Źródła do dziejów cechów szermierczych
Język strony · Polski

Źródła › P044

Cod. I.6.2°.5

Memorj der Maister deß Lanngen schwerts inn Franckffurt; Augsburgische Fechter Ordnung

Kompilacja Paulusa Hectora Maira z odpisem frankfurckiego regulaminu Marxbrüder, wykazem mistrzów i regulaminem augsburskich szermierzy.

Typ
dokument i zapis archiwalny
Data
1539
Miejsce
Augsburg
Weryfikacja
znane z przytoczenia
Znaczenie
5/5

Pełne przekłady części kodeksu wraz z tekstem oryginalnym ↓

Obraz źródła

Karta tytułowa kodeksu (fol. 1r): ‘1491 Memmorj der Maister deß Lanngen schwerts Inn Franckffurt etc’.
Karta tytułowa kodeksu (fol. 1r): ‘1491 Memmorj der Maister deß Lanngen schwerts Inn Franckffurt etc’.
Original: Universitätsbibliothek Augsburg, Cod. I.6.2°.5 · digitalizacja · domena publiczna (XVI w.)
K. 13r: podczas jesiennego jarmarku w 1539 wśród osób, którym nadano godność mistrza, wymieniono ‘gilg seckler von Preßburg’ (Bratysława).
K. 13r: podczas jesiennego jarmarku w 1539 wśród osób, którym nadano godność mistrza, wymieniono ‘gilg seckler von Preßburg’ (Bratysława).
Original: Universitätsbibliothek Augsburg, Cod. I.6.2°.5 · digitalizacja · domena publiczna (XVI w.)

Części kodeksu (2)

Historie z tego źródła

Osoby występujące w tym źródle (111)

Pełne przekłady części kodeksu

Przekład roboczy opiera się na wersji angielskiej lub słowackiej. Każdemu akapitowi towarzyszy tekst oryginalny.

Kodeks nie ma jednego ciągłego przekładu. Poniżej zamieszczono pełne przekłady jego części wraz z tekstem oryginalnym; karty, których tu nie przedstawiono, nie zostały jeszcze przetłumaczone.

P046 f. 1v–5v Ordynacja rady Augsburga dla mistrzów miecza i wolnych szermierzy (ok. 1568)

  • Źródło: P046. Odpis w kompilacji Paulusa Hectora Maira: Universitätsbibliothek Augsburg, Cod. I.6.2°.5, k. 1v–5v. Tekst jest niedatowany i kończy się słowem „Decretum”, bez daty ani podpisu. Według Stettena (1788) rada zatwierdzała ordynację w 1568, 1596 i 1611; znak wodny papieru (Augsburg 1566–1578) oraz śmierć Maira (1579) wskazują na tekst z 1568 lub jego projekt.
  • Tekst: według transkrypcji P045 (tsc.sk, 2009); k. 2r, 3v (art. 12–14) i 5r (art. 26–29) oraz zakończenie na k. 5v sprawdzono 16 listopada 2026 na podstawie skanów z digitalizacji UB Augsburg (BVB, urn:nbn:de:bvb:384-uba002007-6, obrazy 0009–0016). Pozostałe ustępy wyłącznie w transkrypcji. Zachowano pisownię transkrypcji. W rękopisie artykuły numerowane są na marginesie (np. 12–14 na k. 3v, 26–29 na k. 5r); transkrypcja pomija te numery.
  • Poprawiono na podstawie rękopisu: “an Aids statt” (k. 2r; transkrypcja “an Anls statt”), “15 kr” (k. 3v; transkrypcja “18 Kl”) oraz “12 kr” (k. 5r; transkrypcja “12 Kl”) = krajcary. “Stenglin” = laska, “Dussegkhen” = tasak szermierczy; “aufheben” = podjąć broń (przystąpić do walki); “Stangen” = laska sędziowska.
  • Literatura: H.-P. Hils (1985), s. 190 i przyp. 196: ordynacja z 9 stycznia 1596 zachowała się na pięciu włączonych kartach w Staats- und Stadtbibliothek Augsburg, 2° Cod. Aug. 439 (Meistersänger nr 16). Jest to niezależny przekaz tekstu, dotąd nieodczytany.
  • Przekład: 15 listopada 2026, przekład roboczy.

Znak ¶ obok ustępu jest odsyłaczem do tego właśnie miejsca w tekście.

Tytuł

[1r] 1491
Memmorj der Maister deß
Lanngen schwerts Inn
Franckffurt etc
[1v] Augsburgische Fechter Ordnung

(Karta tytułowa kompilacji:) 1491. Memoriał mistrzów długiego miecza we Frankfurcie itd. (K. 1v:) Augsburska ordynacja szermierzy.

¶ 1

[2r] Ains Ersamen Raths diser Loblichen Statt Aůgspůrg Ordnung vnd Articul, wie es hinfür bey den Maistern des Schwerts vnd Freyfechtern alhie in der Ritterlichen Kůnst des Fechtens aůff den Fechtschůlen, vnd sonst in anderwege gehalten werden solle, so wolgedachter Rath auff der obgemelten Maister des Schwerts vnd Freyfechter alhie vnderthenig Sůpplicieren geordnet vnd fürgenomen

Ordynacja i artykuły czcigodnej rady tego godnego pochwały miasta Augsburga, określające, jak odtąd mają być prowadzone sprawy tutejszych mistrzów miecza i wolnych szermierzy w rycerskiej sztuce szermierki, podczas szkół szermierczych i poza nimi; wspomniana rada ustanowiła je i przyjęła na pokorną prośbę wyżej wymienionych tutejszych mistrzów miecza i wolnych szermierzy.

¶ 2

Prowadzący szkoły i przyjmowanie obcych

Erstlich von den geordneten Innhabern der Schulen vnd Irem ampt Auch wie es mit zulassung der Frembden gehalten werden solle.
Item es sollen zu sollicher freyen Ritterlichen kunst zwen fechter Nemlich ain Maister des Schwerts vnd ain Freyfechter neben ainander allweg ain Jar oder so lang es ainem Ersamen Rath geuöllig Zu Innhabern der Schulen geordnet vnnd erwölt werden.

Po pierwsze, o wyznaczonych zarządcach szkół i ich urzędzie, a także o sposobie przyjmowania przybyszów. Item dla tej wolnej sztuki rycerskiej należy zawsze wyznaczać i wybierać na zarządców szkół (Innhaber der Schulen) dwóch szermierzy, mianowicie jednego mistrza miecza i jednego wolnego szermierza, wspólnie, na jeden rok lub na tak długo, jak zechce szanowna rada.

¶ 3Nadzór i sędziowanie

Item wann hinfüro ain frembder fechter, Er seye ain Maister des Schwerts oder Freyfechter, ain fechtschul alhie halten will, Soll Er zuuor den zwen verordneten Innhabern der Schul an Aids statt angloben, Das Er von ainem redlichen Maister des langen Schwerts oder Freyfechter ( den Er mit namen anzaigen soll ) gelernet hab, Vnnd darzu den erwelten zwen verordneten Innhabern der Schul ain gemaine prob des Fechtens zum wenigisten in drey wöchren nemlich Im Schwert Dussegkhen, vnd Stenglin, gethon, Dabey man abnemen künd, Das Er ain fechter sey, Nachsollich [2v] vnd zuuor nicht soll oder mag Ime von den zwayen Innhabern bey ainem Ersamen Rath alhie vmb ain Schul anzulangen zugelassen werden. Doch soll Er dan anschlag zedel zuuor, vnd ehe der angeschlagen würdt, die verordneten Innhaber der Schul sechen lassen, Damit derselb beschaidenlich, vnd niemandt zu Crutz, oder verklainerung gestelt sey.

Item, jeśli odtąd przybyły z zewnątrz szermierz, czy to mistrz miecza, czy wolny szermierz, zechce urządzić tutaj szkołę szermierczą, ma najpierw złożyć dwóm wyznaczonym opiekunom szkoły przyrzeczenie w miejsce przysięgi, że uczył się u uczciwego mistrza długiego miecza lub wolnego szermierza (którego ma wymienić z imienia); ponadto ma przed dwoma wybranymi i wyznaczonymi opiekunami szkoły przejść zwykły egzamin szermierczy w co najmniej trzech rodzajach broni, mianowicie w mieczu, tasaku szermierczym i kiju, pozwalający stwierdzić, że jest szermierzem. Dopiero potem, a nie wcześniej, obaj opiekunowie mogą mu pozwolić zwrócić się do tutejszej szanownej rady o zgodę na szkołę. Przed wywieszeniem ogłoszenia (anschlag zedel) ma jednak pokazać je wyznaczonym opiekunom szkoły, aby było skromne i ułożone bez niczyjej urazy ani ujmy.

¶ 4Broń i wyposażenieEgzamin i stopniePrawo do prowadzenia szkoły

Nauczanie szermierki

Von dem lernen des fechtens
Item es soll hinfüro kainen frembden fechter, Er sey ain Maister des Schwerts oder Freyfechter, ain Schuler zulernen nit zugelassen werden, Dann mit bewilligung vnd vorweissen der verordneten Innhaber der Schulen, vnd dz Er zuuor die Prob zum wenigisten in den obgemelten drey stuckh gethon hat.

O nauczaniu szermierki. Item, odtąd żadnemu obcemu szermierzowi, czy to Mistrzowi Miecza, czy wolnemu szermierzowi, nie wolno nauczać ucznia bez zgody i wiedzy wyznaczonych nadzorców szkół, i to tylko wtedy, gdy uprzednio przeszedł próbę przynajmniej w trzech wyżej wymienionych rodzajach broni.

¶ 5Prawo do prowadzenia szkoły

Item die hieigen Maister vnd freyfechter, sollen am nichen Schuler zulernen nicht annemen, Er habe dan seinen Maister bey dem Er zuuor mals auch gelernet, völligclich vnd one alle klag bezalt, wurde aber der selbige Maister darüber ainen oder Mer Schuler annemen, Der soll vmb Jeden Schuler besonder ain guldin in Mintz zur straff in die püchs zubezalen schuldig sein.

Item, tutejsi mistrzowie i wolni szermierze nie mogą przyjąć żadnego ucznia na naukę, jeśli nie zapłacił on w całości i bez jakichkolwiek zastrzeżeń swemu mistrzowi, u którego wcześniej również się uczył; gdyby jednak mistrz przyjął jednego lub więcej takich uczniów, będzie zobowiązany wpłacić do skrzynki po jednym guldenie w monecie tytułem grzywny za każdego ucznia z osobna.

¶ 6Grzywny i zasady zachowania

Przedstawianie wolnych szermierzy

Vom fürstellen der Freyfechter
Nachdem bißher gepreüchig gewesen, Das ain Jeder Freyfechter, Ain Freyfechter machen, vnd fürstellen mögen, So soll es hinfüro noch bey solcher ordnung bleiben, Allain wa ain solcher newer [3r] Freyfechter schul halten wolt, oder wurd, Soll Er sich in demselben mit der prob, anschlagen, vnd anderm diser Ordnung gemess halten, Doch soll in ains Jeden Freyfechter freyem willen steen, Ob Er ain anglobter Maister des langen Schwerts sein wöll oder nit

O przedstawianiu wolnych szermierzy. Ponieważ dotychczas było zwyczajem, że każdy wolny szermierz mógł ustanowić i przedstawić wolnego szermierza, tak też ma pozostać na przyszłość; jedynie gdyby taki nowy wolny szermierz chciał urządzić szkołę szermierczą, winien podporządkować się niniejszej ordynacji w zakresie próby, rozwieszania afiszów i innych spraw. Każdemu wolnemu szermierzowi pozostawia się jednak swobodę decyzji, czy chce zostać zaprzysiężonym (anglobter) mistrzem długiego miecza, czy też nie.

¶ 7Egzamin i stopniePrawo do prowadzenia szkoły

Urządzanie szkół szermierczych i pierwszeństwo wśród szermierzy

Von haltung der Schulen vnd welche Fechter
in der selben ainander vorgeen sollen.
Item wann, Auch wann vnd wie offt Fecht Schulen zuuerge..en, Soll solchs Jeder zeit bey ainem Ersamen Rath steen, vnd da selbs vergünstigung außgepracht werden

O urządzaniu publicznych spotkań szermierczych i o tym, którym szermierzom przysługuje na nich pierwszeństwo. Ponadto decyzja, kiedy i jak często zezwalać (?) na takie spotkania, ma zawsze należeć do czcigodnej rady i u niej należy uzyskać pozwolenie.

¶ 8Prawo do prowadzenia szkoły

Item wurde hinfüran ain frembder Maister des Schwerts alher kommen, vnd Ime von ainem Ersamen Rathe alhie auf sein anlangen Schul zuhalten vergunndt, So soll Er hier Innen ainem hieigen Maister des Schwerts vorgeen.

Item, jeżeli odtąd przybędzie tu obcy mistrz miecza, a szanowna rada na jego prośbę zezwoli mu urządzić szkołę szermierczą, będzie mu w tym przysługiwało pierwszeństwo przed miejscowym mistrzem miecza.

¶ 9Prawo do prowadzenia szkoły

Item ain hieiger Maister des Schwerts soll ainem frembden anglobten Maister mit der Schul vorgeen Es were dann sach, das der hieig Maister Ime solchs mit guttem willen zugelassen hette.

Item, miejscowy mistrz miecza ma mieć ze swoją szkołą pierwszeństwo przed przyjezdnym mistrzem zaprzysiężonym, chyba że miejscowy mistrz dobrowolnie mu go ustąpił.

¶ 10Prawo do prowadzenia szkoły

Deßgleichen soll auch ain hieiger Anglobter Maister ainem frembden Freyfechter vorgeen.
Vnd dann die hieigen Fechter als nemlich ain Maister des Schwerts ainem anglobenden Maister vnd ain anglobter Maister ainem Freyfechter vorgeen, Sy weren dann zuuor mit ainander deßhalben güetlich verglichen

Podobnie miejscowy zaprzysiężony mistrz ma pierwszeństwo przed obcym wolnym szermierzem. A wśród miejscowych szermierzy mistrz miecza ma pierwszeństwo przed zaprzysiężonym mistrzem, zaprzysiężony mistrz zaś przed wolnym szermierzem, chyba że wcześniej zawarli w tej sprawie polubowne porozumienie.

¶ 11Prawo do prowadzenia szkoły

Porządek podczas szkół szermierczych

Ordnung vnd articul so fürohin auff
den Fechtschulen gehalten werden sollen.
[3v] Item es sollen sich hinfüro Jederzeit die zwen verordneten innhaber der Schulen auff allen vergundten vnd gehaltnen Schulen befleissen, Das Jederzeit Sy bede oder zum wenigsten Ir ainer auf der Schul erscheine, Damit durch sie sampt noch zwayen fechten so Sy Jeder zeit zu Inen zuberueffen macht haben sollen, Aller widerwillen vnd mainigkait der sich Je zu zeiten vnder den fechtern möcht zutragen, mit aller gepür nider gestilt, vnd abgelaint werde

Ordynacja i artykuły, których należy odtąd przestrzegać w szkołach szermierczych. Item, dwaj wyznaczeni opiekunowie szkół mają odtąd zawsze dokładać starań, aby na wszystkich szkołach, na które udzielono zgody i które się odbywają, stawiali się obaj lub przynajmniej jeden z nich, tak aby wraz z dwoma dodatkowymi szermierzami, których zawsze będą mieli prawo do siebie wezwać, należycie łagodzili i zażegnywali wszelką niechęć i niezgodę, jaka mogłaby od czasu do czasu powstać między szermierzami.

