Mapa › Norimberg
Norimberg
Pramene
- 1432Norimberské ‚Schirmschulen‘ a ‚Schirmmeister‘ 1432–1480: povolenia škôl (1477 tovariši obuvníkov, 1478 cudzí majstri, 1480 švajčiarsky majster) a zmluva s tromi inštruktormi zo St. Gallenu (1479) 3/5
Norimberská rada povoľovala školy šermu pod vedením „Schirmmeistrov“ s podmienkou slušnosti a v roku 1479 najala troch Švajčiarov, aby zadarmo cvičili mešťanov s kopijou.
- 1487Privilégium pre ‚Meister des Schwerts‘ (neskorší Marxbrüder) 5/5
Fridrich III. ustanovuje, že nikto v Ríši sa nesmie nazývať majstrom meča ani držať školu bez skúšky u majstrov meča. Základ monopolu Marxbrüder.
- 1576Norimberg, jún 1576: cudzí Freifechter drží Fechtschule na St. Egydienhof počas návštevy vojvodu Albrechta V. Bavorského; vojvodovi trabanti „ziemlich gezeichnet“ 2/5
Pri návšteve bavorského vojvodu usporiadal cudzí šermiar verejnú Fechtschule a vojvodovi trabanti z nej odišli poriadne doráňaní.
- 1579Norimberské záznamy 22 šermiarskych škôl z roku 1579 4/5
Sezóna od apríla do októbra: školy sa striedali medzi Federfechtermi a Marxbrüder, zapisoval sa počet zakrvavených a víťazi dvoch venčekov; za úder hlavicou do hlavy vyhlásili predfechtéra za šelmu.
- 1585Norimberg 15. 8. 1585: rada pre mor zakázala svadobné tance a Fechtschule, aj bubny a hudbu na uliciach 2/5
Súdobá kronika: pri morovej epidémii 1585 rada zakázala Fechtschule spolu so svadobnými tancami a hudbou na uliciach.
- 1615Norimberg 18. 5. 1615: dobová veršovaná novina o smrti Joachima Zapfa na Fechtschule v Halsbrunner Hof (školu držal Marxbruder Conrad Hardter; bodnutie rapírom do nosnej dierky od Marxbrudra Jobsta Pettermanna) a o jeho pohrebe 4/5
Dobový leták opisuje zápas dýkou a rapírom, smrteľné bodnutie a veľký pohreb, na ktorom šlo okolo 40 šermiarov a vyše 400 mešťanov; autor sa hlási k Federfechterom.
- 1638Norimberg 1638: v nedeľu sa na Fechtschule stala nehoda, pri ktorej bolo mnoho ľudí rozdrvených a zranených (Zeiller, Hundert Episteln 1651) 2/5
Moralizujúci zborník uvádza nehodu na nedeľnej Fechtschule ako trest za znesvätenie sviatku.
- 1644Päť portrétnych medirytín „Meister des langen Schwerts“ s erbmi a veršami: Georg Zwickel (Norimberg, Marxbruder), Martin Kaehl (ober-hauptman bratstva St. Marco und Löwenberg), Matheus Wirtig z Hamburgu (podhauptman Federfechter, 1644), Leonhard Schwab (podhauptman Federfechter v Norimbergu, 1671), Jörg Held (Norimberg, Federfechter) 3/5
Rytiny v zbierke grófov Stolberg-Wernigerode zobrazujú majstrov oboch bratstiev s ich remeslom, hodnosťou a hrdými veršami proti súperom.
- 1671Portréty norimberských šermiarov: Leonhard Schwab, podhauptman Federfechterov (1671), Sebastian Heusler, mešťan a Freifechter, Michael Lemke, Jörg Held 2/5
Rytiny šermiarov so zbraňami a erbmi, medzi nimi podhajtman Federfechterov a pravdepodobný autor šermiarskej knihy.
- 1687Norimberg 1687: Jan Konrád Hartman vypovedá v spore s Janom Beckerom 3/5
Jan Konrád Hartman, majster dlhého meča z Norimbergu, vypovedá v spore s Janom Beckerom.
