovitě Patistem Fasnachtem z Oppenheimu, Hannsem Kaubem z Frankfurtu a Wendelem Wormem z Heilbronnu; tehdy jsme neměli hejtmana. Také nový mistr zůstal společenstvu dlužen své 2 ß.

¶ 66Zkouška a stupně

Ittem Ist zu Maister geschlagen worden hans Kerburg von Creuznach Ein glaßer seins handtwercks bei Vns vff Sontag nach maria geburt mit Namen Babtist Faßnacht von Oppenheim hanns Kaub von Franckfurt wendel worm von hailbrun Allda haben wir kain haubtman gehabt vnd Ist geschechen Im Jar 1542 vnd Ist seine 2 ß Schuldig Bliben.

Dále byl Hans Kerburg z Kreuznachu, povoláním sklenář, u nás pasován na mistra, a to jmenovitě Baptistou Faßnachtem z Oppenheimu, Hannsem Kaubem z Frankfurtu a Wendelem Wormem z Heilbronnu, v neděli po Narození Panny Marie. Tehdy jsme neměli hejtmana. Stalo se to roku 1542 a zůstal dlužen své 2 ß.

¶ 67

[14r] Ittem haben wir Einen Haubtman Erwelet mit Namben Hanns Kauben Im Jar 42 vff montag nach marie geburt daseind wir bei EinAnder geweßen mit Namen Patist Faßnacht von Oppenheim wendel worm Mertten Daschner, Veltten susß von Biernn Hanns Kerburg von Creyzbnach vnd haben In gewelt nit lenger dann i Jar.

Item roku (15)42, v pondělí po Narození Panny Marie, jsme zvolili Hannse Kauba hejtmanem. Byli jsme pohromadě, jmenovitě Patist Faßnacht z Oppenheimu, Wendel Worm, Mertten Daschner, Veltten Suß z Pirny a Hanns Kerburg z Kreuznachu, a zvolili jsme jej na dobu ne delší než 1 rok.

¶ 68Dohled a rozhodování

Řád z roku 1534: preambule a mistři, kteří jej potvrdili

Inn Namen gottes amen zu grosem lob vnnd Eren Der hailigen Drifaltigkait vnd vff das hinfüro Dester Fester Fleisiger vnnd Ordenlicher Dise Freie Ritterlichen Kunst vnnd Kaiserlichen Freyheiten gehannd habt vnnd gebrauchen soll, so haben dise Brüder der Keyserlichen Freihait des lanngen Schwerdts In Sannt Marx Bruderschafft Angesehen zu Erheischung vnnd Nuzbarkait solche Nachuolgende Ordnen zubeFestigen vnnd Auch bei solchem zu Bleiben lassen wellen vnnd sollen Alle nachgeschriben Articul vnd Puncten Einem Jeden Maister Firgehalten werden vnd sollen Auch bei penen vnnd straffen gehalten werden nach Erkanntnus der Maister des Langenschwerdt Vnnd dariber solch vff gelegte straff vnableßlich zu bezallen vnnd zu geben vnd Ist solch Ordnung gemacht vnd Befestiget worden Durch dise hernach geschribne Maister Ist geschechen Im 1534 Jar vnd Ist zu der zeit haubt man geweßen Laux braun Kürschner Burger zu Franckfurtt

Ve jménu Božím, amen. K veliké chvále a cti Nejsvětější Trojice a aby nadále toto svobodné rytířské umění a říšské svobody byly tím pevněji, pilněji a řádněji zachovávány a užívány, uznali tito bratři říšské svobody dlouhého meče v bratrstvu svatého Marka za potřebné a užitečné potvrdit následující řád a chtějí se jím řídit. Všechny níže sepsané články a body budou předloženy každému mistrovi a budou dodržovány pod pokutami a tresty podle rozhodnutí Mistrů dlouhého meče a uložená pokuta bude bez prominutí zaplacena a odevzdána. Tento řád byl sestaven a potvrzen níže uvedenými mistry v roce 1534; hejtmanem byl tehdy Laux Braun, kožešník, frankfurtský měšťan.

¶ 69Pokuty a chování

[14v] Hernach volgen die Meister die solche
Ordnung befestigen Anno 1·5·3·4·
Anthoni Rasch von Nürnberg
Thoma Freidanckh von Cöllen
Laux Braun von Franckfurt
Balthasar von wormbs genent holtzschucher
Jorg Seifrid von Eisleben
Jorg Eisleben von Schwebischengmindt
Franzißcus von Ligniz
Blasius Veltten von Rawenspurg
Paul heuffer von zwicken
Wilhalm von der Burckh

Zde následují mistři, kteří potvrdili tento řád v roce 1534: Anthoni Rasch z Norimberku, Thomas Freidanckh z Kolína nad Rýnem, Laux Braun z Frankfurtu, Balthasar z Wormsu zvaný Holtzschucher, Jorg Seifrid z Eislebenu, Jorg Eisleben ze Schwäbisch Gmündu, Franciscus z Lehnice, Blasius Veltten z Ravensburgu, Paul Heuffer ze Zwickau a Wilhelm von der Burg.