¶ 12Nadzór i sędziowanie

Item ain Jeder welcher Schul helt, soll 15 kr In die püchs alßbald zubezalen schuldig sein.

Ponadto każdy, kto urządza szkołę szermierczą, będzie zobowiązany niezwłocznie wpłacić do skrzynki 15 krajcarów.

¶ 13Wynagrodzenia i opłaty

Item die Spilleüth sollen one geschefft oder befelsch des Maisters so die Schul helt, Das Spil nicht geen lassen.

Nadto muzycy nie powinni rozpoczynać gry bez polecenia lub rozkazu mistrza urządzającego szkołę.

¶ 14Grzywny i zasady zachowania

Item es soll kainer dem so ain Ersamer Rath Schul zuhalten vergundt, vnd aufgezogen ist, khainen Schuler niderlegen oder aufheben lassen, Ihme sey dann solliches von dem Maister der die Schul helt guttwillig zugelassen

Nadto nikt nie może nakazywać żadnemu uczniowi odłożenia ani podjęcia (broni) w szkole tego, komu czcigodna rada udzieliła zezwolenia na szkołę i kto ją otworzył, chyba że mistrz prowadzący szkołę dobrowolnie na to zezwolił.

¶ 15Nadzór i sędziowanie

Vnnd wann also sollicher Maister so die Schul helt sampt seinem vorfechter die wöhren wie sich gepürt nidergelegt, vnd die Schul (gemainem geprauch nach) außgerüefft ist, Alsdann vnd zu vor nicht, mag ain Jeder Fechter nach dem andern wie Ritterlicher Kunst vnd Fechtens geprauch ist aufheben, vnd solliches auch ain Jeder Maister seinen Schulern anzaigen vnd verkünden.

A gdy mistrz prowadzący szkołę wraz ze swym pomocnikiem szermierczym (vorfechter) rozłoży broń, jak przystoi, i szkoła zostanie ogłoszona (zgodnie z powszechnym zwyczajem), wówczas dopiero każdy szermierz może kolejno podjąć (broń), zgodnie ze zwyczajem sztuki rycerskiej i szermierki; każdy mistrz ma to objaśnić i oznajmić swoim uczniom.

¶ 16Grzywny i zasady zachowania

Item ein Jeder Fechter so auf die Schul kompt, Soll hinfüran mit ainer wöhr zwaymal nicht aufheben Er were dann willens vmb den krantz zufechten willens

Item, odtąd żaden szermierz przybywający do szkoły nie może stawać do walki dwukrotnie tą samą bronią, chyba że pragnie walczyć o wieniec (krantz).

¶ 17Ważne trafienia i krew

Zakazane techniki i zachowania

[4r] Item Da dann ainer dem andern in freyem fechten sein wöhr ergriffe, Dieselbige halten, vnd also auf In schlagen wurde, Dem soll die Schul ain Jar lang verpotten, vnd nicht dess weniger nach gelegenhait der Sachen in ains Ersamen Raths straff sein.

Ponadto, jeśli podczas wolnej szermierki ktoś pochwyci broń przeciwnika, przytrzyma ją i tak go uderzy, zostanie wykluczony ze szkoły na rok, a nadto będzie podlegał karze czcigodnej rady stosownie do okoliczności.

¶ 18Techniki zabronione

Wa auch hinfüran ainer oder mehr Fechter Sy seien wer Sy wöllen, über, vnder oder fürgeworffne Stangen schlecht, Der soll alsbald one alle mittel von Stunden sein wöhr Niderlegen, vnd ferrer auf sollicher gehaltner Schul, weder in kurtzen noch langen wöhren, auffzuheben nit macht haben.

Również jeśli odtąd jeden lub więcej szermierzy, kimkolwiek by byli, uderzy ponad, pod lub w poprzek drąga rzuconego między nich, ma natychmiast i bez zwłoki złożyć broń i nie mieć już prawa podjąć broni podczas tej publicznej szkoły szermierczej, ani krótkiej, ani długiej.

¶ 19Techniki zabronione

Begebe sich dann, das fürohin hieige oder frembde Fechter auf ainander Schul mit vnredlichen stucken Auch über hierInn begriffne aines Ersamen Raths alhie vnd sonst gemeines Fechtens geselzte Ordnung vnd geprauch fechten wolten oder wurden Welches dann nicht zu klainer auffwiglung dient, So sollen hinfüro die Innhaber neben Iren Beystenden solliche fleissige achtung haben, Damit dergleichen vnredlichait so der Ritterlichen freyen Kunst zuwider, abgestelt werde.

Gdyby odtąd zdarzyło się, że miejscowi lub obcy szermierze chcieliby szermować lub szermowali ze sobą w szkole przy użyciu nieuczciwych technik, a także wbrew zawartemu tutaj rozporządzeniu ustanowionemu przez czcigodną radę oraz utrwalonemu poza tym porządkowi i zwyczajowi powszechnej szermierki, co niemało przyczynia się do wzniecania niepokojów, opiekunowie wraz ze swymi pomocnikami (Beystende) mają odtąd pilnie dbać o to, by wyeliminować takie nieuczciwe postępowanie, sprzeczne z rycerską wolną sztuką.

¶ 20Techniki zabronioneNadzór i sędziowanie

Item es soll khain fechter hinfüro den andern auf freyer gehaltner Fechtschul an seinen Geren als mit gepürender Reuerentz zumelden, Schelmen dieb oder dergleichen Freuenlichen antaschen, Schelten oder Iniurieren, Da es aber darüber bescheche, So soll ain Jeder übertretter ain guldin Reinisch In gold in gemainer Bruderschafft Büchs alsbald vnabloßlich zubezalen schuldig sein.

Item, odtąd żaden szermierz podczas wolnej szkoły szermierczej nie ma samowolnie napadać na drugiego, wymyślać mu ani uwłaczać jego czci, nazywając go — za pozwoleniem — łotrem, złodziejem lub podobnie; gdyby jednak do tego doszło, każdy winowajca będzie zobowiązany natychmiast i bez darowania kary wpłacić do skrzynki całego bractwa jednego guldena reńskiego w złocie.

¶ 21Grzywny i zasady zachowania

[4v] Item Es sollen hinfür die Innhaber neben Iren beystenden guette fursechung thun, Damit bey den Fechten allerlay vngepurliche Reden so ettwa vormals von ettlichen bey den fechtschulen gepraucht werden, mit freuelichen worten abgestelt vnd Inen solliches güettiger weiß vndersagt werde. Wo aber bey demselbigen gutwort nit helffen, sonder sich sollicher vnbeschaidner Reden ferrer geprauchen wolten oder wurden, Sollen die Innhaber sampt Iren beystenden den Stattknecht darumben zusprechen, Solliche vnbeschaidne Fechter der gepür nach abzüschaffen, damit Jeder zeit solliche Ritterliche Kunst Inn guter Ordnung beschaidenlich weiße erhalten vnd gemert werden möge.

Ponadto opiekunowie wraz ze swymi pomocnikami mają odtąd pilnie baczyć, aby podczas szermierki wyeliminowano wszelkie niestosowne rozmowy z użyciem sprośnych słów, jakimi niektórzy dawniej posługiwali się na szkołach szermierczych, i aby życzliwie im tego zakazywano. Gdyby jednak dobre słowo nie pomogło i nadal prowadziliby takie nieprzystojne rozmowy, opiekunowie wraz ze swymi pomocnikami mają wezwać miejskiego pachołka, aby należycie usunął takich nieobyczajnych szermierzy, tak aby ta rycerska sztuka była zawsze zachowywana i rozwijana w dobrym porządku i w sposób przystojny.

¶ 22Nadzór i sędziowanieGrzywny i zasady zachowania

Item es sollen hinfüran auf ain Fechtschul nit mer dann zwue maß wein gewagen werden.

Item, odtąd na szkołę szermierczą nie wolno wnosić więcej niż dwóch miar wina.

¶ 23Grzywny i zasady zachowania

Chłopcy, wpisowe i rozliczenie

Von den Knaben so die wöhren
auff die Schul tragen.
Item der Schulhalter soll der Buben so die wöhren auf die Schulen tragen Innsonderhait zubezalen vnd nit in gemaine Zech zurechenen schuldig sein.

O chłopcach noszących broń do szkoły szermierczej. Item, prowadzący szkołę będzie zobowiązany osobno opłacać chłopców noszących broń do szkół szermierczych i nie wliczać ich do wspólnego rozrachunku.

¶ 24

Von dem gewonlichen gelt so die
zuseher der schulen bezalen sollen
Item es soll hinfüran khainer so die Schul helt wenig noch vil auf die Schulen one bezalung des gewonlichen gelts hinauff geen lassen, Er were dann willens mit den Fechtern ain freündtlichen Trunckh zuthun Alßdann sol Ime sein gelt widerumb hinauß gegeben werden.

O zwyczajowej opłacie, którą mają uiszczać widzowie szkół szermierczych. Także odtąd nikt, kto urządza szkołę szermierczą, nie ma wpuszczać na nią nikogo, czy to nielicznych, czy wielu, bez uiszczenia zwyczajowej opłaty, chyba że widz zamierza wypić po przyjacielsku z szermierzami; wówczas należy mu zwrócić pieniądze.

¶ 25Wynagrodzenia i opłaty

Es soll auch kain Schuler durchauß der auff die Schul [5r] zugeen begert vnd nicht ficht mit bezalung des gewonlichen gelts frey sein, Hette Er aber gefochten Soll Ime vonn dem Schulhalter sein gelt widerumben hinaus geraicht werden.

Żaden też uczeń, który chce przychodzić do szkoły, a nie walczy, nie będzie zwolniony z uiszczenia zwyczajowej opłaty; jeśli jednak walczył, prowadzący szkołę zwróci mu pieniądze.

¶ 26Wynagrodzenia i opłaty

Von der Zech
Nachdem dann die Fechtschul abgezogen vnd die Zech gehalten würdt, Soll hinfüran kainer der Schul helt für ainichen Fechter dann allain für seinen vorfechter, Die zwen Stattknecht vnd für die Spilleüth zubezalen schuldig sein, Wo Er aber für die Thürhietter oder andere die Zech bezalen wolte, soll es bey seinem willen steen.

O rachunku. Gdy szkoła szermiercza dobiegnie końca i nastąpi rozliczenie (Zech), odtąd nikt, kto urządza szkołę, nie będzie zobowiązany płacić za żadnego szermierza poza swoim pomocnikiem, dwoma woźnymi miejskimi i muzykantami; gdyby jednak chciał opłacić rachunek za odźwiernych lub innych, pozostawia się to jego woli.

¶ 27

Item Es soll hinfüro ain Jeder so die Schul ghelten die Zech selbs über sechen, vnd der massen fleissen darab halten, Damit kainer in der Zech über 12 kr nit verzere, Wurde aber mehr darüber vertrunckh vnd der Schulhalter solliches übersehen Soll Ers aus seinem Seckel zubezalen schuldig sein, Damit grosser überfluß abgewendt vnd übriger vnrosten abgestelt vnd vermitten bleibe.

Takoż odtąd każdy, kto urządzał szkołę, ma osobiście nadzorować rozliczenie i pilnie baczyć, aby nikt nie spożył przy nim za więcej niż 12 krajcarów; gdyby jednak wypito więcej, a organizator szkoły to przeoczył, będzie zobowiązany zapłacić za to z własnej kiesy, aby zapobiec wielkiemu zbytkowi oraz położyć kres zbędnym kosztom i ich unikać.

¶ 28Grzywny i zasady zachowania

Wolten dann nach solcher gehaltner vnd bezalter Zech, ettliche Fechter ainen Nachtrunckh thun, Das soll Inen auch, Doch ainem Jeden vmb sein gelt zugelassen sein.

Gdyby po takim rozliczeniu i uregulowaniu należności niektórzy szermierze chcieli jeszcze się napić, należy im na to pozwolić, lecz każdemu za własne pieniądze.

¶ 29

Es soll auch fürohin kainer der Schul gehalten auß dem wirtshaus geen, Er habe dann zuuor den wirt one Clag bezalt vnnd zu friden gemacht.

Odtąd również nikt, kto prowadził szkołę szermierczą, nie może opuścić gospody, zanim nie zapłaci gospodarzowi bez sprzeciwu i nie zaspokoi jego należności.

¶ 30

Broń szkolna

Von vnderhaltung der Schulwöhren.
[5v] Item die verordneten zwen Innhaber sollen alle wöhren so zu den fechtschulen gehören oder gepraucht werden fürohin in gemainer Bruderschafft vnd Irer verwahrung halten.

O utrzymaniu broni szkolnej. Ponadto dwaj wyznaczeni opiekunowie mają odtąd przechowywać w imieniu całego bractwa wszelką broń należącą do szkół szermierczych lub w nich używaną.

¶ 31Broń i wyposażenie

Es mag auch hinfüran ain Jeder Fechter dem von ainem Erbern Rath alhie Schul zuhalten vergundt vnd zugelassen würdt, güette macht haben, seinem gefallen nach, Wa Er will auß zuziechen Jedoch das Er die wöhren so gemainer Statt Bruderschafft zu gehörig, Den Innhabern alßbald nach beschechnem abzug der Schul, widerumben zu hauß an das gepürlich orth da Er sy genommen antworte, Weren aber auff sollicher Schulen Aine oder mehr wöhren zerschlagen, abgehawen oder zertrimmert worden, So soll Er alsbald ohne alles mittel schuldig sein one Leimen oder Schwaissen dieselben widerumben gantz zumachen, Damit bey gemainer Bruderschafft Jeder zeit gutte gantze wöhren verhanden seyen

Ponadto odtąd każdy szermierz, któremu tutejsza czcigodna rada zezwoli i pozwoli urządzić szkołę szermierczą, będzie miał pełne prawo odejść (?) dokądkolwiek zechce, wedle swego uznania, pod warunkiem że po zakończeniu szkoły niezwłocznie zwróci broń należącą do bractwa całego miasta opiekunom w ich siedzibie, na właściwe miejsce, z którego ją wziął; jeśli jednak podczas takiej szkoły jedna lub więcej sztuk broni zostałaby złamana, odrąbana lub roztrzaskana, będzie zobowiązany natychmiast i bez zwłoki zlecić przywrócenie ich do pełnej sprawności bez klejenia ani zgrzewania, tak aby całe bractwo zawsze miało do dyspozycji dobrą, nieuszkodzoną broń.