- 1700‚Das Fechthauß A° 1700‘ – Fechtschule v norimberskom Fechthaus na Hintere Insel Schütt 3/5
Rytina Fechtschule: tri poschodia galérií s divákmi, v strede ohrada z ľudí, dvojica s dlhými mečmi a rozložené zbrane.
- 1794Materialien zur Nürnbergischen Geschichte, Bd. 3 – stať o Fechtschulen 3/5
Stať o norimberských Fechtschulen z prameňov mestského archívu.
- 1894Hartmann 1894: Hans Sachs ako „ein fechter“ a „approbirt fechtmeister“ v pešťských rukopisoch Meisterlieder; obuvníci ako šermiari (Norimberg 1561 a 1579, Vroclav 1715 a 1741, Frankfurt) 2/5
Literárna štúdia zbiera doklady, že obuvníci patrili medzi najčastejších šermiarov, a uvádza rukopisy, ktoré nazývajú Hansa Sachsa schváleným šermiarskym majstrom.
- Ordnung Des Kampffgerichts des Burggraffthumbs zu Nürnberg (63 článkov súdneho súboja) 3/5
Poriadok súdneho súboja, nie bratstva; zaujímavý pre rozhodcov s tyčou a ohradu, ktoré sa vracajú na Fechtschule.
Fechtschulen
- 1477Fechtschule povolená
einem Schuknecht ist vergönnt vf morgen ein Schirmschul zu halten, doch züchtiglich.
- 1478-06-20Niclaus Pruckner (druhé povolenie v tom istom zázname) povolená
einem Schirmaister ist vergönnt vf morgen Schul zu halten, doch das es beschaidenlich vnd züchtiglich zugehe. Item Niclausen pruckner ist vergönnt Schirmschule
- 1479-01Niclaus Pruckner povolená
dem pruckner ist vergonnt Schirmschul zu halten, doch das er mit den Stattknechten verfug, das kein vnzucht beschee.
- 1480-04-15Sweitzer, Schirmmeister (azda Peter Schwitzer z Bernu – dohad) povolená
Item dem Sweitzer schirmmeister ist vergonnt, auf morgen schul ze halten, doch daz keyn vnzucht geubt werde. Takisto švajčiarskemu
- 1487-03-17Visierer von Wehrd (nemenovaný) povolená
einem Visierer von Wehrd wird vergönnt Schul zu halten vnd anzuschlagen.
- 1492-10-04Jobst Erlheimer a Hans Zull povolená
Jobsten Erlheimer vnd Hannsen Zullen ist vergönnt, ein schirmschul zu halten, auf Samstag schierst, doch das sie es bescheidenlich halten.
- 1493-10-03Klingensteyn povolená
dem klingensteyn Ist vergönnt, auf Sonntag schirst ein Schirmschul zu halten, doch daz es züchtigklich gehalten werde.
- 1494-04-19Jobst Erlheymer povolená
Jobsten Erlheymer Ist vergönnt ein Fechtschul zu halten auf Sonntag Cantate schirst, doch das es züchtiglich gehalten werde.
- 1495-12Pruckner povolená
dem Pruckner ist vergönnt die Cristfeyertag Fechtschul zu halten.
- 1503-07Fechtschule zakázaná
dem Jhenen so meister Gesang singen soll man sagen one erlaubnus kein offne fechtschul zu halten.
- 1512-05-26Niclaus, syn sochára z Ulmu povolená
Maister Niclausen, pilldhauers, sone von Ulme ist uff eritag schirist [1. Juni] ain fechtschul vergönnt . . .
- 1513fremder Fechtmeister z Ulmu konaná
Sigmund Stachaimer, goldschmid, und Erhart Vogel, barillenmacher, darumb das sy verschiner zeit uff der fechtschul gegen ainem frembden fechtmaister von Ulme, alls der auff ains erbern rats erlaubnus schull gehallten, unbillich ferlich straich furgenommen und nit allain die fechtmaister, sonder ander umbstender [so!] z
- 1534-04-30Paulus Müllner, zlatník povolená
Paulus Müllner ist von sonntag über acht tag ain fechtschul vergönnt.
- 1540-10-06Paulus Mülner, zlatník povolená
Paulussen Mülner biß sontag ein fechtschul erlauben.