¶ 70

Ittem Im Jar 1536 haben dise hernach geschribne mayster Dise Ordnung Ernewert vnd befestiget
Lucas braun von Franckfurt, Theboldt goldschmid von Strassburg oder thann
Lienhart Maller von Augspurg
Blasius Veltten von Rawenspurg
Paule heuffer von zwicken
Petter gelmbrot von wormbs
Palthaser holzschuher von wormbs

Dále roku 1536 níže zapsaní mistři obnovili a potvrdili tento řád: Lucas Braun z Frankfurtu, Theobald zlatník ze Štrasburku nebo Thannu, Lienhart Maller z Augsburgu, Blasius Veltten z Ravensburgu, Paul Heuffer ze Zwickau, Peter Gelmbrot z Wormsu a Balthasar Holzschuher z Wormsu.

¶ 71

Řád z roku 1534: zkouška nového mistra

Ittem zum Ersten so Einem haubtman Ein Newer Maister vorkeme vnd begert mayster zu werden zuuor vnnd das er von Offentlicher schul fürsteht, so soll Im der haubtman zwen oder drei mayster mit Ime heimlich fürtellen vnnd probiern, vnnd Erforschen
[15r] Nach den stucken wie hernach geschriben vnnd were Es sach das Er solcher stuckh nit bericht were so soll Er nit zu maister zugelassen werden So lanng bis Er solch stuckh Recht vnnd Redlich vor dem haubtman vnnd Etlichen seinen Mittbrudern, die dann der haubtman darzu Erforscht, bewart hat, vnnd Als so Er solch Stuck gnugsam Brobiert hat darnach soll Er vor Ainer gannzen gmain brobiert vnd bewert werden vnd sunst gar nicht zu gelassen werden soll.

Za prvé: když nový mistr předstoupí před hejtmana a požádá o přijetí za mistra, má jej hejtman se dvěma nebo třemi mistry před jeho uvedením na veřejné šermířské škole v soukromí předvolat, vyzkoušet a přezkoušet v níže sepsaných kusech. Kdyby v těchto kusech nebyl zběhlý, nemá být přijat za mistra, dokud je řádně a poctivě neprokáže před hejtmanem a několika spolubratry, které k tomu hejtman povolá. Až tyto kusy dostatečně prokáže, má být poté přezkoušen a prověřen před celým společenstvím; jinak nemá být vůbec přijat.

¶ 72Zkouška a stupně

[marg: schwert vnd dusseckhen auch Im stennglin]
Zum Ersten Soll In der haubtman versuchen In dem schwert vnnd In der 5 verborgne hawe Erforschen Als Einfach, Zwaifach vnd dreifach vnd darnach In der anndern wöre des Tußacken Auch also des gleichen In der Dritten wöre der stanngen soll Er auch versucht werden, wie Im Schwerdt

[Redakční shrnutí] Poznámka na okraji odkazuje na meč a tesák a také na hůl. Kapitán vedl první část zkoušky z předepsaného repertoáru.

¶ 73Zbraně a výstroj

[marg: 7 schweche vnnd sterckhe In ]
Zum Anndern soll Er Auch Brobiert werden In den Sechs Maister hawen Schwech vnnd Sterckh vnnd darnach Oberhaw Zoren Ort Im trawer, darnach den krumbhaw mit Abschneidung darnach Schiller mit Schottler darnach zwirch haw zucken vnd treffen darnach den Alber der versazung vnd die Brob Im dolchen seys vnnd Bruch, zwen stich Oben zwen stich Vnnden zwen stich zu der seitten Linckh vnnd Recht zu der Ober blosse.

[Redakční shrnutí] Druhý stupeň zkoušky prověřoval předepsaný repertoár. Čtení okrajové poznámky ke zkoušce je nejisté (?).

¶ 74Zbraně a výstrojZkouška a stupně

[15v] Ittem Welcher Maister solch vorbenante prob vnd stuckh nit hette der Soll An keinem thail des Maister gelt oder Schul gelts haben, bis so lang vnnd vil bis Er solchs gelernt Ohn alle zu Rede komen thaill neme.

Item mistr, který nesložil výše uvedenou zkoušku a neovládá uvedené kusy, nemá mít podíl na mistrovských penězích ani na penězích ze školy, dokud se jim nenaučí; poté nechť svůj podíl obdrží bez jakýchkoli námitek.

¶ 75Mzdy a poplatky

[marg: gellt]
Ittem Es sollen Auch Alle mayster die schuller haben von Einem Jeden sein gelt so Ime In dem Arlticuls brieff angezaigt Alle meß gen Franckfurt dem haubtman vberliffern oder schicken bei seiner trewe, Vnnd welcher Maister solchs vberfure der soll nach Erkantnus darmit Bruder gestrafft werden.

(Na okraji: peníze.) Dále všichni mistři, kteří mají žáky, mají na svou čest při každém jarmarku odevzdat nebo zaslat hejtmanovi do Frankfurtu peníze za každého z nich, jak stanoví artikulní list (Artikelbrief). Mistr, který by toto porušil, má být potrestán podle rozhodnutí bratří.