¶ 32Broń i wyposażenie

Kary i zastrzeżenie rady

Straff diser ordnung
Item Ob sich ainer oder mehr diser Ordnung zuwider halten vnd ainen oder mer Articul freuenlicher weiß übertretten wurden, der oder dieselben sollen ainem Ersamen Rath angezaigt werden, vnd alda ain Jeder vmb sein übertrettung nach gestalt der sach sein straff empfachen.

Kara na mocy niniejszej ordynacji. Item, jeśli jedna lub więcej osób postąpi wbrew tej ordynacji i samowolnie naruszy jeden lub więcej artykułów, należy je zgłosić czcigodnej radzie, a tam każda otrzyma za swoje wykroczenie karę stosowną do charakteru sprawy.

¶ 33Grzywny i zasady zachowania

Doch hatt ain Ersamer ath Ime dise
Ordnung Jederzeit zu minderen zumeren
oder gar abzuthun In krafft habender
Obrigkait vorbehalten, Decretum

Jednak czcigodna rada zastrzegła sobie, mocą swej władzy, prawo do ograniczenia, rozszerzenia lub całkowitego zniesienia tego rozporządzenia w dowolnym czasie. Uchwalono (Decretum).

¶ 34

P047 f. 6v–20v Frankfurcka ordynacja szermierzy z 1491 roku (z uzupełnieniami z 1534 roku i wpisami do 1566 roku)

  • Źródło: P047. Odpis w kompilacji Paulusa Hectora Maira: Universitätsbibliothek Augsburg, Cod. I.6.2°.5, k. 7r–20v; według noty marginalnej Mair otrzymał go od Mistrzów Długiego Miecza 20 grudnia 1566. Oryginał (księga bractwa) nie jest znany.
  • Tekst: według transkrypcji P045 (tsc.sk, 2009). Karty 13r i 14v–15v sprawdzono na podstawie zdjęć rękopisu (14 listopada 2026); pozostałe karty jedynie w transkrypcji. Zachowano pisownię transkrypcji, a także oznaczenia kart [7r] i uwagi na marginesach [marg: …].
  • Oznaczenia pieniężne: ß zachowano zgodnie z transkrypcją (zwykle szyling; z dopiskiem „in gold” prawdopodobnie gulden). „all” = albus (biały fenig), „d” = denarius (denar), „Englisch” = drobna moneta, „Postulat guldin” = gulden postulatowy.
  • Niepewne fragmenty: „Velmesse” (być może Seelmesse, msza za zmarłych), „Terminer”, „Burgerschafft” na k. 9v (być może Bruderschafft), terminy szermiercze na k. 15r; oznaczone (?).
  • Przekład: 15 listopada 2026, przekład roboczy.

Ordynacja z 1491: preambuła

[7r] 1491 Frankfürter Fechter Ordnung
[marg: 1566 Vonn denen Maistern des Lanngen sche schwert dies 20 decembri vber kumben]

Frankfurcka ordynacja szermierzy z 1491. (Na marginesie: 1566, otrzymano od Mistrzów Długiego Miecza 20 grudnia.)

¶ 1

Auff das die dinge die da geschechen nicht beflickt werden mit vergessen so soll man das gedachtnus stercken vnnd werig machen mit schrifften Darumb so seind haubtman vnd gemaine Bruderschafft Vnser lieben Frawen der Raine Junckfrawe Maria vnd des hailigen vnnd gwaltsamen himelfürsten Sannct Marxen Einsamlichen mit wolzeitigen Berathen Muth Im Versamleten Capittl vberkomen vnd Redlichen beschlossen ganz steth vnd vesst Furtermehr von Einem Jeden Fechtmayster der In die Obgemelte Bruderschafft zu Maister gemacht zugelassen vnnd gehalten wurd Also wie nachsteth zu halten zuthun vnnd nach Auß weyßung der Ordnung gebotten vnd Doch vor behalten Einem Capitel gemainlich nach gelegenhait vnd gestalt der zeit vnd der leude zu mindern zu Merzen vnd zu Andern Ongeuarlich.

Aby wydarzenia nie uległy zatarciu przez zapomnienie, należy umacniać i utrwalać pamięć pismem. Dlatego kapitan i całe bractwo Najświętszej Panny Maryi, czystej Dziewicy, oraz świętego i potężnego księcia niebieskiego, świętego Marka, jednomyślnie i po dojrzałym namyśle, na zebranej kapitule, zgodzili się i uczciwie postanowili, że odtąd każdy mistrz szermierki, który zostanie ustanowiony, przyjęty i pozostanie mistrzem we wspomnianym bractwie, ma w pełni, niezłomnie i wytrwale przestrzegać oraz wykonywać to, co następuje i co nakazuje niniejsza ordynacja. Zastrzega się jednak dla całej kapituły prawo do jej uszczuplania, rozszerzania i zmieniania stosownie do okoliczności oraz stanu czasów i ludzi, bez podstępu.

¶ 2

Msze u dominikanów

Zum Ersten nach dem vnnd Auch von Alter herkomen Ist So sezen Ordnen vnd wollen wir das man hinfür Allen Fronfasten Auff den Freitag vnd Auff Aller Seelen tag Soll In dem Cor der Closter gut zum Bredigern zu Franckfurt Ein Velmesse thun halten durch ainen daselbst Conuens heren den Ein Prior daselbst zu Jeder zeit darzu thut Ordnen Auch Auff den Nechsten tag nach vnnser Frawen tag Als sie geboren ward Ein seelmeß leßen für der Bruder seel die In vnserer Bruderschafft verschiden vnd Abgangen sein vnd Alle glaubig sellen
paulus hector Mair zu geherig

Po pierwsze, ponieważ tak było również od dawna, ustanawiamy, zarządzamy i chcemy, aby odtąd w piątek każdego tygodnia suchych dni oraz w Dzień Zaduszny odprawiano mszę (?) („Velmesse”, być może requiem) w chórze klasztoru kaznodziejów (dominikanów) we Frankfurcie przez jednego z ojców tamtejszego konwentu, którego każdorazowo wyznaczy do tego tamtejszy przeor. Podobnie nazajutrz po święcie Narodzenia Najświętszej Maryi Panny należy odprawić czytaną mszę żałobną za dusze braci, którzy zmarli i odeszli w naszym bractwie, oraz za wszystkie dusze wiernych. (Nota własnościowa: należy do Paulusa Hectora Maira.)

¶ 3

[7v]
Des soll Ine Ein haubtman der zu Jeder zeit In der Bruderschafft Ist zu Ainer Ergezung der Andacht von Einer Jeden Lesenden Meß Jars geben 4 ß Franckfurter werung Auff das solch messen dester Löblicher der Bruderschafft Auch dester Erlicher vnd zu Rechter zeit geloßen werden

Za to kapitan sprawujący w danym czasie urząd w bractwie winien dawać im corocznie, w nagrodę za ich gorliwość, 4 ß w walucie frankfurckiej za każdą mszę czytaną, aby takie msze odprawiano za bractwo tym chwalebniej, godniej i we właściwym czasie.

¶ 4

Auch soll der Confent nach Jers Confent vnd Closter gewonhait Auff Vnser lieben Frawen tag Als sie geboren ward Ein Meß Im Cor von vnser lieben Frawen Auff den Nechsten sontag daruor oder darnach von Sannt Marxen vnd vnser lieben Frawen damit gedencken herlichen vnd zierlichen thun singen vnd damit Es dester Erlicher loblicher vnd zierlicher mit Allen seinen zugehörungen gleich Ann hochen Feste gehalten werden so soll Ein Jeder haubtman der Je zu zeiten Ist geben 8 ß von Einer Jeden wie Jezt stet singenden messen

Podobnie konwent, zgodnie ze zwyczajem swego konwentu i klasztoru, ma uroczyście i z przepychem odśpiewać w chórze mszę o Najświętszej Marii Pannie w święto jej Narodzenia, a w najbliższą niedzielę przed nim lub po nim mszę o świętym Marku i Najświętszej Marii Pannie ze wspomnieniem (braci). Aby odprawiano je z tym większą czcią, godnością i przepychem, ze wszystkim, co do nich należy, jak w wielkie święta, każdy urzędujący wówczas kapitan da za każdą taką śpiewaną mszę 8 ß, jak podano.

¶ 5

Ittem dem Custor soll der haubtman wie vorgerurt Alle Jar geben 4 Englisch zu lone Die Kerzen Anzu zinden, vnd das grab der Bruderschafft zuberaiten vnnd Andere ding des not were zu Andelogen.

Item kapitan, jak powiedziano wyżej, ma dawać zakrystianowi (custos) każdego roku 4 Englisch jako wynagrodzenie za zapalanie świec, przygotowywanie grobu bractwa i załatwianie innych niezbędnych spraw.

¶ 6

Ittem soll der gemelt haubtman geben Alle Jar 4 ß dennienern die der Bruderschafft kerzen tragen Auff Sannct Marie Madlenatag Auch so Ain Mayster In das Capittel der Loblichen Bruderschafft vnser lieben Frawen vnd Sannct Marxen Auffgenomen [8r] vnnd zugelassen wurd damit Er sich nit durch Onwißenhait Entschuldige möge mag man Ime dise Ordnung vnd gesez leßen Oder sunst Offen Baren lassen, sich darnach wissen zu halten vnd gehorsamlich One Alle widerred vnd seumnus zu Erzaigen bei bus vnd penen nach gelegenhait der Vberfarung wie hernach geschriben steth, Vnd Ein Capitel nach gelegenhait der zeit vnnd Person das zu Jederzeit gut Ist vnd dunckt

Item wspomniany kapitan winien co roku dawać 4 ß tym, którzy niosą świece bractwa w święto świętej Marii Magdaleny. Gdy mistrz zostaje przyjęty i dopuszczony do kapituły chwalebnego bractwa Najświętszej Marii Panny i Świętego Marka, można mu odczytać tę ordynację i statut lub zapoznać go z nimi w inny sposób, aby nie mógł zasłaniać się niewiedzą, wiedział, jak ich przestrzegać, i okazywał posłuszeństwo bez sprzeciwu ani zwłoki, pod groźbą grzywien i kar stosownych do wagi przewinienia, jak zapisano poniżej i jak kapituła w danym czasie uzna za słuszne, stosownie do okoliczności czasu i osoby.

¶ 7Grzywny i zasady zachowania

Ittem alle vnnd Jeden Mayster die zu den gemelten zeitten so man die singende Meß, wie Obstet thut zu Franckfurt sein sollen zu Opffer gehn Als sich wol zimet welcher das nit thete, der solt der Bruderschafft Ein pfund wax In die Büx bezallen

Item każdy mistrz przebywający we Frankfurcie we wspomnianych terminach, gdy odprawiana jest msza śpiewana, jak wyżej, ma przystąpić do ofiary, jak przystoi. Kto tego nie uczyni, odda bractwu funt wosku do skrzyni.

¶ 8

Auch were Es das Einer vber land keme, vnd nit bei der mess were der vnd Ein Jedlicher der die Mesß verseumbt sollen Auff den selbigen tag kain Schulgelt noch tail daran haben. Es were dann das Er so Redlich sachen Inn tag brechte das Ein haubtman Oder werAuff diße zeit zu Franckfurt Im Capitl mit den Eltesten werden Vrsach vermercken das s nit Inn verachtung Oder Frewfenlichs fürnemens halben geschechen were Vngevarlich Auff der Bruder gut geduncken.

Jeśli ktoś powrócił z podróży i nie był na mszy, on i każdy, kto opuści mszę, nie otrzyma tego dnia pieniędzy ze szkoły ani udziału w nich, chyba że przedstawi tak rzetelne powody, iż kapitan lub ten, kto wówczas przebywa we Frankfurcie na kapitule wraz z najstarszym, uzna, że nie wynikło to z lekceważenia ani rozmyślnego zamiaru; bez podstępu, wedle roztropnego uznania braci.

¶ 9

Auch Ist geOrdet vnd gemacht welcher mayster nicht so man solche mesß singt In franckfurt Terminer Ist, der soll zu der buß das wax der Vrsachen halben wie Obsteth, nit bezwungen sein zugeben.

Postanawia się i ustanawia także, że mistrz, który nie przebywa we Frankfurcie w terminie (?) (“Terminer”), gdy odprawiana jest taka msza, nie będzie z wyżej podanych powodów zobowiązany do oddania wosku tytułem kary.

¶ 10

Opłata za naukę

[8v] Auch sol das Schulgelt das von dem Volckh gesellet so man Schul helt Oder Maister von Einem dem das der hauptman befülcht Oder der Eltist mayster Auff dann dabei so der haubtman nit da were Empfangen Auch darnach den haubtman vberzalt vnd Bey Ein Ander behalten vnd nit getailt werden bis An den Nechsten tag darnach so Ein Jeder mayster sein Rechenschafft gethan vnd Auch alle seine schuld ganz vnd gar Bezalt hat, der Bruderschafft Austend

Pieniądze zbierane od publiczności podczas szkoły szermierczej lub nadania godności mistrza winien odbierać ten, kogo wyznaczy kapitan, a pod jego nieobecność najstarszy z obecnych mistrzów, po czym przekazać je kapitanowi; należy przechowywać je razem i nie dzielić aż do następnego dnia, kiedy każdy mistrz zda rachunek i w pełni spłaci wszystkie swoje zaległe długi wobec bractwa.

¶ 11Wynagrodzenia i opłaty

Auch sollen die Mayster vnser lieben frawen so man schule helt Auch Ein tail In die Byxen geben An dem guten tag Vnser Lieben Frawen Als sie geboren ward

Podobnie mistrzowie, gdy odbywa się szkoła szermiercza, mają składać datek do skarbonki Najświętszej Marii Panny w święto Narodzenia Najświętszej Marii Panny.

¶ 12Wynagrodzenia i opłaty

Przyjmowanie nowych mistrzów

Zu Mercken.
So man New Maister machen wil so soll man Ine vormenigclichen fürstellen vnd Fechten lassen In welcher werhe Er begert Mayster zuwerden vnd die Mayster sollen Auch Alle mit Ime Fechten Iglicher zum Minsten 2 Oder 3 geng vnd In Offenlich vnd wol versuchen vnd darnach zu Irem gut duncken zu Mayster Machen, vnd Als dann so der mayster Auff das Schwerdt nider kniet soll Er Vnser Lieben Frawen zwen ß Auff das Schwerdt Opfern vnd Legen, die hebt Ain haubtman Auff

Do odnotowania. Gdy mają być ustanowieni nowi mistrzowie, kandydata należy przedstawić wszystkim i dopuścić do szermierki taką bronią, w jakiej pragnie uzyskać mistrzostwo. Wszyscy mistrzowie mają z nim szermować, każdy przez co najmniej 2 lub 3 starcia (geng), i dobrze go publicznie wypróbować, a następnie wedle swego uznania uczynić go mistrzem. A kiedy mistrz uklęknie następnie na mieczu, ma ofiarować i położyć na mieczu dwa ß dla Najświętszej Maryi Panny; kapitan je podnosi.

