Mapa › Norimberk
Norimberk
Prameny
- 1432Norimberské 'Schirmschulen' a 'Schirmmeister' 1432–1480: povolení k pořádání šermířských škol a smlouva se třemi učiteli ze St. Gallen (1479) 3/5
Norimberská rada povolovala šermířské školy vedené mistry označovanými jako 'Schirmmeister' pod podmínkou zachování pořádku a v roce 1479 najala tři Švýcary, aby měšťany bezplatně cvičili v zacházení s píkou.
- 1487Císařské privilegium pro 'Mistry meče' (pozdější Marxbrüder) 5/5
Fridrich III. stanoví, že nikdo v říši se nesmí nazývat mistrem meče ani vést školu bez zkoušky před mistry meče. Základ monopolu Marxbrüder.
- 1576Norimberk, červen 1576: cizí Freifechter pořádá Fechtschule v St. Egydienhof při návštěvě bavorského vévody Albrechta V.; vévodovi strážci odcházejí “ziemlich gezeichnet” 2/5
Během návštěvy bavorského vévody uspořádal cizí šermíř veřejnou šermířskou školu a vévodovi strážci z ní odešli řádně poznamenaní.
- 1579Norimberský záznam o 22 šermířských školách v roce 1579 4/5
Sezóna od dubna do října: v pořádání šermířských škol se střídali Federfechter a Marxbrüder, zaznamenávali zkrvavené na obou stranách i vítěze obou věnců; za úder hlavicí do hlavy byl šermíř prohlášen za ničemu.
- 1585Norimberk, 15. srpna 1585: za moru rada zakázala svatební tance a šermířskou školu, stejně jako bubnování a hru na strunné nástroje v ulicích 2/5
Dobová kronika: za moru roku 1585 rada zakázala Fechtschule spolu se svatebními tanci a pouliční hudbou.
- 1615Norimberk, 18. května 1615: dobový veršovaný zpravodajský leták o smrti Joachima Zapfa na šermířské škole v Halsbrunner Hof (pořádané členem bratrstva Marxbrüder Conradem Hardterem; bod rapírem skrze nosní dírku od člena bratrstva Marxbrüder Jobsta Pettermanna) a o jeho pohřbu 4/5
Dobový příležitostný tisk popisuje zápas s dýkou a rapírem, smrtelný bod a velký pohřeb za účasti asi 40 šermířů a více než 400 měšťanů; autor stojí na straně Federfechter.
- 1638Norimberk 1638: v neděli bylo při šermířské škole mnoho lidí přimáčknuto a zraněno (Zeiller 1651) 2/5
Mravokárná sbírka uvádí nehodu při nedělní šermířské škole jako trest za porušení svátečního klidu.
- 1644Pět rytých portrétů „mistrů dlouhého meče“ s erby a verši: Georg Zwickel, Martin Kaehl (vrchní hejtman bratrstva sv. Marka a Löwenbergu), Matheus Wirtig (zástupce hejtmana Federfechter, 1644), Leonhard Schwab (1671), Jörg Held 3/5
Rytiny ve sbírce Stolberg-Wernigerode zobrazují mistry obou bratrstev s uvedením jejich řemesla, hodnosti a vychloubačnými verši proti soupeřům.
- 1671Portréty norimberských šermířů: Leonhard Schwab, podhejtman Federfechter (1671), Sebastian Heusler, Michael Lemke, Jörg Held 2/5
Rytiny šermířů se zbraněmi a erby, mezi nimi podhejtman Federfechter a pravděpodobný autor šermířské knihy.
- 1687Norimberk 1687: Jan Konrád Hartman svědčí ve sporu s Janem Beckerem 3/5
Jan Konrád Hartman, mistr dlouhého meče z Norimberka, svědčí ve sporu s Janem Beckerem.
- 1700Norimberský Fechthaus v roce 1700 3/5
Rytina šermířské školy: tři patra ochozů, kruh lidí, dvojice s dlouhými meči a zbraně rozložené na zemi.
- 1794Siebenkees, Materiály k dějinám Norimberku, sv. 3: o šermířských školách (1794) 3/5
Pojednání o norimberských šermířských školách čerpající z městského archivu.
- 1894Hartmann 1894: Hans Sachs jako „šermíř“ a „osvědčený mistr šermu“ v rukopisech Pest Meisterlied; ševci jako šermíři (Norimberk 1561 a 1579, Vratislav 1715 a 1741, Frankfurt) 2/5
Literární studie shromažďuje doklady o tom, že ševci patřili k nejčastějším šermířům, a cituje rukopisy označující Hanse Sachse za uznaného mistra šermu.