¶ 76Mzdy a poplatky

[marg: hie stelen]
Ittem so Ein Newer Maister fürsten will vnnd begert Maister zu werden soll Er zuuor seine Articul vorbenent vor dem haubtman gnugsam beweren vnnd dem nach so soll Er Offentlichen fürgestelt werden vnnd In seiner Kunst vnnd Maisterschafft gebrauchen vnnd brobiern lassen vor Aller menigclich vnnd welcher sein begert Auff freyer walstat doch Inn Freyer kunst dem selbigen soll Er zu willen werden vnnd mit Einem Jeden zwen geng One Abschlag zu willen sein, vnnd Ob Es sach were das Er solch kunst gebraucht, vnnd vnuerlegt nach Erkantnus des Haubtmans vnnd gemainer Maister bestat Als dann soll Ein Jeder Maister Einen ganng mit dem Schwert thon vnnd Ine wol versuchen Als vil maister so verhanden weren vnnd wer Es sach das Er solch mayster der Kayserlichen Freihait gnugsam wider standt, thette vnuerlezt so soll Er dar nach Offentlich seinen Aid thun vor Allermenigclich.

(Na okraji: zde přítomen.) Dále, když chce nový mistr předstoupit a žádá o přijetí za mistra, musí nejprve před hejtmanem dostatečně prokázat splnění výše uvedených článků. Poté má být veřejně představen a přede všemi předvést své umění a nechat přezkoušet své umění i mistrovství. Každému, kdo jej na svobodném kolbišti (walstat) vyzve, ovšem ve svobodném umění, musí vyhovět a s každým bez odmítnutí (One Abschlag) absolvovat dva šermířské zápasy. Jestliže své umění uplatnil a podle úsudku hejtmana a všech mistrů obstál bez zranění, pak s ním má každý z přítomných mistrů absolvovat jeden zápas mečem a řádně jej vyzkoušet. Pokud před těmito mistry požívajícími císařské svobody dostatečně obstál a zůstal nezraněn, má poté přede všemi veřejně složit přísahu.

¶ 77Platné zásahy a krevZkouška a stupně

Řád z roku 1534: přísahy

[16r] Vnnd soll Im Fürgehalten werden Articul vnnd puncten Wie her nach volget vnnd wa Es sach were das Er sich solcher Articul vnnd puncten wie hernach volgt nit wuste zu halten so soll auch der verbenant new maister nit zu gelassen werden vnnd soll Auch Auch In solchen Nider knien zuuor 2 ß In gold Auff das Schwert legen, solch zwen gold ß soll der haubtman zu dem Schulgelt legen vnd versorgen.

A budou mu předloženy následující články a body; nebude-li umět tyto články a body zachovávat, ani tento nový mistr nebude přijat. A poklekne-li, nejprve položí na meč 2 ß ve zlatě; tyto dva zlaté ß hejtman přidá ke školním penězům a bezpečně je uschová.

¶ 78Zkouška a stupně

Ittem zum Ersten sol Er Schweren wa Es sach were das Er zu Einem Eid Erfordert wurdte denselben wol zu bedrachten niemant vnrecht zuthun weder durch gabe Oder Anderst, Sonnder Allain der gerechtigkait trawlich vnnd On Alle geuerde bei zusteen.

Item nejprve má přísahat, že bude-li vyzván ke složení přísahy, vše dobře uváží, nikomu neukřivdí ani za dar, ani z jiného důvodu, nýbrž bude věrně a beze lsti stát pouze při spravedlnosti.

¶ 79

Zum Anndern soll Er Schweren, Das Er mit kainer Leichtfertigen Frawen nit zuschaffen haben welle Oder Im Lannd vmb zuziechen Auch kainem Maister dise Kayserliche Freiheit gestatten zuuerhelffen zuthun gestatten.

Za druhé má přísahat, že nebude mít nic do činění s žádnou lehkou ženou ani s ní nebude putovat po zemi a že nedovolí žádnému mistrovi pomáhat (?) s touto císařskou svobodou.

¶ 80Pokuty a chování

Zum Dritten so soll Er schweren das Er mit kainem Leichtfertigen Man nichts soll zu schaffen haben Als mit namen hencker schinder hurnwirt hiepen becker Oder Irs gleichen Auch keine gemainschafft zu Ine suchen mit wortten Oder wercken One vrsach Oder Alle geuerdt Außgeschlossen.

Za třetí má přísahat, že nebude mít nic společného s žádným člověkem nepočestného povolání, totiž s katy, pohodnými, provozovateli nevěstinců, pekaři oplatek (Hippenbäcker) a jim podobnými, ani s nimi nebude bez příčiny vyhledávat společenství slovem či skutkem; bez jakékoli lsti.

¶ 81Pokuty a chování

[16v] Zum Viertten vnnd zum Lezten so soll Er Schweren seinen mitbrudern beizusten, In Allen Erlichen sachen, nach Auß weißung des Articel brieffs, was Er mit Recht vorantwurten vnd thun mage.

Za čtvrté a naposledy má přísahat, že bude stát při svých spolubratrech ve všech čestných záležitostech podle artikulní listiny, pokud za to může po právu nést odpovědnost a učinit tak.