¶ 13Ważne trafienia i krewEgzamin i stopnie

Darnach soll man Ine haimlichen versuchen In dem Capitl darzu soll der haubtman 2 Oder 3 Maister schicken die Ine versuchen In welcher gewehr Er dann von den selben Maystern zu gelassen wurd Darin sol man In Mayster Machen vnd Er sich Einem Mayster Schreiben vnd Nenen vnd nit weitter In seinen Brieff geschriben werden.

Następnie ma zostać poddany tajnemu egzaminowi na kapitule; w tym celu kapitan ma wysłać 2 lub 3 mistrzów, aby go przeegzaminowali. W tej broni, w której zostanie wówczas dopuszczony przez owych mistrzów, ma zostać ustanowiony mistrzem i w niej ma podpisywać się i nazywać mistrzem; nic więcej nie należy wpisywać do jego listu mistrzowskiego.

¶ 14Broń i wyposażenieEgzamin i stopnie

[9r] [marg: Maister dailen daß schulgelt]
Auch soll man Kein Mayster machen Er geb dann 2 ß Auff das schwert Als verstet vnnser Lieben Frawen In die Bruderschafft Vnnd Büxen vnd den Maistern 3 ß, die In dann zu Maister lassen vnd dieselben 3 ß sollen die Maister mit dem Schulgelt mit Einander Theillen.

(Na marginesie: mistrzowie dzielą pieniądze ze szkoły.) Nikt nie może zostać mistrzem, jeśli nie złoży na mieczu 2 ß, mianowicie dla Najświętszej Marii Panny na rzecz bractwa i jego skrzynki, oraz 3 ß dla mistrzów, którzy przyjmują go jako mistrza. Te 3 ß mistrzowie winni podzielić między siebie wraz z pieniędzmi ze szkoły.

¶ 15Egzamin i stopnie

Nota wass ainer geben muß
Welcher mayster nit mit dem Newen Mayster One Vrsach ficht der soll kain Taill daran haben

Należy odnotować, co trzeba uiścić. Mistrz, który bez powodu nie stawi się do walki z nowym mistrzem, nie otrzyma w tym udziału.

¶ 16Wynagrodzenia i opłaty

Wann Mann von der Schul geth zu dem Wein so sol man dem Newen Mayster die vrten schencken vnd soll sunst Auff das zil kain Andere thail mit nemen.

Gdy po szkole szermierczej udadzą się na wino, nowy mistrz ma być zwolniony ze swojej części rachunku (vrten = Ürte), poza tym zaś nie ma wówczas otrzymywać żadnego innego udziału.

¶ 17

Ob Aber der selben New Mayster Einer herwider keme vnnd wolt weitter mayster werden den sollen die Maister Aber Firstellen vnnd Fechten Lassen daruon soll Er den Maister Ein Mas Maluasier geben doch so fer, das Er vor die 5 ß bezalt habe.

Jeśli jednak któryś z tych nowych mistrzów powróci i zechce uzyskać dalsze mistrzostwo (w innej broni), mistrzowie ponownie go przedstawią i dopuszczą do walki szermierczej. Za to ma dać mistrzom miarę małmazji, pod warunkiem że uprzednio zapłacił 5 ß.

¶ 18Egzamin i stopnie

Welcher Aber In den Kampff versucht wolt werden das soll stehen zu den Maistern die In versuchen was sie nemen wellen.

Kto zaś chciałby zdawać egzamin z pojedynku sądowego (Kampf), o tym, jakiej opłaty zażądają, mają decydować egzaminujący go mistrzowie.

¶ 19Egzamin i stopnie

Wybór kapitana

Allso soll man Ein hauptman
Erwellen
Der Alt haubtman soll die Erste Köre haben vnnd darnach Einen yeglichen In sonderhait haimlich Fragen, vnnd den man wellet soll Er heimlich Auff zeichnen, vnd welcher Dann die Maist waal hat der sol 2 Jar haubtman sein On Alle widerred

Tak należy wybierać kapitana. Ustępujący kapitan oddaje głos jako pierwszy, a następnie pyta każdego z osobna i potajemnie oraz potajemnie zapisuje wybraną osobę. Kto otrzyma najwięcej głosów, zostaje kapitanem na 2 lata bez żadnego sprzeciwu.

¶ 20Nadzór i sędziowanie

[9v] Darnach soll der alt haubtman an dem Newen angenden haubtman Rechenschafft thun In Beywesen der Burgerschafft vnnd dann die Brieder auch alleding Rechnen vnnd Bezallen vnnd dann dem Newen haubtman die Laden mit den Schlisseln Vberantwurten hie zustellen mit Brieffen vnnd andermals herkomen Ist

Następnie ustępujący kapitan ma złożyć rachunki nowemu kapitanowi obejmującemu urząd w obecności bractwa (?) („Burgerschafft”). Potem także bracia mają wszystko rozliczyć i zapłacić, a skrzynia z kluczami ma zostać przekazana nowemu kapitanowi wraz z dokumentami, jak to od dawna jest w zwyczaju.

¶ 21

Es soll auch kamer vnnserer Bruderschafft vber die laden gehn Es seien dann 3 mitainander
So soll man auch alle Ime Namen vnnd aussifft In Schrifften haben

Nikt z naszego bractwa nie ma przystępować do skrzyni, chyba że w trzy osoby razem. Wszystkie przychody i wydatki należy zapisywać.

¶ 22

Auch soll Ein Jeglicher der Ein Vidinus von vnsern Kayserlichen Freyhait Brieffen nimet Oder hat der soll das an seinem Lezten End wider gehn Franckfurt In vnnser Bruderschafft bei seinem Rechten Eid vbersenden

Podobnie każdy, kto otrzyma lub posiada vidimus (uwierzytelniony odpis) naszego dokumentu wolności cesarskich, ma u kresu życia odesłać go do Frankfurtu, do naszego bractwa, zgodnie ze złożoną przez siebie przysięgą.

¶ 23

Vnnd seind diß die Mayster die Vidinus Daruon haben
Hanns Dieterich von Meiningen
Hans Leyzenberger
Vlrich holl
Connrat von wezfeldt
Conrat Gerhart
Hanns von Babemburg
Petter Faul
Sebold Schiltknecht
Hans Blaicher
Petter Schweizer
Diez Arnoldt
Petter weißkirch
Petter Falckner
... (1 meno urezané)

A oto mistrzowie, którzy posiadają ich vidimus: Hanns Dieterich z Meiningen, Hans Leyzenberger, Ulrich Holl, Konrad z Wetzfeld (?), Konrad Gerhart, Hanns z Bambergu, Peter Faul, Sebold Schiltknecht, Hans Blaicher, Peter Schweizer, Dietz Arnoldt, Peter Weißkirch, Peter Falckner (jedno nazwisko jest ucięte w źródle).

¶ 24

Rachunki kapitanów 1490–1528

[10r] Connrat Gerhart zu diser zeit haubtman vnser lieben Frawen vnnd Sannt marxen Bruderschafft hat gerechnet vnnd alle ding Bezalt vnnd vberanntwurt den Newen angenden haubtman hanns leyzenberger von niermberg In die Büx 26 ß vnd zwen Postulat vnd Ein krone auch Etlich all vnnd klain gelt In Ein secklen Ist geschechen nach Natiuitatis Marie Anno 1490

Konrad Gerhart, podówczas kapitan bractwa Najświętszej Marii Panny i świętego Marka, złożył rachunek, uregulował wszystkie należności i przekazał nowemu, obejmującemu urząd kapitanowi Hannsowi Leyzenbergerowi z Norymbergi w skrzynce 26 ß, dwa guldeny postulatowe i jedną koronę, a także nieco albusów i drobnej monety w małym woreczku. Dokonano po święcie Narodzenia Najświętszej Marii Panny w roku 1490.

¶ 25

Ich hanns leizenberger zu der zeit haubtman in Sannt marx Bruderschafft hab Rechenschafft gethan vnnd alle ding Bezalt vnd vberantwurt dem Newen Angenden haubtman mit namen Petter weißkirch In die Büxen 42 ß one pfanden vnd Schilten Auch Ein Marx wigt 3 Lot vnnd
Ein Secklen mit Allerlai minz Ist geschechen Auff Afftermontag nach natiuitatis Marie Ao 1492

Ja, Hanns Leizenberger, obecnie kapitan bractwa świętego Marka, złożyłem rachunek, uregulowałem wszystkie należności i przekazałem nowemu, obejmującemu urząd kapitanowi, imieniem Peter Weißkirch, w skrzynce 42 ß, nie licząc zastawów i tarcz, a także znak (odznakę) o wadze 3 łutów oraz woreczek z różnymi monetami. Dokonano we wtorek po Narodzeniu Najświętszej Maryi Panny w roku 1492.

¶ 26

Anno 1494 hat mayster Petter Weißkirch haubtman gerechnet vnnd Bleibt vber Alle Außgab In der Büx 34 ß An gold Reinisch 6 Postulat guldin vnd Ein Kron Auch ain schilt steht 5 ß zu Pfand vnd Ein klein secklin mit gesamleter minz vnd Auch einen silbern Marxen wigt 3 lot an silber, vnd Ist mayster weigand von herBorn zu haubtman gemacht vnnd den selben vberliffert Als gewonhait Ist, Am Mitwuch nach natiuitatis Marie

W roku 1494 mistrz Peter Weißkirch, kapitan, złożył rachunek. Po odliczeniu wszystkich wydatków w skrzynce pozostają 34 ß w złocie reńskim, 6 guldenów postulatowych i jedna korona, a także tarcza zastawiona za 5 ß, mały woreczek z zebranymi monetami oraz srebrna marka ważąca 3 łuty srebra. Mistrz Weigand z Herborn został obrany kapitanem i wszystko to przekazano mu, zgodnie ze zwyczajem, w środę po Narodzeniu Najświętszej Maryi Panny.

¶ 27

Ittem Maister weigant hat Recherschafft gethan Im 1496 Jar vnnd Alle ding bezalt vnnd hat Sebold Schiltknecht dem Jungen haubtman vberliffert 42 ß In gold vnnd Ein Kron, vnd 29 all vnnd Etlich Allerlai Minz In Einem secklin dabei Ist gewesen Petter Falckner, vnd Vlrich holl

Nadto mistrz Weigand złożył rachunek w roku 1496, wszystko opłacił i przekazał młodemu kapitanowi Seboldowi Schiltknechtowi 42 ß w złocie i jedną koronę, 29 albusów oraz nieco rozmaitych monet w woreczku. Obecni byli Peter Falckner i Ulrich Holl.

¶ 28

[10v] Anno 1498 Ist petter Schweizer von Bern haubtman worden So hat Er von den Maystern Empfangen 46 ß In gold vnnd Bleibt In der Büx Ein Schildt vnnd silbern Ketten vnnd seind Alle ding sunst bezalt vnd Auch die Bruder des Conuents vnnd so bald i· kron vff die Engel geben zumachen

W roku 1498 Peter Schweizer z Berna został kapitanem. Otrzymał od mistrzów 46 ß w złocie, a w skrzyni pozostają tarcza i srebrny łańcuch. Wszystko inne opłacono, w tym braci klasztornych, a jedną koronę dano od razu za wykonanie aniołów (?).

¶ 29

Anno 1500 hab Ich Mayster hanns hardtman haubtman gerechnet vnnd Bezalt des gleichen Auch die Andern mayster

W roku 1500 ja, mistrz Hanns Hardtman, kapitan, złożyłem rachunek i uiściłem należności, a tak samo uczynili pozostali mistrzowie.

¶ 30

Ich Maister Better Falckner haubtman der Bruderschafft Sannt Marx hab Empfangen Im Jar 1502 von Maister hanns hartman Alter haubtman 2 ß 4 Schwertgroschen

Ja, mistrz Peter Falckner, kapitan bractwa św. Marka, otrzymałem w roku 1502 od mistrza Hannsa Hartmana, dawnego kapitana, 2 ß i 4 grosze mieczowe.

¶ 31

Ittem haben wir die Maister mit Namen Ich Petter Falckner haubtman vnnd Ich Petter weißkirchen vnd Hanns hartman gerechnet mit dem Custor vnnd All ding wolbezalt mit Namen die Summa 3 ß vnd 5 ß vnd Ist noch Im seckel 15 all vnnd 1 ß In gold

Item my, mistrzowie, mianowicie ja, Peter Falckner, kapitan, oraz ja, Peter Weißkirchen, i Hanns Hartman, rozliczyliśmy się z zakrystianem i zapłaciliśmy wszystko w całości, mianowicie sumę 3 ß i 5 ß; w sakiewce pozostało jeszcze 15 albusów i 1 ß w złocie.

¶ 32

1504 So Ist bliben In der Büx 2 Schült vnd 2 marxen vnd Ein Schwarzer port mit gold vnnd silber beschlagen vnnd 1½ ß 4 In gold

1504. W skrzynce pozostały 2 talary i 2 marki oraz czarna plecionka ze złotymi i srebrnymi okuciami, a także 1½ ß 4 w złocie.

¶ 33

Anno 1506
Ittem Auff die zeit haben wir Maister mit Namen Petter Falckner, Petter weißkirch vnnd Conrat Lindner gerechnet mit dem Custor vnnd Im bezalt 2½ ß

W roku 1506. Item w owym czasie my, mistrzowie, mianowicie Peter Falckner, Peter Weißkirch i Konrad Lindner, rozliczyliśmy się z zakrystianem i zapłaciliśmy mu 2½ ß.

¶ 34

1508
Ich mayster hanns hartman haubtman In disem Jar hab angenomen In vnnser Lobliche geselschafft mit namen Jerg Kessler von dem Ich Empfangen hab Freundtlich 2 all vnd ½ ß der da purtig Ist von Eigenburht

1508. Ja, mistrz Hanns Hartman, kapitan, przyjąłem w tym roku do naszego chwalebnego bractwa niejakiego Jerga Kesslera, od którego otrzymałem w przyjaźni 2 albusy i ½ ß; pochodzi on z Eigenburht (?).

¶ 35

[11r] In disem Jar haben wir Maister sampt dem haubtman Rechnung gethan vnnd Bezalt Ist noch bliben In der Büx 8 ß In gold 2 Bazen

W tym roku my, mistrzowie, wraz z kapitanem zdaliśmy rachunek i dokonaliśmy wypłat; w skrzynce pozostało jeszcze 8 ß w złocie i 2 batzeny.

¶ 36

Anno 1510
Ittem haben wir die maister sambt Conrat Lindner haubtman gerechnet vnnd Bezalt vnnd Ist bliben In der Büx 6 ß An gold vnd Einer Vnnd E An gelt 3 all

W roku 1510. Item my, mistrzowie, wraz z Konradem Lindnerem, kapitanem, złożyliśmy rachunek i dokonaliśmy zapłaty, a w skrzynce pozostało 6 ß w złocie i jeden (?) oraz w pieniądzu 3 albusy.

¶ 37

Ittem nach der Rechnung die da geschechen Ist so haben wir geliffert In die Büx vnnd Ist Bliben 16 ß An gold vnd 4 ß An gelt

Item po dokonanym rozliczeniu złożyliśmy do skrzynki i pozostało w niej 16 ß w złocie oraz 4 ß w pieniądzu.