- Řád soudu pro soudní souboje norimberského purkrabství (63 článků) 3/5
Pravidla soudního souboje, nikoli bratrstva; významná pro rozhodčí s holemi a kolbiště, s nimiž se znovu setkáváme v šermířských školách.
Šermířské školy
- 1477Šermířská škola povoleno
einem Schuknecht ist vergönnt vf morgen ein Schirmschul zu halten, doch züchtiglich.
- 1478-06-20Niclaus Pruckner (druhé povolení v témže záznamu) povoleno
einem Schirmaister ist vergönnt vf morgen Schul zu halten, doch das es beschaidenlich vnd züchtiglich zugehe. Item Niclausen pruckner ist vergönnt Schirmschule
- 1479-01Niclaus Pruckner povoleno
dem pruckner ist vergonnt Schirmschul zu halten, doch das er mit den Stattknechten verfug, das kein vnzucht beschee.
- 1480-04-15Sweitzer, mistr šermu (snad Peter Schwitzer z Bernu – dohad) povoleno
Item dem Sweitzer schirmmeister ist vergonnt, auf morgen schul ze halten, doch daz keyn vnzucht geubt werde. Takisto švajčiarskemu
- 1487-03-17Visierer von Wehrd (nejmenovaný) povoleno
einem Visierer von Wehrd wird vergönnt Schul zu halten vnd anzuschlagen.
- 1492-10-04Jobst Erlheimer a Hans Zull povoleno
Jobsten Erlheimer vnd Hannsen Zullen ist vergönnt, ein schirmschul zu halten, auf Samstag schierst, doch das sie es bescheidenlich halten.
- 1493-10-03Klingensteyn povoleno
dem klingensteyn Ist vergönnt, auf Sonntag schirst ein Schirmschul zu halten, doch daz es züchtigklich gehalten werde.
- 1494-04-19Jobst Erlheymer povoleno
Jobsten Erlheymer Ist vergönnt ein Fechtschul zu halten auf Sonntag Cantate schirst, doch das es züchtiglich gehalten werde.
- 1495-12Pruckner povoleno
dem Pruckner ist vergönnt die Cristfeyertag Fechtschul zu halten.
- 1503-07Šermířská škola zakázáno
dem Jhenen so meister Gesang singen soll man sagen one erlaubnus kein offne fechtschul zu halten.
- 1512-05-26Niclaus, syn sochaře z Ulmu povoleno
Maister Niclausen, pilldhauers, sone von Ulme ist uff eritag schirist [1. Juni] ain fechtschul vergönnt . . .
- 1513cizí šermířský mistr z Ulmu konáno
Sigmund Stachaimer, goldschmid, und Erhart Vogel, barillenmacher, darumb das sy verschiner zeit uff der fechtschul gegen ainem frembden fechtmaister von Ulme, alls der auff ains erbern rats erlaubnus schull gehallten, unbillich ferlich straich furgenommen und nit allain die fechtmaister, sonder ander umbstender [so!] z
- 1534-04-30Paulus Müllner, zlatník povoleno
Paulus Müllner ist von sonntag über acht tag ain fechtschul vergönnt.
- 1540-10-06Paulus Mülner, zlatník povoleno
Paulussen Mülner biß sontag ein fechtschul erlauben.
- 1541-08Paulus Mülner, zlatník povoleno
Paulussen Mülner biß sontag [21. August] ein fechtschul erlauben, dweil er die neher nit gehalten.
- 1541-08-08Paulus Müller, zlatník povoleno
Paulussen Müller biß betag ein fechtschul erlauben.
- 1542Šermířská škola konáno
dweil man sich auf der nehern fechtschul so ungeschickt gehalten.
- 1542-02-22Wolf Mair, zlatník povoleno
Wolfen Mair, dem goldschmit, biß sontag ein fechtschul erlauben.
- 1542-08-09Paulus Müller odmítnuto
Paulussen Müller di gebeten fechtschul ableinen, dweil man sich auf der nehern fechtschul so ungeschickt gehalten.
- 1543-07-24Paulus Müllner, zlatník povoleno
Paulussen Müllner, dem goldschmid, biß sontag ein fechtschul erlauben.
- 1546-05-27Hans Halmperger, sedlář povoleno
Hannsen Halmperger, dem satler, biß sontag [30. Mai] und Paulussen Müllner, dem goldschmid, von sontag über 8 tag ein fechtschul ze halten erlauben.“
- 1546-05-27Paulus Müllner, zlatník povoleno
und Paulussen Müllner, dem goldschmid, von sontag über 8 tag ein fechtschul ze halten erla
- 1549-07Christoph Loy, malíř povoleno
Christoffen Loy, dem maier, biß sontag [28. Juli] ein fechtschul ze halten erlauben.