- 1541-08Paulus Mülner, zlatník povolená
Paulussen Mülner biß sontag [21. August] ein fechtschul erlauben, dweil er die neher nit gehalten.
- 1541-08-08Paulus Müller, zlatník povolená
Paulussen Müller biß betag ein fechtschul erlauben.
- 1542Fechtschule konaná
dweil man sich auf der nehern fechtschul so ungeschickt gehalten.
- 1542-02-22Wolf Mair, zlatník povolená
Wolfen Mair, dem goldschmit, biß sontag ein fechtschul erlauben.
- 1542-08-09Paulus Müller zamietnutá
Paulussen Müller di gebeten fechtschul ableinen, dweil man sich auf der nehern fechtschul so ungeschickt gehalten.
- 1543-07-24Paulus Müllner, zlatník povolená
Paulussen Müllner, dem goldschmid, biß sontag ein fechtschul erlauben.
- 1546-05-27Hans Halmperger, sedlár povolená
Hannsen Halmperger, dem satler, biß sontag [30. Mai] und Paulussen Müllner, dem goldschmid, von sontag über 8 tag ein fechtschul ze halten erlauben.“
- 1546-05-27Paulus Müllner, zlatník povolená
und Paulussen Müllner, dem goldschmid, von sontag über 8 tag ein fechtschul ze halten erla
- 1549-07Christoph Loy, maliar povolená
Christoffen Loy, dem maier, biß sontag [28. Juli] ein fechtschul ze halten erlauben.
- 1551-06-07Fechtschule konaná
Dieweil sich Balthasar Eeman, goldschmidsgesell, und etlich andere gester auff der fechtschul nach anzaig der knecht gannz ungeschickt gehalten und übers Stengel geschlagen, . . . etc.
- 1561-10-15Alexander Ackerman, zlatník povolená
Alexandern Ackerman, goldtschmidt, unnd Wolf Weißen, schuchknecht, yedem ein fechtschul vergönnen.
- 1570-06-23Christof Bohl, zlatník povolená
Christofen Bohl, dem goldschmidt, sol man uf Petri und Pauli ein fechtschul erlauben.
- 1572-08-25Michl Daubner, zlatník povolená
Michl Daubner, dem goldschmidt, biß suntag [31. Aug.] ein fechtschul erlauben.
- 1576-07-09Heinrich Mulner, zlatník a Federfechter povolená
Hainrich Mulner, goldschmid und federfechter, soll man auf künfftigen suntag [15. Juli] ein fechtschul zu halten vergunnen . . .
- 1577-09-18Heinrich Maler, zlatník zamietnutá
Dem supplicirenden Hainrichen Maler, goldschmid, soll man die begerte fechtschul ablainen und bei hievoriger a
- 1579-04-26Gregorius Beer, hefftleinmacher konaná
Auf dieser schul seinnd die federfechter obgelegen haben auch beede Crennczlein(?) gewunnen, der federfechter nur ainer. Vnnd der Marrbrued’ sechs pluttig geschlagen worden. War ein grosse schul. Vnd nach außgang derselben Im hoff ein Raiffenndš.
- 1579-05-03Mathes Gressman vom Hof, Peckenknecht konaná
Auf dieser schul ist kein Parthey Recht Vnnd’ oder obgelegen, Seinndt Vier Marrbrued’ vnnd zwen federfechter pluttig geschlagen worden. Hat ein federfechter vmb die zway krennczlein(?) gefochten, vnnd dz aine Im schwert gewonnen, Vnnd nach außgang d’ schul Raufften sich 2 brued’
- 1579-05-10Asmus Michler, Schuster konaná
Auf diser schul seinndt 5 Marrbrued’ plutig geschlagen Vnnd nur ein fed’-fechter Im Dussecken mit dem ort gestossen worden, haben die federfechter baide krennczlein(?) gewonnen.
- 1579-05-17Georg Grumpach von Glogau, Kürßners gesell konaná
Auf diser schul seinnd 5 Marrbrüed’ vnnd 5 fed’fechter pluttig geschlagen worden, hat off Jed’ seitten ein schuler ein krennczlein(?) gewonnen.