¶ 38

1512
Ittem nach der Rechnung die da geschechen Ist so haben die Maister vnnd verhenget vnnd Erlaubt dem haubtman das Er 6 ß 5 ß Auß der Büx genomen zu Ainem gemainen nuz, der Bruderschafft Auß zu Rechten das Im Besolchen Ist vnnd seinen mit Bruder mit nam herman Sydler vnnd Cristiang von dallenburg zu Collen

1512. Item po dokonanym rozliczeniu mistrzowie zezwolili i pozwolili kapitanowi wziąć ze skrzynki 6 ß 5 ß dla wspólnego dobra, aby rozliczyć wobec bractwa to, co powierzono jemu i jego współbraciom, imieniem Herman Sydler i Christian z Dallenburga, w Kolonii.

¶ 39

Ittem In der Fastmeß Anno 1513 haben die mayster Auff den Balmtag mir Conrat Lindhaimer haubtman der Bruderschafft vnnser lieben Frawen vnd Sannt marxen Vergönnet die Bruder vnnd Maister Vnser Bruderschafft mit Namen hainrich versickh vnd herman Sydler Niclaus weckman vnnd gangolff Reppe das man soll geben vnnserm haubtman Auß der Büx 10 ß Reinisch was Er buß hat müessen geben vmb wegen willen der Brieff vnd Bestettig mug.
[11v] Vnser Kayserlichen Freihait vnd Bruder Schafft halben mit seinem Kosten.

Nadto podczas jarmarku wielkopostnego w roku 1513, w Niedzielę Palmową, mistrzowie, bracia i mistrzowie naszego bractwa, imieniem Heinrich Versickh, Herman Sydler, Niklaus Weckman i Gangolf Reppe, przyznali mi, Konradowi Lindhaimerowi, kapitanowi bractwa Najświętszej Maryi Panny i Świętego Marka, aby naszemu kapitanowi wypłacono ze skrzynki 10 reńskich ß za to, co musiał zapłacić z własnej kieszeni tytułem grzywny w związku z dokumentem i potwierdzeniem naszej cesarskiej wolności i bractwa.

¶ 40

Ittem Ist noch Aller Rechnung In der Büxen Bliben.
Ao 1514
Haben die Maister Sampt dem haubtman gerechnet vnnd Bezalt Ist In der Büx Bliben 1 ß 2 all 1 d mer 1 börtlin vnd Ein Silbern Schilt

Item, po dokonaniu wszystkich rozliczeń pozostało jeszcze w skrzynce. W roku 1514 mistrzowie wraz z kapitanem rozliczyli się i dokonali wypłat; w skrzynce pozostało 1 ß, 2 albusy, 1 fenig, a także mały pleciony sznur i srebrna tarcza.

¶ 41

1516
Ittem hat maister Conrat Lindner haubtman gerechnet mit den Erbern Fechtmaistern Auff Montag nach des hailigen Creiztag In der herbstmeß gefallen vnnd seind vberbliben 4 ß An Silbern minzen vnnd 6 all vnd 6 Binger heller.

1516. Item mistrz Konrad Lindner, kapitan, rozliczył się z szanownymi mistrzami szermierki w poniedziałek po święcie Podwyższenia Krzyża Świętego, który przypadł podczas jesiennego jarmarku; pozostały 4 ß w srebrnych monetach, 6 albusów i 6 halerzy bingeńskich.

¶ 42

Anno 1518
Hainrich Bersich hat gerechnet vnnd geliffert die Büx dem Newen haubtman hainrich Franckh 12 ß An gold vnd 1 dhucaten vnnd 15 ß Ann Minz 26 all vmb 1 ß gerechnet Besechen Am Montag nach vnser Frawen geburt.

W roku 1518 Heinrich Bersich zdał rachunek i przekazał skrzynkę nowemu kapitanowi Heinrichowi Franckhowi: 12 ß w złocie i 1 dukata oraz 15 ß w monecie, licząc 26 albusów za 1 ß. Sporządzono w poniedziałek po Narodzeniu Najświętszej Maryi Panny.

¶ 43

1520
In der Ersten herbstmeß hat hainrich Franck gerechnet vnd vberliffert hainrich Spenglern die Büx darin 14 ß In gold 1 ducaten vnd 21 ß In Minz

1520. Podczas pierwszego jarmarku jesiennego Heinrich Franck zdał rachunek i przekazał Heinrichowi Spenglerowi skrzynkę, w której znajdowało się 14 ß w złocie, 1 dukat i 21 ß w monecie.

¶ 44

1522
Hat der Haubtman vnnd die Maister gerechnet vnd Bezalt vnd vberliffert dem Newen haubtman Anthoni Resch In der Büx 4 ß An gelt vnd 14½ ß In gold 1 ducaten vnd ain silberm dolch.

1522. Kapitan i mistrzowie złożyli rachunki, wypłacili i przekazali nowemu kapitanowi Anthoniemu Reschowi w skrzynce 4 ß w pieniądzu, 14½ ß w złocie, 1 dukata i srebrny sztylet.

¶ 45

[12r] Ist zu Einem haubtman Erwelt worden Maister hainrich Persickh von haidelbergkh.

Mistrz Heinrich Persickh z Heidelbergu został wybrany kapitanem.

¶ 46

Mistrzowie pasowani za kapitanów Lauxa Brauna i Blasiusa Velttena (1530–1542)

Im 1530 Jar
Ittem bin Ich Maister Laux Braun Burger zu Franckfurt zu Einem haubtman Er wellet worden.

W roku 1530. Item ja, mistrz Laux Braun, obywatel Frankfurtu, zostałem wybrany kapitanem.

¶ 47

Ittem Ist bey mir zu mayster geschlagen worden mit namen Caspar Laubisch von grossen glogen vnd wolff new von deckendorff vnd seind Ir Ieglicher 2 ß Schuldig bliben In die geselschafft.

Item wraz ze mną pasowani zostali na mistrzów Caspar Laubisch z Gross-Glogau i Wolf New z Deggendorfu, a każdy z nich pozostał winien bractwu 2 ß.

¶ 48Egzamin i stopnie

Ittem In der Fastemeß Ist bei mir zu mayster gschlagen worden Lienhart maller Schlosser von Augspurg Ist 2 ß In die geselschafft schuldig.

Item podczas jarmarku wielkopostnego Lienhart Maller, ślusarz z Augsburga, został wraz ze mną pasowany na mistrza; jest winien bractwu 2 ß.

¶ 49

Anno 1532 In der herbstmeß ist bey mir laux Braun Maister worden Caspar Acker stainmez von Straßburg vnnd Ludwig Stoll von Meinz vnnd hannß Rorer von Bassel vnnd Bleibt Ein Jeder die 2 ß schuldig In die geselschafft.

W roku 1532, podczas jarmarku jesiennego, wraz ze mną, Lauxem Braunem, mistrzami zostali Caspar Acker, kamieniarz ze Strasburga, Ludwig Stoll z Moguncji i Hanns Rorer z Bazylei, i każdy nadal jest winien stowarzyszeniu 2 ß.

¶ 50

Ao 1533
Ist bei Mir Laux Braun zu maister worden thoma Freidanckh von Cellen vnnd hanns Kromer von Haidelberg vnnd Jerg Seybordt von Eyßleben vnd Balthas holzschuher von wormbs vnd Ist Jeder sein 2 ß In die geselschafft noch schuldig.

W roku 1533 zostali wraz ze mną mistrzami Laux Braun, Thomas Freidanckh z Kolonii, Hanns Kromer z Heidelbergu, Jerg Seybordt z Eisleben i Balthas Holzschuher z Wormacji, a każdy nadal winien jest towarzystwu swoje 2 ß.

¶ 51

Ittem Ist Inn Der herbstmess bei mir zu Mayster worden Jerg heinrich von Niermberg hanns puß von Etnigen vnd hans von Schoren dorff vnd ist Jeder 2 ß noch Schuldig.

Nadto podczas jesiennego jarmarku wraz ze mną mistrzami zostali Jerg Heinrich z Norymbergi, Hanns Puß z Etnigen (?) i Hans z Schorndorfu, a każdy nadal jest winien 2 ß.

¶ 52

[12v] Ittem Im Jar 1534 Ist bei mir zu Maister geschlagen wortten In der Fastmesß mit Namen Fran pellendorff von Ligniz vnnd Vastein Frosch von Wormbs vnd Ist Jeglicher seine 2 ß schuldig bliben In die geselschafft

Item w roku 1534, na jarmarku wielkopostnym, wraz ze mną na mistrzów pasowani zostali Franz Pellendorff z Legnicy i Vastein (?) Frosch z Wormacji, a każdy pozostał winien towarzystwu swoje 2 ß.

¶ 53

Ao 1534
Ist bei mir Maister Laux Braun zu maister geschlagen worden mit namen Blaßius Valten von Rawenspurg seckler vnd Paule heuffer von zwickaw vnd wilhalm von der Burckh Faß Bender, vnd Ist Jeder Ain ß Schuldig

W roku 1534 wraz ze mną, mistrzem Lauxem Braunem, pasowani na mistrzów zostali Blasius Valten z Ravensburga, kaletnik, Paul Heuffer ze Zwickau i Wilhelm von der Burg, bednarz, a każdy jest winien jeden ß.

¶ 54

Ittem In disem 1534 Jar Ist in meiner haubtmanschafft In der Herbstmeß das Meß gewandt vnd Alles was darzu gehört von den Maistern auß den Clostern genomen worden vnnd haben die Münch quitiert vnd seind dise nach benennte Maister zu diser zeit Dabei gewesen, mit namen Ich Laux braun von Franckfurt haubtman Anthoni Rasch von Niermberg, Thoma Freidanckh von Cöllen Balthasser holzschuher von wormbs Jerg Seybert von Eißleben
Jerg heinrich von schwebischen gmeindt, Franz pfellendorff von ligniz Blessius Valten von wormbs Paulus heuffer von zwickaw, wilhalm von der Burg.

Item, w tym roku 1534, za mojej kadencji kapitańskiej, podczas jarmarku jesiennego mistrzowie zabrali z klasztoru ornat i wszystko, co do niego należało, a zakonnicy wystawili pokwitowanie. Byli przy tym obecni następujący mistrzowie: ja, Laux Braun z Frankfurtu, kapitan, Anthoni Rasch z Norymbergi, Thomas Freidanckh z Kolonii, Balthasar Holzschuher z Wormacji, Jerg Seybert z Eisleben, Jerg Heinrich ze Schwäbisch Gmünd, Franz Pfellendorff z Legnicy, Blasius Valten z Wormacji, Paulus Heuffer ze Zwickau i Wilhelm von der Burg.

¶ 55

Vnnd haben mit Ain Ander beschlossen dise nachuolgende Ordnung steht vnnd vest zu halten vnd von kainem darwider gethan werden soll Es sei gleich wer Er woll
Der den Maister verpflicht Ist.

I wspólnie postanowili niezłomnie i wytrwale przestrzegać następującej ordynacji, tak aby nikt, kimkolwiek byłby spośród podlegających mistrzom, nie postępował wbrew niej.

¶ 56

Ittem Im Jar 1536 Ist bei mir laux braun zu maister geschlagen worden mit namen petter gelmbrot von wormbs vnd Ist seine 2 ß noch Schuldig Bliben

Item w roku 1536 Peter Gelmbrot z Wormacji został wraz ze mną, Lauxem Braunem, pasowany na mistrza i nadal pozostawał winien swoje 2 ß.

¶ 57

[13r] Ittem Im Jar 1536 Bin Ich Blasius veltten von Rawenspurg seckler burger zu wormbs zu Einem haubtman Er wellet worden vnd Ist mir kain heller oder d noch Anderst vberliffert worden In der laden dann Ain bar schwertter

Item w roku 1536 ja, Blasius Veltten z Ravensburga, kaletnik, obywatel Wormacji, zostałem wybrany kapitanem i nie przekazano mi w skrzyni ani halerza, ani feniga, ani niczego innego poza jedną parą mieczy.

¶ 58

Ittem Ist bei mir Blasius Veltten Im Jar 1537 zu Maister geschlagen worden mit namen michel haim von glauch plattner vnd Ist sein 2 ß schuldig bliben.

Również w roku 1537 Michel Haim z Glauchau, płatnerz (Plattner), został wraz ze mną, Blasiusem Velttenem, pasowany na mistrza i pozostał dłużny swoje 2 ß.

¶ 59

Ittem Ist bei Mir Blasius Veltten Im Jar 1538 zu maister geschlagen worden mit Namen Thoma singer von krembs kandengiesser vnd Cristoffel von heiz kurschner vnnd All Baid Ir 2 ß Schuldig Bliben.

Item w roku 1538 wraz ze mną, Blasiusem Velttenem, zostali pasowani na mistrzów Thomas Singer z Krems, konwisarz, oraz Christoph von Heiz, kuśnierz, i obaj pozostali dłużni swoje 2 ß.

¶ 60

Ittem Ist bei mir Bleisius Veltten Im 39 Jar In der Festenmeß zu maister geschlagen worden mit Namen Martin Jerg taschner Burger zu Franckfurt, zu Ehren geschen Margraff Jocham von Brannde Burg vnnd Herzog hannsen von Saxen Bruder des Jungen Fürsten bleib seine 2 ß schuldig In die püxen.

Nadto w roku (15)39, podczas jarmarku wielkopostnego, Martin Jerg, kaletnik i obywatel Frankfurtu, został wraz ze mną, Blasiusem Velttenem, pasowany na mistrza; uczyniono to na cześć margrabiego Joachima Brandenburskiego i księcia Hansa Saskiego, brata młodego księcia. Pozostał winien kasie swoje 2 ß.

¶ 61Egzamin i stopnie

Ittem Im Jar 1539 Auff Sontag Vor Marie geburt geburt In der herbstmes Ist bei mir Bleisius Velten zu Maister geschlagen Veltten wolspach Schuster von freiburg gierg seckler von Preßburg Lorenz komer von zirch Ein Kessler Sigmund mair von meinz vnnd patist Faßnacht von Oppenhaim Kirschner vnnd seind All 5 Ir 2 ß Schuldig bliben In die Büxen.

Ponadto w roku 1539, w niedzielę przed Narodzeniem Najświętszej Maryi Panny, podczas jarmarku jesiennego, wraz ze mną, Blasiusem Veltenem, zostali pasowani na mistrzów Veltten Wolspach, szewc z Fryburga, Gierg, kaletnik z Pressburga (Bratysławy), Lorenz Komer z Zurychu, kotlarz, Sigmund Mair z Moguncji i Patist Faßnacht z Oppenheim, kuśnierz, i wszyscy 5 pozostali dłużni skrzynce swoje 2 ß.

¶ 62

Ittem Im Jar 1539 Auff Sontag nach Marie geburt Ist bei mir zu maister gschlagen Nemlich Sygmund Krafft von Vlm Kürsner vnd Ist seine 2 ß noch Schuldig bliben In die Büxen.