¶ 82

Pasování, tajemství a rozdělování peněz

Ittem nach dem Alem soll Ine der haubtman Maister Schlagen vnd soll Auch der New kommendt bestanden maister bei sich haben vnnd beruffen 2 oder 3 gezeugen was Im da für gehalten worden Ist solchs kundtschafft zugeben doch kaine vorbenente leichtfertige zunemen.

Dále jej po tom všem hejtman pasuje na mistra. Nový mistr, který obstál, má mít při sobě a povolat 2 nebo 3 svědky, aby dosvědčili, co mu bylo předloženo; nesmí však přibrat žádnou z výše uvedených osob špatné pověsti.

¶ 83Zkouška a stupně

[marg: Inn ... zu halten]
Ittem darnach soll der New komend maister Einen ß Auflegen An Minz oder gold wie Im solchs gefellig zuthun Ist, Vnnd darnach soll Er Einem Eid Zu gott dem Herzen Schweren so soll Im die Haimlichkait von dem haubtman vnnd mit sampt Etlicher wisender seiner mit Bruder zugestelt werden mit solcher Ermanung des Aids so Er geschweren Ist niemandts mit zu thailen wer der Vatter Bruder schwestern freund weib, Oder Kind oder keiner Creaturen, weder melden noch Schreiben Oder deitten weder In weis noch weg wie man Es Erdencken mag vber solchs Ermanen vorgemelt soll sie Im zu gestelt werden vnnd sunst nicht.

(Na okraji: … uchovat (?).) Dále nový mistr složí jeden ß v mincích či ve zlatě, jak se mu zlíbí. Poté složí přísahu Pánu Bohu a hejtman spolu s několika spolubratry, kteří tajemství znají, mu předají tajemství (Haimlichkait) s tímto napomenutím při přísaze, kterou složil: aby je nesdílel s nikým, ať otcem, bratrem, sestrami, přítelem, manželkou či dítětem ani žádným stvořením, ani je žádným myslitelným způsobem či prostředkem neprozradil, nezapsal nebo nenaznačil. Po takovém napomenutí mu bude předáno, a ne jinak.

¶ 84Zkouška a stupně

[marg: schulgelt]
Ittem Es soll auch der new kommend maister keinen thail an dem Maistergelt oder Schulgelt haben so von Im gefallen Ist.

(Na okraji: peníze ze školy.) Item, nový mistr nemá mít žádný podíl na mistrovských penězích ani na penězích ze školy vybraných v souvislosti s jeho osobou.

¶ 85Mzdy a poplatky

Ittem Es sollen Auch die Maister die den Newkomenden Maister brobieren souil Ir verhanden seind solch gelt vnnder Ein Ander gleich zu thaillen schuldig sein.

Dále jsou mistři, kteří zkoušejí nového mistra, ať je jich přítomno kolikoli, povinni rozdělit si tyto peníze rovným dílem.

¶ 86Mzdy a poplatky

[17r] [marg: schuler]
Ittem Es soll auch Einem Jeden maister das gelt so er Inn büchssen schuldig Ist, von dem vorbenanntten schul oder maister geltt von dem haubtman Ingehalten werden als mit namen von den Schullern so Er bei seiner trew behalten mag nach Außweißung des Articuls brieff, vnnd was vbrig da were soll Einem Jeden zu gestelt werden One Alle hindernus doch Alle geuerd Außgeschlossen

(Na okraji: žáci.) Item, z výše řečených peněz ze školy či peněz mistrů má hejtman každému mistrovi zadržet peníze, které dluží pokladnici, totiž za žáky, jak na svou čest prohlásí podle artikulní listiny; co zbude, má být každému bez překážek odevzdáno, s vyloučením veškeré lsti.

¶ 87

[marg: frihait zu Erhalten]
Ittem Es soll Auch Ein Jeder newkomender maister 2 ß In die Büxen geben das man die Kaiserlichen Freihait damit Erhalten moge

(Na okraji: k zachování svobody.) Item každý nový mistr dá do pokladnice 2 ß, aby z nich mohla být udržována císařská svoboda.

¶ 88Zkouška a stupně

Ittem Es soll Auch Ein Jeder maister mit dem Newen Maister Fechten vnnd Brobieren vnnd welcher nit mit Im Ficht der soll kain thail Am Maistergelt vnnd Schulgelt haben.

Item každý mistr má šermovat s novým mistrem a vyzkoušet jej; kdo s ním šermovat nebude, nemá mít podíl na mistrovských penězích ani na penězích ze šermířské školy.

¶ 89Mzdy a poplatky

Volba kapitána roku 1544 a volební postup

[marg: Erwelung der maister]
Ittem haben wir Einen haubtman Erwelet mit Namen hanns Kaub Nestler Burger zu Franckfurt Auff montag nach marie geburt Anno 1544 Inn Beiwesen Annderes mit Bruder mit Namen Martin Daschner, wolff worner von zwicken hanns Kürmburg von Kreiznach Jerg deierle von Niernberg Jerg von Erdingen Nicleaus Beierbach Burger zu Franckfurt Sytxt von mengen, Simon Spenger von krembs, Petter Burckhart von Freiburg
In Vichtlannd gerlach kammenschlager, wöllen weber von her boren.