- 1579-05-24Hanns Schuler von Eschenbach, Schuchmacher konaná
Ist ein Lese[?] schul gewesen haben die Marrbrüed’ Jre dicken Wammester(?) nicht außtziehen, vnnd die fed’fechter Jre wameß nicht anlegen wöllen, hat d’halben wenig fechtens geben, Ist ein fed’fechter vnnd ein Marrbrud’ gestossen worden, vnnd haben die fed’fechter baide
- 1579-05/06Steffan Christan von Nürmberg, Kandelgiesserßgesell konaná
Auf dieser Schul ist ein fed’fechter mit d’ helleparten ein wenig Ins Maul vnnd gleicherweis d’ haffner Inns Khin. auch sonnsten Noch 3 Marrbrued’ pluttig geschlagen worden, seind beebe Krenntzlein(?) den Marrbrued’n gegeben worden. wie wol sie keinen pluttig geschlagen
- 1579-06-14Augustin Staidt, Messerer konaná
Ist gar ein haillose schul. vnnd Eben wie d’ Fechtmaister gewesen, hat ein Marrbrud’ dz aine krennczlein(?) gewonen, das annd’ hat man einem fed’fechter eim Messerer auß gunst geben, het pillich auch dem Marrbrud’ geburt welchers auch Redlich gewonnen.
- 1579-06-21Debolbt Voll povolená
Adj. 21 Junij Ao. 1579 hat hernachbemellter Debolbt(?) Voll die fechtschul angeschlagen aber darumb das es fast den selben gannczen Tag geregnet, nit gehallten.
- 1579-06-23Debolbt Voll, Schuchknecht konaná
Auf dieser Schul Ist d’ Fechtmeister Im schwertt vnnd sonnst noch ein federfechter zwaymal Im Dussecken geschlagen worden, So hat d’ lenck’
- 1579-07-05Christoff Jung von Pressslaw, Kürßners gesell konaná
Auf dieser Schul Seinnd zwen Marrbrued’ ein Maister vnnd ein schuler vnnd zwen schuler fed’fechter geschlagen worden, Haben die Marrbrued’ beede krennczlein(?) gewonnen, Ist das aine nach gunst außgeben, Vnnd vmb das ander gar nit gefochten worden.
- 1579-07-12Georg Lenncker, Goldschmidt konaná
Durch eines Erbarn Raths Vergunst / Auß freyer Ritterlicher kunst, / Mich heutt zu freyen diesen Tag. / Welcher mich nun Probirn mag / Der komb herbei Vnnd heb frisch auf / Inn Gottes Namen schlag I
- 1579-07-19Georg Spieß von München, hafner konaná
Auf dieser schul ist d’ aine forfechter Im schwertt ein Kürßners gesell offentlich vor Meniglich zu einem schelmen gemacht,7) Vnnd alls er hernoch haimlich’weise von d’ schul entlauffen wöllen, vnnd’ dem Thor, Im hoff zu
- 1579-07-26Thoma Han von Lübeckh, Tuchferber konaná
Vff dieser schul Ist ein fed’fechter Vnnd ein Marrbruder pluttig geschlagen worden, Vnnd haben die feder’fechter die zway krennczlein(?) gewonnen.
- 1579-08-02Cunradt Fridweg, Altreiß konaná
Auf dieser schul hat es viel zannckens geben Seinnd zwen Marrbrüeder. Vnnd vier federfechter pluttig geschlagen worden hat Jede parthey ein krennczlein dauon bracht.
- 1579-08-09Wilhelm Michler, Schuchmacher konaná
Auf dieser schul seinndt drey federfechter. Vnd Nur ein Marrbruder pluttig geschlagen worden vnnd haben die federfechter die zway krennczlein gewonnen.
- 1579-08-16Hainrich Doll von Puchholt, Tuchferber konaná
Auf dieser schul seinnd drey Marrbrüed’ vnnd drej federfechter pluttig geschlagen worden. Vnnd hat Jede parthey Ein krennczlein(?) gewonnen.
- 1579-08-23Hanns Weyß, Schuchmacher konaná
Auf dieser Schul seinndt die federfechter Obgelegen, sechs Marrbrued’. Vnnd nur ain federfechter ein Wenig pluttig geschlagen worden, Seinnd drey Crennczlein(?) gewesen, die zway hat ein federfechter. Vnd dz britt ein Marrbrud’ gewunnen.