Item w roku 1539, w niedzielę po Narodzeniu Najświętszej Maryi Panny, wraz ze mną pasowany został na mistrza niejaki Sigmund Krafft z Ulm, kuśnierz, i nadal pozostawał winien skrzynce cechowej swoje 2 ß.

¶ 63

[13v] Ittem Im Jar 40 auff Sontag vor Marie geburt Ist bei mir zu maister geschlagen worden wolff wernher von Blaw Burger zu Zwicken vnnd Hanns Kaub nester Burger zu Franckfurt Bleiben Alle beide Irr 2 ß Schuldig.

Item w roku (15)40, w niedzielę przed Narodzeniem Najświętszej Maryi Panny, wraz ze mną zostali pasowani na mistrzów Wolf Wernher von Blaw, mieszczanin Zwickau, oraz Hanns Kaub, wytwórca sznurowadeł (Nestler), mieszczanin Frankfurtu; obaj nadal zalegają ze swoimi 2 ß.

¶ 64

Ittem Auff Sontag nach marie geburt Ist bei mir Blessius Velten zu Maister geschlagen worden, Sebold Fischer von Niermberg vnnd wendel worm von hailbrune Pulluermacher Burger zu wormbs vnd seind Ire 2 ß noch Schuldige Bliben

Item w niedzielę po Narodzeniu Najświętszej Maryi Panny wraz ze mną, Blasiusem Veltenem, pasowani zostali na mistrzów Sebold Fischer z Norymbergi i Wendel Worm z Heilbronnu, prochownik, obywatel Wormacji, a nadal pozostawali dłużni swoje 2 ß.

¶ 65

Ittem Im Jar 1542 Auff Sontag vor marie geburt Ist zu Maister geschlagen worden Veltten siechs von Biernn In Meissen Ein Schueknecht seins handwërcks bei vns Dreien Maistern Mit Namen Patist Fasnacht von Oppenheim hanns Kaub von Franckfurt Wendel wormb von hailbrun da haben wir kain hauptman gehabt Auch Ist der New Maister seine 2 ß In die geselschafft schuldig bliben.

Item w roku 1542, w niedzielę przed Narodzeniem Najświętszej Maryi Panny, Veltten Siechs z Pirny w Miśni, z zawodu czeladnik szewski, został pasowany na mistrza przez nas trzech mistrzów, imieniem Patist Fasnacht z Oppenheimu, Hanns Kaub z Frankfurtu i Wendel Worm z Heilbronnu; nie mieliśmy wówczas kapitana. Nowy mistrz również pozostał winien bractwu swoje 2 ß.

¶ 66Egzamin i stopnie

Ittem Ist zu Maister geschlagen worden hans Kerburg von Creuznach Ein glaßer seins handtwercks bei Vns vff Sontag nach maria geburt mit Namen Babtist Faßnacht von Oppenheim hanns Kaub von Franckfurt wendel worm von hailbrun Allda haben wir kain haubtman gehabt vnd Ist geschechen Im Jar 1542 vnd Ist seine 2 ß Schuldig Bliben.

Nadto Hans Kerburg z Kreuznach, z zawodu szklarz, został u nas pasowany na mistrza przez nas, mianowicie Baptista Faßnachta z Oppenheim, Hannsa Kauba z Frankfurtu i Wendela Worma z Heilbronn, w niedzielę po Narodzeniu Najświętszej Maryi Panny. Nie mieliśmy wówczas kapitana. Stało się to w roku 1542, a on pozostał dłużny swoje 2 ß.

¶ 67

[14r] Ittem haben wir Einen Haubtman Erwelet mit Namben Hanns Kauben Im Jar 42 vff montag nach marie geburt daseind wir bei EinAnder geweßen mit Namen Patist Faßnacht von Oppenheim wendel worm Mertten Daschner, Veltten susß von Biernn Hanns Kerburg von Creyzbnach vnd haben In gewelt nit lenger dann i Jar.

Item, w roku (15)42, w poniedziałek po Narodzeniu Najświętszej Maryi Panny, wybraliśmy Hannsa Kauba na kapitana. Byliśmy razem, a mianowicie Patist Faßnacht z Oppenheim, Wendel Worm, Mertten Daschner, Veltten Suß z Pirny i Hanns Kerburg z Kreuznach, i wybraliśmy go na okres nie dłuższy niż 1 rok.

¶ 68Nadzór i sędziowanie

Ordynacja z 1534 roku: preambuła i mistrzowie, którzy ją zatwierdzili

Inn Namen gottes amen zu grosem lob vnnd Eren Der hailigen Drifaltigkait vnd vff das hinfüro Dester Fester Fleisiger vnnd Ordenlicher Dise Freie Ritterlichen Kunst vnnd Kaiserlichen Freyheiten gehannd habt vnnd gebrauchen soll, so haben dise Brüder der Keyserlichen Freihait des lanngen Schwerdts In Sannt Marx Bruderschafft Angesehen zu Erheischung vnnd Nuzbarkait solche Nachuolgende Ordnen zubeFestigen vnnd Auch bei solchem zu Bleiben lassen wellen vnnd sollen Alle nachgeschriben Articul vnd Puncten Einem Jeden Maister Firgehalten werden vnd sollen Auch bei penen vnnd straffen gehalten werden nach Erkanntnus der Maister des Langenschwerdt Vnnd dariber solch vff gelegte straff vnableßlich zu bezallen vnnd zu geben vnd Ist solch Ordnung gemacht vnd Befestiget worden Durch dise hernach geschribne Maister Ist geschechen Im 1534 Jar vnd Ist zu der zeit haubt man geweßen Laux braun Kürschner Burger zu Franckfurtt

W imię Boga, amen. Ku wielkiej chwale i czci Trójcy Świętej oraz aby odtąd ta wolna sztuka rycerska i wolności cesarskie były tym trwalej, pilniej i porządniej zachowywane i wykonywane, bracia korzystający z cesarskiej wolności długiego miecza w bractwie Świętego Marka uznali za konieczne i pożyteczne zatwierdzić następującą ordynację i pragną jej przestrzegać. Wszystkie spisane poniżej artykuły i punkty należy przedstawić każdemu mistrzowi i przestrzegać ich pod groźbą grzywien i kar według osądu Mistrzów Długiego Miecza, a nałożoną grzywnę należy uiścić i przekazać bez jej darowania. Ordynację tę ustanowili i zatwierdzili niżej wymienieni mistrzowie w roku 1534; kapitanem był wówczas Laux Braun, kuśnierz, obywatel Frankfurtu.

¶ 69Grzywny i zasady zachowania

[14v] Hernach volgen die Meister die solche
Ordnung befestigen Anno 1·5·3·4·
Anthoni Rasch von Nürnberg
Thoma Freidanckh von Cöllen
Laux Braun von Franckfurt
Balthasar von wormbs genent holtzschucher
Jorg Seifrid von Eisleben
Jorg Eisleben von Schwebischengmindt
Franzißcus von Ligniz
Blasius Veltten von Rawenspurg
Paul heuffer von zwicken
Wilhalm von der Burckh

Oto mistrzowie, którzy zatwierdzili tę ordynację w roku 1534: Anthoni Rasch z Norymbergi, Thomas Freidanckh z Kolonii, Laux Braun z Frankfurtu, Balthasar z Wormacji zwany Holtzschucher, Jorg Seifrid z Eisleben, Jorg Eisleben ze Schwäbisch Gmünd, Franciscus z Legnicy, Blasius Veltten z Ravensburga, Paul Heuffer z Zwickau i Wilhelm von der Burg.

¶ 70

Ittem Im Jar 1536 haben dise hernach geschribne mayster Dise Ordnung Ernewert vnd befestiget
Lucas braun von Franckfurt, Theboldt goldschmid von Strassburg oder thann
Lienhart Maller von Augspurg
Blasius Veltten von Rawenspurg
Paule heuffer von zwicken
Petter gelmbrot von wormbs
Palthaser holzschuher von wormbs

Ponadto w roku 1536 niżej wymienieni mistrzowie odnowili i potwierdzili tę ordynację: Lucas Braun z Frankfurtu, Theobald, złotnik ze Strasburga lub Thann, Lienhart Maller z Augsburga, Blasius Veltten z Ravensburga, Paul Heuffer ze Zwickau, Peter Gelmbrot z Wormacji i Balthasar Holzschuher z Wormacji.

¶ 71

Ordynacja z 1534 roku: egzamin nowego mistrza

Ittem zum Ersten so Einem haubtman Ein Newer Maister vorkeme vnd begert mayster zu werden zuuor vnnd das er von Offentlicher schul fürsteht, so soll Im der haubtman zwen oder drei mayster mit Ime heimlich fürtellen vnnd probiern, vnnd Erforschen
[15r] Nach den stucken wie hernach geschriben vnnd were Es sach das Er solcher stuckh nit bericht were so soll Er nit zu maister zugelassen werden So lanng bis Er solch stuckh Recht vnnd Redlich vor dem haubtman vnnd Etlichen seinen Mittbrudern, die dann der haubtman darzu Erforscht, bewart hat, vnnd Als so Er solch Stuck gnugsam Brobiert hat darnach soll Er vor Ainer gannzen gmain brobiert vnd bewert werden vnd sunst gar nicht zu gelassen werden soll.

Item, po pierwsze: gdy nowy mistrz staje przed kapitanem i prosi o przyjęcie na mistrza, zanim zostanie przedstawiony na publicznej szkole szermierczej, kapitan wraz z dwoma lub trzema mistrzami ma wezwać go na osobność, poddać próbie i przeegzaminować w zakresie zapisanych poniżej sztuk. Gdyby nie był w nich biegły, nie należy przyjmować go na mistrza, dopóki nie wykaże się nimi należycie i uczciwie przed kapitanem oraz kilkoma współbraćmi, których kapitan w tym celu wezwie. Gdy dostatecznie wykaże się tymi sztukami, ma następnie zostać poddany próbie i sprawdzony przed całym zgromadzeniem; w przeciwnym razie w ogóle nie należy go przyjmować.

¶ 72Egzamin i stopnie

[marg: schwert vnd dusseckhen auch Im stennglin]
Zum Ersten Soll In der haubtman versuchen In dem schwert vnnd In der 5 verborgne hawe Erforschen Als Einfach, Zwaifach vnd dreifach vnd darnach In der anndern wöre des Tußacken Auch also des gleichen In der Dritten wöre der stanngen soll Er auch versucht werden, wie Im Schwerdt

[Streszczenie redakcyjne] Notatka na marginesie odnosi się do miecza i tasaka szermierczego, a także do kija. Kapitan przeprowadzał pierwszą część egzaminu z przepisanego repertuaru.

¶ 73Broń i wyposażenie

[marg: 7 schweche vnnd sterckhe In ]
Zum Anndern soll Er Auch Brobiert werden In den Sechs Maister hawen Schwech vnnd Sterckh vnnd darnach Oberhaw Zoren Ort Im trawer, darnach den krumbhaw mit Abschneidung darnach Schiller mit Schottler darnach zwirch haw zucken vnd treffen darnach den Alber der versazung vnd die Brob Im dolchen seys vnnd Bruch, zwen stich Oben zwen stich Vnnden zwen stich zu der seitten Linckh vnnd Recht zu der Ober blosse.

[Streszczenie redakcyjne] Drugi etap egzaminu sprawdzał znajomość określonego repertuaru. Odczyt notatki marginalnej dotyczącej tej próby jest niepewny (?).

¶ 74Broń i wyposażenieEgzamin i stopnie

[15v] Ittem Welcher Maister solch vorbenante prob vnd stuckh nit hette der Soll An keinem thail des Maister gelt oder Schul gelts haben, bis so lang vnnd vil bis Er solchs gelernt Ohn alle zu Rede komen thaill neme.

Item, mistrz, który nie przeszedł wspomnianego egzaminu i nie opanował owych sztuk, nie ma mieć udziału w pieniądzach mistrzów ani w dochodach szkoły, dopóki się ich nie nauczy; wówczas niech otrzyma swój udział bez żadnego sprzeciwu.

¶ 75Wynagrodzenia i opłaty

[marg: gellt]
Ittem Es sollen Auch Alle mayster die schuller haben von Einem Jeden sein gelt so Ime In dem Arlticuls brieff angezaigt Alle meß gen Franckfurt dem haubtman vberliffern oder schicken bei seiner trewe, Vnnd welcher Maister solchs vberfure der soll nach Erkantnus darmit Bruder gestrafft werden.

(Na marginesie: pieniądze.) Item wszyscy mistrzowie mający uczniów winni, na swą wiarę, podczas każdego jarmarku dostarczyć lub przesłać kapitanowi we Frankfurcie należność za każdego z nich, zgodnie z listem artykułów (Artikelbrief). Mistrz, który by to naruszył, zostanie ukarany według osądu braci.

¶ 76Wynagrodzenia i opłaty

[marg: hie stelen]
Ittem so Ein Newer Maister fürsten will vnnd begert Maister zu werden soll Er zuuor seine Articul vorbenent vor dem haubtman gnugsam beweren vnnd dem nach so soll Er Offentlichen fürgestelt werden vnnd In seiner Kunst vnnd Maisterschafft gebrauchen vnnd brobiern lassen vor Aller menigclich vnnd welcher sein begert Auff freyer walstat doch Inn Freyer kunst dem selbigen soll Er zu willen werden vnnd mit Einem Jeden zwen geng One Abschlag zu willen sein, vnnd Ob Es sach were das Er solch kunst gebraucht, vnnd vnuerlegt nach Erkantnus des Haubtmans vnnd gemainer Maister bestat Als dann soll Ein Jeder Maister Einen ganng mit dem Schwert thon vnnd Ine wol versuchen Als vil maister so verhanden weren vnnd wer Es sach das Er solch mayster der Kayserlichen Freihait gnugsam wider standt, thette vnuerlezt so soll Er dar nach Offentlich seinen Aid thun vor Allermenigclich.

(Na marginesie: tu obecny.) Item gdy nowy mistrz zechce wystąpić i poprosi o przyjęcie do grona mistrzów, najpierw ma dostatecznie wykazać przed kapitanem, że spełnia wyżej wymienione artykuły. Następnie ma zostać przedstawiony publicznie, okazać swą sztukę i mistrzostwo oraz poddać je próbie wobec wszystkich. Każdemu, kto wyzwie go na wolnym placu (walstat), lecz w wolnej sztuce, ma zadośćuczynić i stoczyć z nim dwie walki bez odmowy (One Abschlag). Jeżeli w ocenie kapitana i wszystkich mistrzów posłużył się swą sztuką i wyszedł bez szwanku, wówczas każdy z obecnych mistrzów ma stoczyć z nim jedną walkę na miecze i należycie go wypróbować. Jeżeli dostatecznie sprostał tym mistrzom korzystającym z cesarskiego przywileju wolności i pozostał bez szwanku, ma następnie publicznie złożyć przysięgę wobec wszystkich.