(Na okraji: volba mistrů.) Dále jsme v pondělí po Narození Panny Marie roku 1544 zvolili hejtmanem Hannse Kauba, krajkáře, měšťana frankfurtského, za přítomnosti dalších spolubratří jménem Martin Daschner, Wolf Worner ze Zwickau, Hanns Kürmburg z Kreuznachu, Jerg Deierle z Norimberku, Jerg z Erdingu, Niklaus Beierbach, měšťan frankfurtský, Sixt z Mengenu, Simon Spenger z Kremže, Peter Burckhart z Freiburgu ve Vogtlandu a Gerlach Kammenschlager, tkadlec vlněných látek z Herbornu.

¶ 90

[17v] Also soll man Einen
haubtman Erwellen.
Ittem der Abgende haubtman Soll die Erst Cëre haben vnnd darnach Jegclicher mit bruder Alaine haimlich Fragen, vnnd die selben haimlich aufftzenhnen, vnd welcher dann die mainste wall hat der sol 2 Jar lang haubtman sein One Allen Auß Zug vnnd widerred.

Takto má být volen hejtman. Dále má odstupující hejtman odevzdat první hlas a poté se každého spolubratra zvlášť a tajně dotázat a hlasy tajně zapsat. Kdo pak obdrží nejvíce hlasů, bude hejtmanem na 2 roky bez jakéhokoli vyhýbání či námitek.

¶ 91Dohled a rozhodování

[marg: Nota]
Ittem Darnach soll der Abgeende Alt haubtman Rechenschafft thun, Inn Beyssen seiner mit Bruder vnd sol zuuor Alle ding bezalen das kain Schuld nach seinem ampt Erfunden werden Als dann soll dem Newen Haubtman die Schlissel zu der Büxen oder laden Solchs hie zustellen mit Brieffen vnnd Andern So da dann verhannden Ist wie dan von Alter herkomen vnnd gewaichet Ist Es soll auch kainer vber die laden gehen Es seyen dan 2 oder 3 mit Einannder Es sol auch der haubtman Alle In Nam vnnd Auß gab In Schrifften haben.

(Na okraji: Poznámka.) Dále pak odstupující starý hejtman složí účty za přítomnosti svých spolubratrů a nejprve vše zaplatí, aby po skončení jeho úřadu nebyl shledán žádný dluh. Poté budou novému hejtmanovi předány klíče od pokladnice či truhlice spolu s listinami a vším ostatním, co se v ní nachází, jak se to odedávna zachovává a bývá zvykem. Nikdo nesmí k truhlici, nejsou-li pohromadě 2 nebo 3. Hejtman také povede písemný záznam všech příjmů a výdajů.

¶ 92

Mistři pasovaní za hejtmanů Hannse Kauba a Jerga Hangersdorffera (1543–1566)

Ittem Im Jar 1543 Ist bei mir hanns Kaub zu Maister geschlagen worden mit Namen Casper Steringer Kürßner von Erdfurt Lienhart Franspurg kursner von Menchen Jerg Deierle Nadler von Niermberg Niclas Beierbach Kürßner Burger zu Franckfurt vnnd bleibt Jeglicher seine 2 ß schuldig In die Büxen.

Dále byli roku 1543 spolu se mnou pasováni na mistry Hanns Kaub, Casper Steringer, kožešník z Erfurtu, Lienhart Franspurg, kožešník z Mnichova, Jerg Deierle, jehlář z Norimberku, a Niklas Beierbach, kožešník, měšťan frankfurtský, a každý dosud dluží do pokladny své 2 ß.

¶ 93Zkouška a stupně

Ittem Ist bei mir hanns kaub zu mayster geschlagen worden Sixt hautter von Meiningen Ein Kirschner gsell Petter Purckhart von Freiburg Inn Vichtlannd vff sontag vor marie gepurt Anno 1544.

Dále byli spolu se mnou pasováni na mistry Hanns Kaub, Sixt Hautter z Meiningenu, kožešnický tovaryš, a Peter Purckhart z Freiburgu ve Vogtlandu, a to v neděli před Narozením Panny Marie roku 1544.

¶ 94

[18r] Ittem Ist bei mir hanns kauben zu mayster geschlagen worden mit namen gerlach kammenschlager von herbern Ein wöllen weber vnnd bleibt Ein Jegclicher sein 2 ß In die Büx schuldig geschechen Am Sontag nach natiuitatis Marie.

Dále byl Gerlach Kammenschlager z Herbornu, tkadlec vlněných látek, spolu se mnou, Hannsem Kaubem, pasován na mistra a každý zůstává dlužen své 2 ß do pokladny. Stalo se v neděli po Narození Panny Marie.

¶ 95

Ittem Ist bei mir hanns kauben Nesteller diser zeit haubtman burger zu Franckfurt zu maister geschlagen worden mit namen Lienhart hoffer zu wanzen schumacher vnnd Ist dabei gewesen merten Jergen, Jerg von Erdingen kürschner von meinz, niclas Beier Bach Burger zu Franckfurt Sontag nach vnnser lieben Frawen tag 1548 vnnd bleibt seine 2 ß schuldig In die Büxen.