- 1579-08-30Wilhelm Seidenpanndt von Kempten, Schwartzferber konaná
Auf dieser schul seinnd zwen fed’fechter ein wenig pluttig geschlagen worden. Vnnd haben die Marrbrued’ die zway krennczlein darvon bracht, aber dz aine krennczlein Im Dussecken. Ist von dem Marrbrud’ wie Menniglich gesehen nicht Redlich gewonnen, Sonnd’ Ime weiln es d’ fed’fechter auch ni
- 1579-09-06Petter Fischer, Holtzdrechssel konaná
Auf dieser schul ist ein geschmeidmach’ oder gurttler gefreyet.1) Vnnd drej Marrbrüed’ von Ime pluttig geschlagen worden, hatt Jede parthej ein krennczlein gewonnen.
- 1579-09-13Caspar Bacher von Dreßen konaná
Auff dieser schul seinnd zwen Marrbrüed’ vnd zwen federfechter pluttig geschlagen Ist vmb das aine krennczlein Im schwertt nit gefochten. Vnnd vmb das Im Dussecken d’ fed’fechter mit dem hinnd’n ortt gestossen worden. Also das die Marrbrüed’ bede Crennczlein darvon bracht.
- 1579-09-20Hanns Hagenmüller, Schreiner konaná
Auf dieser schul seinnd zwen Marrbrüed’ vnnd ein federfechter pluttig geschlagen worden, Vnnd ist off Jede parthey ein krennczlein gefallen :c.
- 1579-09-27Jacob Kreiser, Kürßnersgesell z Gdanska konaná
Auff dieser schul seinnd zwen Marrbrued’ pluttig geschlagen worden, Vnnd hatt Jede parthej ein Crennczlein darvon bracht
- 1579-10-04Hainrich Müllner, Goldschmidt konaná
Auf dieser schul ist ein federfechter ein Wenig pluttig geschlagen worden. Vnnd hat Jede parthej ein Crennczlein darvon bracht.
- 1580-05-30Heinrich Müller, zlatník, Federfechter povolená
Hainrichen Müller, goldtschmidt, federfechtern, soll man uf künftigen sontag die fechtschul vergönnen.
- 1581-04-10Heinrich Mülner, zlatník povolená
Hainrichen Mülner, goldschmid, soll man auf künffti- gen sontag [16 April] ein fechtschul erlauben.
- 1582-06-12Martin Mülner, zlatník povolená
Martin Mülner, goldschmidt, soll man auf künfftigen sontag [17. Juni] ein fechtschul erlauben.
- 1589-04-06Fechtschule konaná
1589 am Sonntag nach Ostern den 6 Apr. ist die erste Fechtschule im Heilsbronner Hof gehalten worden. Der Wirth im Heilsbronner Hof und im g
- 1590-06-28Büttner, Marxbruder konaná
Am 28. Juni (8. Juli) war Fechtschule zu Nürnberg, wie an jedem Sonntag damals gebräuch lich. Diese hielt ein Büttner der Marxbruder war und Bürgers sohn hier. Hermann Mayer aus Haimburg in Sachsen, ein junger starker Farbknecht bei dem Färber Rinder beim Hife
- 1601-04-19Fechtschule konaná
1601 den 19 Apr. haben die Fechtschulen wieder ihren Anfang genommen, und zwar mit dem angehängten Befehl, daß
- 1601-05-16Fechtschule konaná
Am 16. (28.) Mai erstach Endres Kamepsen, ein Schlosser und Federfechter, einen Büttner hier, der ein Marxbruder war, Michel Herzog, aus Saalfeld gebürtig, auf der Fechtschule mit einem Rappier. Das Auge war so verletzt, daß der Verwundete am Pfingsttage den 3
- 1608-08-24Fechtschule konaná
Am 24. August, dem Bartholomäustage, kam ein fremder Soldat, gebürtig von Ansbach, in die Fecht schule beim goldenen Stern, schimpfte die Federfechter, deren Ehre er gröblich antastete. Die Bürger nahmen sie in Schutz und als die Fechtschule zu Ende, rotteten fie sich zusammen, ver folgten den Solda