¶ 77Ważne trafienia i krewEgzamin i stopnie

Ordynacja z 1534 roku: przysięgi

[16r] Vnnd soll Im Fürgehalten werden Articul vnnd puncten Wie her nach volget vnnd wa Es sach were das Er sich solcher Articul vnnd puncten wie hernach volgt nit wuste zu halten so soll auch der verbenant new maister nit zu gelassen werden vnnd soll Auch Auch In solchen Nider knien zuuor 2 ß In gold Auff das Schwert legen, solch zwen gold ß soll der haubtman zu dem Schulgelt legen vnd versorgen.

Należy mu przedłożyć następujące artykuły i punkty; jeśli nie umiałby ich przestrzegać, również nie należy dopuścić wspomnianego nowego mistrza. A klękając, winien najpierw położyć na mieczu 2 ß w złocie; te dwa złote ß kapitan ma dołączyć do pieniędzy szkoły i bezpiecznie przechowywać.

¶ 78Egzamin i stopnie

Ittem zum Ersten sol Er Schweren wa Es sach were das Er zu Einem Eid Erfordert wurdte denselben wol zu bedrachten niemant vnrecht zuthun weder durch gabe Oder Anderst, Sonnder Allain der gerechtigkait trawlich vnnd On Alle geuerde bei zusteen.

Item, najpierw ma przysiąc, że gdyby został wezwany do złożenia przysięgi, dobrze to rozważy, nikogo nie skrzywdzi ani za dar, ani z żadnego innego powodu, lecz wiernie i bez żadnego podstępu będzie stał wyłącznie przy sprawiedliwości.

¶ 79

Zum Anndern soll Er Schweren, Das Er mit kainer Leichtfertigen Frawen nit zuschaffen haben welle Oder Im Lannd vmb zuziechen Auch kainem Maister dise Kayserliche Freiheit gestatten zuuerhelffen zuthun gestatten.

Po drugie, ma przysiąc, że nie będzie zadawał się z żadną kobietą lekkich obyczajów ani wędrował z nią po kraju oraz że nie pozwoli żadnemu mistrzowi pomagać (?) przy tym cesarskim przywileju.

¶ 80Grzywny i zasady zachowania

Zum Dritten so soll Er schweren das Er mit kainem Leichtfertigen Man nichts soll zu schaffen haben Als mit namen hencker schinder hurnwirt hiepen becker Oder Irs gleichen Auch keine gemainschafft zu Ine suchen mit wortten Oder wercken One vrsach Oder Alle geuerdt Außgeschlossen.

Po trzecie, ma przysiąc, że nie będzie miał nic wspólnego z żadnym człowiekiem niegodnym, mianowicie z katami, rakarzami, prowadzącymi domy publiczne, piekarzami wafli (Hippenbäcker) ani im podobnymi, ani też bez przyczyny nie będzie szukał ich towarzystwa słowem lub czynem; z wyłączeniem wszelkiego podstępu.

¶ 81Grzywny i zasady zachowania

[16v] Zum Viertten vnnd zum Lezten so soll Er Schweren seinen mitbrudern beizusten, In Allen Erlichen sachen, nach Auß weißung des Articel brieffs, was Er mit Recht vorantwurten vnd thun mage.

Po czwarte i ostatnie, ma przysiąc, że będzie wspierał swych współbraci we wszystkich sprawach honorowych zgodnie z brzmieniem artykułów, o ile będzie mógł to uczynić i odpowiadać za to zgodnie z prawem.

¶ 82

Pasowanie, tajemnica i podział pieniędzy

Ittem nach dem Alem soll Ine der haubtman Maister Schlagen vnd soll Auch der New kommendt bestanden maister bei sich haben vnnd beruffen 2 oder 3 gezeugen was Im da für gehalten worden Ist solchs kundtschafft zugeben doch kaine vorbenente leichtfertige zunemen.

Dalej, po tym wszystkim kapitan ma pasować go na mistrza. Nowy mistrz, który zdał egzamin, ma przyprowadzić i powołać 2 lub 3 świadków, aby zaświadczyli o tym, co mu przedłożono; nie może jednak brać żadnej ze wspomnianych osób o złej sławie.

¶ 83Egzamin i stopnie

[marg: Inn ... zu halten]
Ittem darnach soll der New komend maister Einen ß Auflegen An Minz oder gold wie Im solchs gefellig zuthun Ist, Vnnd darnach soll Er Einem Eid Zu gott dem Herzen Schweren so soll Im die Haimlichkait von dem haubtman vnnd mit sampt Etlicher wisender seiner mit Bruder zugestelt werden mit solcher Ermanung des Aids so Er geschweren Ist niemandts mit zu thailen wer der Vatter Bruder schwestern freund weib, Oder Kind oder keiner Creaturen, weder melden noch Schreiben Oder deitten weder In weis noch weg wie man Es Erdencken mag vber solchs Ermanen vorgemelt soll sie Im zu gestelt werden vnnd sunst nicht.

(Na marginesie: … zachować (?).) Nadto nowy mistrz ma złożyć jeden ß w monecie lub złocie, wedle uznania. Następnie złoży przysięgę Panu Bogu, a kapitan wraz z kilkoma współbraćmi znającymi sekret (Haimlichkait) przekaże mu go, napominając go na mocy złożonej przysięgi, aby nie dzielił się nim z nikim, czy to z ojcem, bratem, siostrami, przyjacielem, żoną czy dzieckiem ani z żadnym stworzeniem, ani też nie ujawniał go, nie spisywał ani nie dawał o nim wskazówek w żaden dający się pomyśleć sposób. Po takim napomnieniu sekret zostanie mu przekazany, i nie inaczej.

¶ 84Egzamin i stopnie

[marg: schulgelt]
Ittem Es soll auch der new kommend maister keinen thail an dem Maistergelt oder Schulgelt haben so von Im gefallen Ist.

(Na marginesie: pieniądze szkolne.) Ponadto nowy mistrz nie będzie miał udziału w pieniądzach mistrzowskich ani w pieniądzach szkolnych zebranych z jego tytułu.

¶ 85Wynagrodzenia i opłaty

Ittem Es sollen Auch die Maister die den Newkomenden Maister brobieren souil Ir verhanden seind solch gelt vnnder Ein Ander gleich zu thaillen schuldig sein.

Item, mistrzowie egzaminujący nowego mistrza, ilu ich będzie obecnych, będą zobowiązani podzielić te pieniądze po równo między siebie.

¶ 86Wynagrodzenia i opłaty

[17r] [marg: schuler]
Ittem Es soll auch Einem Jeden maister das gelt so er Inn büchssen schuldig Ist, von dem vorbenanntten schul oder maister geltt von dem haubtman Ingehalten werden als mit namen von den Schullern so Er bei seiner trew behalten mag nach Außweißung des Articuls brieff, vnnd was vbrig da were soll Einem Jeden zu gestelt werden One Alle hindernus doch Alle geuerd Außgeschlossen

(Na marginesie: uczniowie.) Item, ze wspomnianych pieniędzy szkoły szermierczej lub pieniędzy mistrzów kapitan ma potrącić każdemu mistrzowi kwotę należną od niego do skrzynki, mianowicie za uczniów, zgodnie z tym, co oświadczy on na swą wiarę według dokumentu artykułów; pozostałą sumę należy przekazać każdemu bez żadnych przeszkód i bez wszelkiego podstępu.

¶ 87

[marg: frihait zu Erhalten]
Ittem Es soll Auch Ein Jeder newkomender maister 2 ß In die Büxen geben das man die Kaiserlichen Freihait damit Erhalten moge

(Na marginesie: na utrzymanie przywileju.) Item każdy nowy mistrz winien wpłacić do skrzynki 2 ß, aby można było dzięki temu utrzymać przywilej cesarski.

¶ 88Egzamin i stopnie

Ittem Es soll Auch Ein Jeder maister mit dem Newen Maister Fechten vnnd Brobieren vnnd welcher nit mit Im Ficht der soll kain thail Am Maistergelt vnnd Schulgelt haben.

Nadto każdy mistrz winien skrzyżować broń z nowym mistrzem i poddać go próbie; kto z nim nie stanie do walki, nie otrzyma udziału w pieniądzach mistrzowskich ani w dochodach ze szkoły szermierczej.

¶ 89Wynagrodzenia i opłaty

Wybór kapitana w 1544 i procedura wyboru

[marg: Erwelung der maister]
Ittem haben wir Einen haubtman Erwelet mit Namen hanns Kaub Nestler Burger zu Franckfurt Auff montag nach marie geburt Anno 1544 Inn Beiwesen Annderes mit Bruder mit Namen Martin Daschner, wolff worner von zwicken hanns Kürmburg von Kreiznach Jerg deierle von Niernberg Jerg von Erdingen Nicleaus Beierbach Burger zu Franckfurt Sytxt von mengen, Simon Spenger von krembs, Petter Burckhart von Freiburg
In Vichtlannd gerlach kammenschlager, wöllen weber von her boren.

(Na marginesie: wybór mistrzów.) Item w poniedziałek po Narodzeniu Najświętszej Maryi Panny w roku 1544 wybraliśmy kapitanem Hannsa Kauba, koronkarza, obywatela Frankfurtu, w obecności innych współbraci, imieniem Martin Daschner, Wolf Worner ze Zwickau, Hanns Kürmburg z Kreuznach, Jerg Deierle z Norymbergi, Jerg z Erding, Niklaus Beierbach, obywatel Frankfurtu, Sixt z Mengen, Simon Spenger z Krems, Peter Burckhart z Freiburga w Vogtlandzie oraz Gerlach Kammenschlager, tkacz wełny z Herborn.

¶ 90

[17v] Also soll man Einen
haubtman Erwellen.
Ittem der Abgende haubtman Soll die Erst Cëre haben vnnd darnach Jegclicher mit bruder Alaine haimlich Fragen, vnnd die selben haimlich aufftzenhnen, vnd welcher dann die mainste wall hat der sol 2 Jar lang haubtman sein One Allen Auß Zug vnnd widerred.

Tak należy wybierać kapitana. Ponadto ustępujący kapitan ma oddać głos jako pierwszy, następnie zaś zapytać każdego ze współbraci osobno i w tajemnicy oraz potajemnie zapisać głosy. Ten, kto otrzyma najwięcej głosów, zostanie kapitanem na 2 lata, bez żadnych wybiegów ani sprzeciwu.

¶ 91Nadzór i sędziowanie

[marg: Nota]
Ittem Darnach soll der Abgeende Alt haubtman Rechenschafft thun, Inn Beyssen seiner mit Bruder vnd sol zuuor Alle ding bezalen das kain Schuld nach seinem ampt Erfunden werden Als dann soll dem Newen Haubtman die Schlissel zu der Büxen oder laden Solchs hie zustellen mit Brieffen vnnd Andern So da dann verhannden Ist wie dan von Alter herkomen vnnd gewaichet Ist Es soll auch kainer vber die laden gehen Es seyen dan 2 oder 3 mit Einannder Es sol auch der haubtman Alle In Nam vnnd Auß gab In Schrifften haben.

(Na marginesie: Uwaga.) Item ustępujący dotychczasowy kapitan winien następnie zdać rachunek w obecności współbraci, a najpierw uregulować wszystkie należności, aby po zakończeniu jego urzędowania nie pozostał żaden dług. Następnie nowemu kapitanowi należy przekazać klucze do kasetki lub skrzyni wraz z dokumentami i wszystkim innym, co się tam znajduje, zgodnie z przekazanym od dawna zwyczajem. Nikomu nie wolno podchodzić do skrzyni, chyba że wspólnie w 2 lub 3 osoby. Kapitan winien także prowadzić pisemny rejestr wszystkich przychodów i wydatków.

¶ 92

Mistrzowie pasowani za kapitanów Hannsa Kauba i Jerga Hangersdorffera (1543–1566)

Ittem Im Jar 1543 Ist bei mir hanns Kaub zu Maister geschlagen worden mit Namen Casper Steringer Kürßner von Erdfurt Lienhart Franspurg kursner von Menchen Jerg Deierle Nadler von Niermberg Niclas Beierbach Kürßner Burger zu Franckfurt vnnd bleibt Jeglicher seine 2 ß schuldig In die Büxen.

Ponadto w roku 1543 pasowani zostali u mnie na mistrzów Hanns Kaub, Casper Steringer, kuśnierz z Erfurtu, Lienhart Franspurg, kuśnierz z Monachium, Jerg Deierle, iglarz z Norymbergi, oraz Niklas Beierbach, kuśnierz, obywatel Frankfurtu, a każdy pozostaje winien skrzynce swoje 2 ß.

¶ 93Egzamin i stopnie

Ittem Ist bei mir hanns kaub zu mayster geschlagen worden Sixt hautter von Meiningen Ein Kirschner gsell Petter Purckhart von Freiburg Inn Vichtlannd vff sontag vor marie gepurt Anno 1544.

Item, wraz ze mną godność mistrzowską otrzymali Hanns Kaub, Sixt Hautter z Meiningen, czeladnik kuśnierski, oraz Peter Purckhart z Freiburga w Vogtlandzie, w niedzielę przed Narodzeniem Najświętszej Maryi Panny w roku 1544.

¶ 94

[18r] Ittem Ist bei mir hanns kauben zu mayster geschlagen worden mit namen gerlach kammenschlager von herbern Ein wöllen weber vnnd bleibt Ein Jegclicher sein 2 ß In die Büx schuldig geschechen Am Sontag nach natiuitatis Marie.

Ponadto Gerlach Kammenschlager z Herborn, tkacz wełny, został pasowany na mistrza wraz ze mną, Hannsem Kaubem, i każdy pozostaje winien po 2 ß do skrzynki cechowej. Sporządzono w niedzielę po Narodzeniu Najświętszej Maryi Panny.

¶ 95

Ittem Ist bei mir hanns kauben Nesteller diser zeit haubtman burger zu Franckfurt zu maister geschlagen worden mit namen Lienhart hoffer zu wanzen schumacher vnnd Ist dabei gewesen merten Jergen, Jerg von Erdingen kürschner von meinz, niclas Beier Bach Burger zu Franckfurt Sontag nach vnnser lieben Frawen tag 1548 vnnd bleibt seine 2 ß schuldig In die Büxen.

Item pasowany został na mistrza przy mnie, Hannsie Kaubie, koronk arzu, obecnie kapitanie, obywatelu Frankfurtu, Lienhart Hoffer z Wanzen (?), szewc. Obecni byli Merten Jergen, Jerg z Erding, kuśnierz z Moguncji, oraz Niklas Beierbach, obywatel Frankfurtu, w niedzielę po święcie Najświętszej Marii Panny 1548. Pozostaje winien swoje 2 ß do skrzynki.

¶ 96

Inn der herbstmeß
1548
Ist bei mir hanns kauben zu Mayster geschlagen worden Sigmund Schamberger von meinz Ein huffschmid vnnd bleibt seine 2 ß schuldig.

Na jesiennym jarmarku w 1548 roku Sigmund Schamberger z Moguncji, podkuwacz, został wraz ze mną, Hannsem Kaubem, pasowany na mistrza i nadal zalega ze swoimi 2 ß.