Dále byl u mne, Hannse Kauba, prýmkaře, toho času hejtmana, frankfurtského měšťana, pasován na mistra Lienhart Hoffer z Wanzen (?), švec. Přítomni byli Merten Jergen, Jerg z Erdingu, kožešník z Mohuče, a Niklas Beierbach, frankfurtský měšťan, v neděli po svátku Panny Marie roku 1548. Do pokladny zůstává dlužen své 2 ß.

¶ 96

Inn der herbstmeß
1548
Ist bei mir hanns kauben zu Mayster geschlagen worden Sigmund Schamberger von meinz Ein huffschmid vnnd bleibt seine 2 ß schuldig.

Na podzimním trhu roku 1548 byl spolu se mnou, Hannsem Kaubem, pasován na mistra Sigmund Schamberger z Mohuče, podkovář, a dosud dluží své 2 ß.

¶ 97

Ittem haben wir Ein haubtman erwelt mit namen Merten Jorgens daschner vnnd Ist dabei gewesen hans kaub, Jerg von Erdingen, Lienhart von wannzen Sigmund Schamberger von mynchen Ein huffschmid Anno 1548

Dále jsme v roce 1548 zvolili kapitánem Mertena Jorgense, výrobce váčků; přítomni byli Hans Kaub, Jerg z Erdingu, Lienhart z Wanzenu a Sigmund Schamberger z Mnichova, podkovář.

¶ 98

Ittem haben die Maister Erwelt einen haubtman mit Namen hanns Kaub nestler burger zu Franckfurt Im Jar 1549, vnnd Ist dabei gewesen merten Jorger daschner Burger zu Franckfurt wenndl worm von hailbrun buluermacher, Jerg von meinz Kürßner Sigmund schamburger huffschmid von meiningen.

Item roku 1549 zvolili mistři hejtmanem Hannse Kauba, prýmkaře a frankfurtského měšťana; přítomni byli Merten Jorger, měšečník a frankfurtský měšťan, Wendel Worm z Heilbronnu, výrobce střelného prachu, Jerg z Mohuče, kožešník, a Sigmund Schamburger, podkovář z Meiningenu.

¶ 99

[18v] Ittem hab Ich maister hans kaub diser zeit haubtman zu Maister geschlagen worden mit namen michel von Eissersdorff Einer vom Adl, Lienhart konle von duncklspüchl Ein Nestler Andreas Benawiz schumacher von Leiseneckh Sebesser schreiner von Erfurt vnnd Friderich hexer Seydenstrücker von wormbs, vnnd bleiben Jeglicher seine 2 ß Schuldig In die Büxen.
Hanns Klaub

Item já, mistr Hans Kaub, toho času hejtman, jsem pasoval na mistry Michela von Eissersdorff, šlechtice, Lienharta Konleho z Dinkelsbühlu, krajkáře, Andrease Benawize, ševce z Leiseneckhu (?), Sebessera, truhláře z Erfurtu, a Friedricha Hexera, pletaře hedvábí z Wormsu; každý zůstává dlužen do pokladnice své 2 ß. Hanns Klaub (Kaub).

¶ 100

Ittem Ist bei mir zu maister gschlagen worden Ernst Barchel von Salfeld Ein kürsner
Cristoffel Beem von Sannt Annaberg Ein kirßner Hans Kolle von Schwebischen gmindt ein kürßner Mathes Kircheck von Bassa ein kürssner vnnd hanns haiden von Rottenburg Ein Schreiner vnnd bleiben Alle 6 Ire 2 ß noch Schuldig In die Bux der Bruderschafft,
Vastle Grosch von konigsberg Auß Preisen
Jerg Grosch von konigsberg Auß Preißen
quirinus getlich von wiseneck ein duchknap

Item spolu se mnou byli pasováni na mistry Ernst Barchel ze Saalfeldu, kožešník, Christoph Beem z Annabergu, kožešník, Hans Kolle ze Schwäbisch Gmündu, kožešník, Mathes Kircheck z Pasova (?), kožešník, a Hanns Haiden z Rottenburgu, truhlář; všech 6 dosud dluží své 2 ß do pokladnice bratrstva. (Další jména:) Vastle Grosch z Královce v Prusku, Jerg Grosch z Královce v Prusku, Quirinus Getlich z Wisenecku (?), soukenický tovaryš (Tuchknappe).

¶ 101

Ittem 1553 Ist maister worden wolff Brand von Fridburg ein schreinergesel Enderis kletich von Ertfurt ein Kürsner, Jerg Fürster von streel Auß der Schleßnig Ein kurßner

Item roku 1553 se mistry stali Wolf Brand z Friedbergu, truhlářský tovaryš, Enderis Kletich z Erfurtu, kožešník, a Jerg Fürster ze Střelína ve Slezsku, kožešník.

¶ 102

Ittem Ist bei mir Jerg hangers dorffer zu maister geschlagen worden mit namen Caspar hans von Cöllen Ein gewandmacher
Ittem wolff Resch von haidel berg Ein buchbinder
Ittem maister herman weis von Eissenach buchbinder In der herbstmeß Im Jar 1554

Item spolu se mnou, Jergem Hangersdorfferem, byl na mistra pasován Caspar Hans z Kolína nad Rýnem, soukeník; item Wolf Resch z Heidelbergu, knihvazač; item mistr Herman Weis z Eisenachu, knihvazač, na podzimním trhu roku 1554.