- 1609-04-23Fechtschule konaná
1609 den 23 April am Sontag, Sind die Fechtschulen diß Jar wider angangen, vnd die federfechter dj Erste Im Halßprunner hoff alhie gehalten
- 1610-04-15Wilhelm Aichler, obuvník povolená
die erste gab man auf sein Ansuchen am 15. (25.) April 1610 dem Wilhelm Aichler. **) Im September d. J. baten die ver or
- 1610-08-04Federfechter (nemenovaný) konaná
Am Sonntag den 4. (14.) August hielt ein Federfechter im Heils bronner Hofe hier wieder eine offene Fechtschule. Weil aber durchaus keine Marxbrüder dabei erschienen und die Federfechter mit ihren kaiserlichen Privilegien verachteten, sie auch nicht als Meiste
- 1612-11-22Dürren Beckh (Marxbruder, pekár) konaná
1612 Sontag den 22 Nouembris, hat ein Fechter, ein Marxbruder, der Dürren Beckh genant, dan er seines Handwerckhs ein Beckh vnd Burgers Sohn alhie, vnd der furnembst fechter vnder den Marxbrüdern, diser Zeit alhi, zum Gulden Stern alhie ein offene fe
- 1615-04-16Fechtschule konaná
16 15 den 16 April ist wieder die erste Fechtschul in dieser Jahr gehalten worden. Anno 16
- 1615-05-18Marxbruder (nemenovaný) konaná
Anno 1615 den 18 Maj, am Auffartstage, hat Joachim Zapf ein messerschmidt [= (?) „Zapf, ein Sohn Caspar Zapfen, weilandt Burgers vnd Baretleinmachers hinderlassener Sohn“], vnd ein federfechter etliche Jar sein Handwerck zu Augspurg gearbeitet, […] vnd als ein meister des langen schwerdts manchen Eh
- 1624-07-18Fechtschule konaná
1624 den 18 Jul. wurde den Federfechtern und Marxbrüdern eine Freyschule gemacht; sie zogen diesen Sonntag mit Trommeln und Pfeifen aus, und hatten 16 Thl. zu verfechten, welche ihnen der Rath gab, de
- 1686-09-06Fechtschule konaná
1686 den 6 Sept. nahmen auf Verguͤnstigung des Raths die Fechtschulen im Fechthaus ihren Anfang. Aber aus gewissen Ursachen wurden
- 1698-08-29Wenceslaus Schöninger (Marxbruder, záhradník) konaná
1698 den 29 Aug. haben die Fechtschulen im Fechthaus angefangen. Ein Marxbruder, Wenceslaus Schöninger, ein Lustgärtner, hat die erste Schule gehalten, und sehr viele Zuschauer bekommen. In
- 1698-11-21Fechtschule konaná
soll die letzte Fechtschule von Marxbrüdern und Federfechtern gehalten, und auf Vorstellung der Geistlichkeit dieselben gar abgesc
Majstri Marxbrüder odtiaľto
- Hans Leizenberger
- Jerg Heinrich
- Sebold Fischer
- Jerg Deierle
- Nikolaus Hiener
- Anton Zedersitzer
- Nikolaus Koch
- Melchior Geißmann
- Konrad Friedwach
- Paul Merlo
- Hans Mestel
- Hans Engelhard Diestel
- Paul Reuter
- Sebastian Klier
- Hans Kraus
- Hans Schuster
- Hans Heberle
- Ulrich Harter
- Konrad Wischeckel
- Matthias Schmidt
- Andreas Dobel
- Martin Bedermann
- Hans Ring
- Friedrich Frischeisen
- Hans Müller
- Kaspar Hafner
- Georg Heuß
- Paulus Rausch
- Stefan Leopold
- Georg Meyer
- Konrad Haußner
- Johann Schwabauer
- Georg Zwickel
Osoby
- Hartman z Norimbergu · Pôvod v prameni · Cgm 1507 · f. 2r
Šermiarske diela
- Pirckheimer's Fechtbuch (Pirckh.Papp.353) · Miesto uloženia
- Pol Hausbuch (MS 3227ª) · Miesto uloženia