¶ 97

Ittem haben wir Ein haubtman erwelt mit namen Merten Jorgens daschner vnnd Ist dabei gewesen hans kaub, Jerg von Erdingen, Lienhart von wannzen Sigmund Schamberger von mynchen Ein huffschmid Anno 1548

Item w roku 1548 wybraliśmy na kapitana Mertena Jorgensa, kaletnika; obecni byli Hans Kaub, Jerg z Erding, Lienhart z Wanzen i Sigmund Schamberger z Monachium, podkuwacz.

¶ 98

Ittem haben die Maister Erwelt einen haubtman mit Namen hanns Kaub nestler burger zu Franckfurt Im Jar 1549, vnnd Ist dabei gewesen merten Jorger daschner Burger zu Franckfurt wenndl worm von hailbrun buluermacher, Jerg von meinz Kürßner Sigmund schamburger huffschmid von meiningen.

Item w roku 1549 mistrzowie obrali kapitanem Hannsa Kauba, koronkarza, obywatela Frankfurtu; obecni byli Merten Jorger, kaletnik, obywatel Frankfurtu, Wendel Worm z Heilbronnu, prochownik, Jerg z Moguncji, kuśnierz, oraz Sigmund Schamburger, podkuwacz z Meiningen.

¶ 99

[18v] Ittem hab Ich maister hans kaub diser zeit haubtman zu Maister geschlagen worden mit namen michel von Eissersdorff Einer vom Adl, Lienhart konle von duncklspüchl Ein Nestler Andreas Benawiz schumacher von Leiseneckh Sebesser schreiner von Erfurt vnnd Friderich hexer Seydenstrücker von wormbs, vnnd bleiben Jeglicher seine 2 ß Schuldig In die Büxen.
Hanns Klaub

Item ja, mistrz Hans Kaub, obecny kapitan, mianowałem mistrzami Michela von Eissersdorff, szlachcica, Lienharta Konle z Dinkelsbühl, koronkarza, Andreasa Benawiz, szewca z Leiseneckh (?), Sebessera, stolarza z Erfurtu, oraz Friedricha Hexera, dziewiarza jedwabiu z Wormacji; każdy pozostaje winien skrzynce cechowej swoje 2 ß. Hanns Klaub (Kaub).

¶ 100

Ittem Ist bei mir zu maister gschlagen worden Ernst Barchel von Salfeld Ein kürsner
Cristoffel Beem von Sannt Annaberg Ein kirßner Hans Kolle von Schwebischen gmindt ein kürßner Mathes Kircheck von Bassa ein kürssner vnnd hanns haiden von Rottenburg Ein Schreiner vnnd bleiben Alle 6 Ire 2 ß noch Schuldig In die Bux der Bruderschafft,
Vastle Grosch von konigsberg Auß Preisen
Jerg Grosch von konigsberg Auß Preißen
quirinus getlich von wiseneck ein duchknap

Ponadto wraz ze mną zostali pasowani na mistrzów Ernst Barchel z Saalfeld, kuśnierz, Christoph Beem z Annabergu, kuśnierz, Hans Kolle ze Schwäbisch Gmünd, kuśnierz, Mathes Kircheck z Pasawy (?), kuśnierz, oraz Hanns Haiden z Rottenburga, stolarz; wszyscy 6 nadal zalegają ze swoimi 2 ß do skrzynki bractwa. (Dalsze nazwiska:) Vastle Grosch z Królewca w Prusach, Jerg Grosch z Królewca w Prusach, Quirinus Getlich z Wiseneck (?), czeladnik sukienniczy (Tuchknappe).

¶ 101

Ittem 1553 Ist maister worden wolff Brand von Fridburg ein schreinergesel Enderis kletich von Ertfurt ein Kürsner, Jerg Fürster von streel Auß der Schleßnig Ein kurßner

Nadto w 1553 mistrzami zostali Wolf Brand z Friedbergu, czeladnik stolarski, Enderis Kletich z Erfurtu, kuśnierz, oraz Jerg Fürster ze Strzelina na Śląsku, kuśnierz.

¶ 102

Ittem Ist bei mir Jerg hangers dorffer zu maister geschlagen worden mit namen Caspar hans von Cöllen Ein gewandmacher
Ittem wolff Resch von haidel berg Ein buchbinder
Ittem maister herman weis von Eissenach buchbinder In der herbstmeß Im Jar 1554

Nadto wraz ze mną, Jerg Hangersdorffer, zostali pasowani na mistrzów: Caspar Hans z Kolonii, sukiennik; nadto Wolf Resch z Heidelbergu, introligator; nadto mistrz Herman Weis z Eisenach, introligator, podczas jesiennego jarmarku w roku 1554.

¶ 103

[19r] Ittem Im Jar 1557 Ist zu maister geschlagen worden petter miller von Eißfeld bei vnns maistern mit namen patist Faßnacht, Hanns kaub Caspar hans da Ist der haubtman kranckh gewest das Er nit hat konnden komen vnd Ist Auch dergschlagen maister seine 2 ß In die Büxen Schuldig blieben.

Item, w roku 1557 Peter Miller z Eisfeld został pasowany na mistrza w obecności nas, mistrzów, imieniem Patist Faßnacht, Hanns Kaub i Caspar Hans; kapitan był wówczas chory, tak iż nie mógł przybyć. Pasowany mistrz pozostał też winien skrzynce brackiej swoje 2 ß.

¶ 104Nadzór i sędziowanie

1560
Ittem Velten hauß von Elfeld huffschmidt hanns Blattner vrmacher von Freiburg In Breißgaw Ittem hainrich vrmacher Im land zu Schoben vnd seind All 3 Iren 2 ß noch Schuldig In die Büx.

1560. Takoż Velten Hauß z Eltville (Elfeld), podkuwacz, Hanns Blattner, zegarmistrz z Fryburga Bryzgowijskiego, takoż Heinrich, zegarmistrz w Szwabii; wszyscy 3 nadal są winni po 2 ß do skrzyni cechowej.

¶ 105

1561
Ittem Ist zu maister geschlagen worden petter denzer von Feilzeckh Ein schreiner gesel, den 5 September vnnd Ist seine 2 ß noch Schuldig.

1561. Item Peter Denzer z Feilzeckh (?), czeladnik stolarski, został pasowany na mistrza 5 września i nadal zalega ze swoimi 2 ß.

¶ 106

1563
Jerg Fretter von Strassburg Ein Schreiner, michel liebbrand von Rüttling Schreiner Caspar Eiser von Cellen, Fersten Bergkman von Braunschweig.

1563. Jerg Fretter ze Strasburga, stolarz, Michel Liebbrand z Reutlingen, stolarz, Caspar Eiser z Kolonii, Fersten Bergkman z Brunszwiku.

¶ 107

Ittem den driten septembris sein zu maister geschlagen worden niclas hiener von Niermberg Ein Kürsner vnnd Bleßi stetner von Filach Ein Kirschner, Anthoni zedersizer von Niermberg Ein Buchtrucker gesell vnd der Erbar Niclaus Bierach hat diese Obgemelte zu maister gschlagen
[19v] Beywesen des Erbarn hanns klaub vnnd petter denser von vibseckhen geschechen In der herbst meß Ao 1564

Item, trzeciego września pasowani na mistrzów zostali Niklas Hiener z Norymbergi, kuśnierz, Blesi Stetner z Villach, kuśnierz, oraz Anthoni Zedersizer z Norymbergi, czeladnik drukarski; czcigodny Niklaus Bierach pasował powyższych mistrzów w obecności czcigodnych Hannsa Klauba (Kauba) i Petera Densera z Vibseckhen (?). Dokonano podczas jesiennych targów w roku 1564.

¶ 108

1565. 9 September
Ittem Maister worden Niclaus koch kürsner von niermberg melcher kreyzinger von der serden Auch Ein kürschner, vnd bleiben All baid Ire 2 ß Schuldig In der Büxen.

1565, 9 września. Item mistrzami zostali Niklaus Koch, kuśnierz z Norymbergi, oraz Melcher Kreyzinger „von der serden” (?), również kuśnierz, i obaj pozostają winni po 2 ß do skrzynki cechowej.

¶ 109

Herbstmes Ao 1566
Ittem An tag Maria geburt den 8 September Ist vor mir Jerg hangers dorffer von Erdingen haubtman der Bruderschafft Sannct marx Erschinen zu maister geschlagen worden die Erbarn hans probst vnnd Kerschgen Eiser von Cölen beid Burger zu Augspurg Jers handwercks der hans brobst Ein haubenschmid vnd der kerschgen Eser von Collen Ein banzemacher. vnnd Ist dabei gewesen die Ehrbarn Caspar hans Burger zu Cöllen, vnnd hans kaub burger zu Franckfurt, vnnd Anthoni Zedersizer von niermberg burger zu meinz, vnnd Ist geschechen wie Obstett.

Jarmark jesienny roku 1566. Nadto w dzień Narodzenia Maryi, 8 września, stawili się przede mną, Jergiem Hangersdorfferem z Erding, kapitanem bractwa św. Marka, i zostali pasowani na mistrzów szanowni Hans Probst i Kerschgen Eiser z Kolonii, obaj obywatele Augsburga, z zawodu Hans Probst — płatnerz wyrabiający hełmy (Haubenschmied), a Kerschgen Eser z Kolonii — wytwórca kolczug (Panzermacher). Obecni byli szanowni Caspar Hans, obywatel Kolonii, Hans Kaub, obywatel Frankfurtu, i Anthoni Zedersizer z Norymbergi, obywatel Moguncji. Dokonano, jak podano wyżej.

¶ 110

Uchwała sześciu mistrzów w sprawie opłat (1566)

Ittem Im Jar Als man zalt nach Cristi geburt Im 1566 Jar den 8 September sein vor mir Jerg hangersdorffer von Erdingen vnnd haubtman vber die gannz Bruderschafft Sannt marx Erschine mit namen hans kaub burger In Franckfurt Caspar hanns von Kollen Ein burger, Anthoni zidersezer von niermberg burger zu meinz [20r] Hanns Brobst Burger zu Augspurg Ein haubenschmid vnnd kersgen Eser von Cöllen Auch Burger zu Auspurg vnnd haben wir 6 maister beschlossen vnnd mit ganntzem Ernst die new kaiserliche priuilegio vnd Freihait stet vnd vest zu halten vnnd gehalten werden soll, auch von kainem herwider gethan noch zuthun gestatten werden sol so lieb Einem Jeden sein Er vnnd maisterschafft sein wurdt

Nadto w roku 1566 od narodzenia Chrystusa, dnia 8 września, stawili się przede mną, Jergiem Hangersdorfferem z Erding, kapitanem całego bractwa świętego Marka, Hans Kaub, obywatel Frankfurtu, Caspar Hanns z Kolonii, obywatel miejski, Anthoni Zidersezer z Norymbergi, obywatel Moguncji, Hanns Brobst, obywatel Augsburga, płatnerz wyrabiający hełmy, i Kersgen Eser z Kolonii, również obywatel Augsburga. My, 6 mistrzów, postanowiliśmy z całą powagą, że nowy cesarski przywilej i wolność mają być trwale i niezłomnie zachowywane oraz przestrzegane i że nikt nie będzie im się sprzeciwiał ani dopuszczał, by tak czyniono, o ile drogie są mu jego honor i godność mistrzowska.

¶ 111

Erstlich soll Ein Jeder so maister Ist worden 2 ß In die Büx legen damit kaufft Er sich Inn die geselschafft, darnach soll Er Alle herbstmes so manchen schuler Er dann gelernet hett von Einem Jeden 2 d In die Büxen liffern Auch wann man Einen zu maister schlegt soll Er 2 ß In gold Auff das Schwert legen, vnd Einen ß für die Haimligkait geben sol vnableßlich zubezalen verfallen sein, darnach wiß sich Ein Jeder zu richten

Po pierwsze, każdy, kto został mistrzem, ma włożyć do skrzynki 2 ß; tym samym wykupuje sobie członkostwo w bractwie. Następnie podczas każdego jarmarku jesiennego ma wpłacić do skrzynki 2 fenigi za każdego ucznia, którego nauczał. Ponadto, gdy ktoś zostaje pasowany na mistrza, ma położyć na mieczu 2 ß w złocie i dać jeden ß za sekret; jest zobowiązany uiścić to bez żadnej ulgi. Niech każdy stosownie do tego postępuje.

¶ 112Egzamin i stopnieWynagrodzenia i opłaty

Welchs Ich Jerg hangersdorffer haubtman dariber Einen vesten Eidt zu got gethan vber solchem beschlus stet vnd vestigclich zu halten vnd hand haben.

Na to ja, Jerg Hangersdorffer, kapitan, złożyłem Bogu uroczystą przysięgę, że będę niezłomnie i stanowczo przestrzegał tej uchwały oraz stał na jej straży.

¶ 113

Adi 15 September Ao 1566 Ist zu maister geschlagen worden marx warkt von brumbt dabei Ist gewesen hanß kaub Anthon zedersezer vnd Jerg hangersdorffer.

Dnia 15 września roku 1566 Marx Warkt z Brumbt (?) został pasowany na mistrza; obecni byli Hans Kaub, Anthon Zedersezer i Jerg Hangersdorffer.

¶ 114

Nota końcowa Paulusa Hectora Maira

[20v] Hiemit Enndt sich der Maister des Lanngen
schwert schrifften waß sie vir ordnůngen
zům dail zů franckffůrt haben
Nachffolgen 23 birmende bleder
darinnen des Johann Liechtenaůrs
Kůnsten begrieffen sein, der
Riterliche Kůnst dessen
Fechten Myt sambt
17 par stennt Im
schwert
paůlůs hector Mair.

Tu kończą się pisma Mistrzów Długiego Miecza, przepisy, które po części obowiązują ich we Frankfurcie. Dalej następują 23 karty pergaminowe zawierające sztuki Johanna Liechtenauera, rycerską sztukę szermierczą, wraz z 17 parami postaw z mieczem. Paulus Hector Mair.

¶ 115

Szczegóły źródła

ID
P044
Tytuł oryginalny
Memorj der Maister deß Lanngen schwerts inn Franckffurt; Augsburgische Fechter Ordnung
Typ
dokument i zapis archiwalny
Data
1539
Miejsce
Augsburg
Państwo (obecnie)
Niemcy
Język
niemiecki
Autor
Paulus Hector Mair (zberateľ); písané 1539 (Sigmund Schining) + neskoršie časti
Archiwum
Universitätsbibliothek Augsburg (zbierka Oettingen-Wallerstein)
Sygnatura
Cod. I.6.2°.5
Digitalizacja / opis katalogowy
https://nbn-resolving.org/urn:nbn:de:bvb:384-uba002007-6
Znaczenie
trafność 5 z 5 tekst normatywny: statuty, przywilej, regulamin szkoły szermierczej
Weryfikacja
znane z przytoczenia

To źródło przywołuje

Cytowane przez

Notatki badawcze (po słowacku)

Notatki robocze dotyczące źródła, do czasu opracowania tekstu redakcyjnego. Pojedyncze ustalenia, nie ciągły wywód.