¶ 103

[19r] Ittem Im Jar 1557 Ist zu maister geschlagen worden petter miller von Eißfeld bei vnns maistern mit namen patist Faßnacht, Hanns kaub Caspar hans da Ist der haubtman kranckh gewest das Er nit hat konnden komen vnd Ist Auch dergschlagen maister seine 2 ß In die Büxen Schuldig blieben.

Dále byl roku 1557 Peter Miller z Eisfeldu námi mistry, jmenovitě Patistem Faßnachtem, Hannsem Kaubem a Casparem Hansem, pasován na mistra; hejtman byl tehdy nemocen, takže nemohl přijít. Pasovaný mistr také zůstal dlužen své 2 ß do pokladnice.

¶ 104Dohled a rozhodování

1560
Ittem Velten hauß von Elfeld huffschmidt hanns Blattner vrmacher von Freiburg In Breißgaw Ittem hainrich vrmacher Im land zu Schoben vnd seind All 3 Iren 2 ß noch Schuldig In die Büx.

1560. Dále Velten Hauß z Eltville (Elfeld), podkovář, Hanns Blattner, hodinář z Freiburgu im Breisgau, dále Heinrich, hodinář ve Švábsku; všichni 3 dosud dluží do pokladnice své 2 ß.

¶ 105

1561
Ittem Ist zu maister geschlagen worden petter denzer von Feilzeckh Ein schreiner gesel, den 5 September vnnd Ist seine 2 ß noch Schuldig.

1561. Dále Peter Denzer z Feilzeckh (?), truhlářský tovaryš, byl 5. září pasován na mistra a dosud dluží své 2 ß.

¶ 106

1563
Jerg Fretter von Strassburg Ein Schreiner, michel liebbrand von Rüttling Schreiner Caspar Eiser von Cellen, Fersten Bergkman von Braunschweig.

1563. Jerg Fretter ze Štrasburku, truhlář, Michel Liebbrand z Reutlingenu, truhlář, Caspar Eiser z Kolína nad Rýnem, Fersten Bergkman z Brunšviku.

¶ 107

Ittem den driten septembris sein zu maister geschlagen worden niclas hiener von Niermberg Ein Kürsner vnnd Bleßi stetner von Filach Ein Kirschner, Anthoni zedersizer von Niermberg Ein Buchtrucker gesell vnd der Erbar Niclaus Bierach hat diese Obgemelte zu maister gschlagen
[19v] Beywesen des Erbarn hanns klaub vnnd petter denser von vibseckhen geschechen In der herbst meß Ao 1564

Dále byli třetího září pasováni na mistry Niklas Hiener z Norimberku, kožešník, Blesi Stetner z Villachu, kožešník, a Anthoni Zedersizer z Norimberku, tiskařský tovaryš; ctihodný Niklaus Bierach pasoval výše uvedené mistry za přítomnosti ctihodného Hannse Klaub (Kaub) a Petera Densera z Vibseckhen (?). Stalo se o podzimním trhu roku 1564.

¶ 108

1565. 9 September
Ittem Maister worden Niclaus koch kürsner von niermberg melcher kreyzinger von der serden Auch Ein kürschner, vnd bleiben All baid Ire 2 ß Schuldig In der Büxen.

1565, 9. září. Item mistry se stali Niklaus Koch, kožešník z Norimberka, a Melcher Kreyzinger „von der serden“ (?), rovněž kožešník, a oba zůstávají dlužni své 2 ß do pokladnice.

¶ 109

Herbstmes Ao 1566
Ittem An tag Maria geburt den 8 September Ist vor mir Jerg hangers dorffer von Erdingen haubtman der Bruderschafft Sannct marx Erschinen zu maister geschlagen worden die Erbarn hans probst vnnd Kerschgen Eiser von Cölen beid Burger zu Augspurg Jers handwercks der hans brobst Ein haubenschmid vnd der kerschgen Eser von Collen Ein banzemacher. vnnd Ist dabei gewesen die Ehrbarn Caspar hans Burger zu Cöllen, vnnd hans kaub burger zu Franckfurt, vnnd Anthoni Zedersizer von niermberg burger zu meinz, vnnd Ist geschechen wie Obstett.

Podzimní jarmark roku 1566. Dále v den Narození Panny Marie, 8. září, předstoupili přede mne, Jerga Hangersdorffera z Erdingu, hejtmana bratrstva svatého Marka, a byli pasováni na mistry počestní Hans Probst a Kerschgen Eiser z Kolína nad Rýnem, oba měšťané augsburští, řemeslem Hans Probst výrobce přileb (Haubenschmied) a Kerschgen Eser z Kolína nad Rýnem výrobce kroužkové zbroje (Panzermacher). Přítomni byli počestní Caspar Hans, měšťan kolínský, Hans Kaub, měšťan frankfurtský, a Anthoni Zedersizer z Norimberku, měšťan mohučský. Stalo se, jak uvedeno výše.

¶ 110

Usnesení šesti mistrů o poplatcích (1566)

Ittem Im Jar Als man zalt nach Cristi geburt Im 1566 Jar den 8 September sein vor mir Jerg hangersdorffer von Erdingen vnnd haubtman vber die gannz Bruderschafft Sannt marx Erschine mit namen hans kaub burger In Franckfurt Caspar hanns von Kollen Ein burger, Anthoni zidersezer von niermberg burger zu meinz [20r] Hanns Brobst Burger zu Augspurg Ein haubenschmid vnnd kersgen Eser von Cöllen Auch Burger zu Auspurg vnnd haben wir 6 maister beschlossen vnnd mit ganntzem Ernst die new kaiserliche priuilegio vnd Freihait stet vnd vest zu halten vnnd gehalten werden soll, auch von kainem herwider gethan noch zuthun gestatten werden sol so lieb Einem Jeden sein Er vnnd maisterschafft sein wurdt

Dále léta 1566 po narození Krista, dne 8. září, předstoupili přede mne, Jerga Hangersdorffera z Erdingu, hejtmana celého bratrstva svatého Marka, Hans Kaub, měšťan frankfurtský, Caspar Hanns z Kolína, měšťan, Anthoni Zidersezer z Norimberku, měšťan mohučský, Hanns Brobst, měšťan augsburský, výrobce přileb, a Kersgen Eser z Kolína, rovněž měšťan augsburský. My, 6 mistrů, jsme se se vší vážností usnesli, že nové císařské privilegium a svoboda mají být pevně a neochvějně zachovávány a dodržovány a že nikdo proti nim nesmí jednat ani takové jednání dopustit, je-li mu jeho čest a mistrovství drahé.

¶ 111

Erstlich soll Ein Jeder so maister Ist worden 2 ß In die Büx legen damit kaufft Er sich Inn die geselschafft, darnach soll Er Alle herbstmes so manchen schuler Er dann gelernet hett von Einem Jeden 2 d In die Büxen liffern Auch wann man Einen zu maister schlegt soll Er 2 ß In gold Auff das Schwert legen, vnd Einen ß für die Haimligkait geben sol vnableßlich zubezalen verfallen sein, darnach wiß sich Ein Jeder zu richten

Předně každý, kdo se stal mistrem, vloží do pokladnice 2 ß; tím se vykupuje do společenstva. Poté při každém podzimním jarmarku odvede do pokladnice 2 peníze za každého žáka, kterého vyučil. Rovněž když je někdo pasován na mistra, položí na meč 2 ß ve zlatě a dá jeden ß za tajemství; tuto částku je povinen zaplatit bez prominutí. Tím nechť se každý řídí.

¶ 112Zkouška a stupněMzdy a poplatky

Welchs Ich Jerg hangersdorffer haubtman dariber Einen vesten Eidt zu got gethan vber solchem beschlus stet vnd vestigclich zu halten vnd hand haben.

Na to jsem já, Jerg Hangersdorffer, kapitán, složil Bohu pevnou přísahu, že toto usnesení budu neochvějně a pevně zachovávat a hájit.

¶ 113

Adi 15 September Ao 1566 Ist zu maister geschlagen worden marx warkt von brumbt dabei Ist gewesen hanß kaub Anthon zedersezer vnd Jerg hangersdorffer.

Dne 15. září roku 1566 byl Marx Warkt z Brumbtu (?) pasován na mistra; přítomni byli Hans Kaub, Anthon Zedersezer a Jerg Hangersdorffer.

¶ 114

Závěrečná poznámka Paula Hectora Maira

[20v] Hiemit Enndt sich der Maister des Lanngen
schwert schrifften waß sie vir ordnůngen
zům dail zů franckffůrt haben
Nachffolgen 23 birmende bleder
darinnen des Johann Liechtenaůrs
Kůnsten begrieffen sein, der
Riterliche Kůnst dessen
Fechten Myt sambt
17 par stennt Im
schwert
paůlůs hector Mair.

Zde končí písemnosti mistrů dlouhého meče, řády, které mají zčásti ve Frankfurtu. Následuje 23 pergamenových listů obsahujících umění Johanna Liechtenauera, rytířské umění šermu, spolu se 17 dvojicemi postojů s mečem. Paulus Hector Mair.

¶ 115

Podrobnosti o prameni

ID
P044
Původní název
Memorj der Maister deß Lanngen schwerts inn Franckffurt; Augsburgische Fechter Ordnung
Typ
listina a archivní záznam
Datum
1539
Místo
Augsburg
Země (dnes)
Německo
Jazyk
němčina
Autor
Paulus Hector Mair (zberateľ); písané 1539 (Sigmund Schining) + neskoršie časti
Archiv
Universitätsbibliothek Augsburg (zbierka Oettingen-Wallerstein)
Signatura
Cod. I.6.2°.5
Digitalizace / záznam
https://nbn-resolving.org/urn:nbn:de:bvb:384-uba002007-6
Relevance
relevance 5 z 5 normativní text: stanovy, privilegium, školní řád
Ověření
známo z citace

Tento pramen cituje

Citováno v

Badatelské poznámky (slovensky)

Pracovní poznámky k prameni do vypracování redakčního textu. Jednotlivá zjištění, nikoli souvislý výklad.