- 1551-06-07Šermířská škola konáno
Dieweil sich Balthasar Eeman, goldschmidsgesell, und etlich andere gester auff der fechtschul nach anzaig der knecht gannz ungeschickt gehalten und übers Stengel geschlagen, . . . etc.
- 1561-10-15Alexander Ackerman, zlatník povoleno
Alexandern Ackerman, goldtschmidt, unnd Wolf Weißen, schuchknecht, yedem ein fechtschul vergönnen.
- 1570-06-23Christof Bohl, zlatník povoleno
Christofen Bohl, dem goldschmidt, sol man uf Petri und Pauli ein fechtschul erlauben.
- 1572-08-25Michl Daubner, zlatník povoleno
Michl Daubner, dem goldschmidt, biß suntag [31. Aug.] ein fechtschul erlauben.
- 1576-07-09Heinrich Mulner, zlatník a Federfechter povoleno
Hainrich Mulner, goldschmid und federfechter, soll man auf künfftigen suntag [15. Juli] ein fechtschul zu halten vergunnen . . .
- 1577-09-18Heinrich Maler, zlatník odmítnuto
Dem supplicirenden Hainrichen Maler, goldschmid, soll man die begerte fechtschul ablainen und bei hievoriger a
- 1579-04-26Gregorius Beer, výrobce háčků a oček konáno
Auf dieser schul seinnd die federfechter obgelegen haben auch beede Crennczlein(?) gewunnen, der federfechter nur ainer. Vnnd der Marrbrued’ sechs pluttig geschlagen worden. War ein grosse schul. Vnd nach außgang derselben Im hoff ein Raiffenndš.
- 1579-05-03Mathes Gressman vom Hof, Peckenknecht konáno
Auf dieser schul ist kein Parthey Recht Vnnd’ oder obgelegen, Seinndt Vier Marrbrued’ vnnd zwen federfechter pluttig geschlagen worden. Hat ein federfechter vmb die zway krennczlein(?) gefochten, vnnd dz aine Im schwert gewonnen, Vnnd nach außgang d’ schul Raufften sich 2 brued’
- 1579-05-10Asmus Michler, švec konáno
Auf diser schul seinndt 5 Marrbrued’ plutig geschlagen Vnnd nur ein fed’-fechter Im Dussecken mit dem ort gestossen worden, haben die federfechter baide krennczlein(?) gewonnen.
- 1579-05-17Georg Grumpach von Glogau, kožešnický tovaryš konáno
Auf diser schul seinnd 5 Marrbrüed’ vnnd 5 fed’fechter pluttig geschlagen worden, hat off Jed’ seitten ein schuler ein krennczlein(?) gewonnen.
- 1579-05-24Hanns Schuler von Eschenbach, obuvník konáno
Ist ein Lese[?] schul gewesen haben die Marrbrüed’ Jre dicken Wammester(?) nicht außtziehen, vnnd die fed’fechter Jre wameß nicht anlegen wöllen, hat d’halben wenig fechtens geben, Ist ein fed’fechter vnnd ein Marrbrud’ gestossen worden, vnnd haben die fed’fechter baide
- 1579-05/06Steffan Christan von Nürmberg, Kandelgiesserßgesell konáno
Auf dieser Schul ist ein fed’fechter mit d’ helleparten ein wenig Ins Maul vnnd gleicherweis d’ haffner Inns Khin. auch sonnsten Noch 3 Marrbrued’ pluttig geschlagen worden, seind beebe Krenntzlein(?) den Marrbrued’n gegeben worden. wie wol sie keinen pluttig geschlagen
- 1579-06-14Augustin Staidt, nožíř konáno
Ist gar ein haillose schul. vnnd Eben wie d’ Fechtmaister gewesen, hat ein Marrbrud’ dz aine krennczlein(?) gewonen, das annd’ hat man einem fed’fechter eim Messerer auß gunst geben, het pillich auch dem Marrbrud’ geburt welchers auch Redlich gewonnen.
- 1579-06-21Debolbt Voll povoleno
Adj. 21 Junij Ao. 1579 hat hernachbemellter Debolbt(?) Voll die fechtschul angeschlagen aber darumb das es fast den selben gannczen Tag geregnet, nit gehallten.
- 1579-06-23Debolbt Voll, ševcovský tovaryš konáno
Auf dieser Schul Ist d’ Fechtmeister Im schwertt vnnd sonnst noch ein federfechter zwaymal Im Dussecken geschlagen worden, So hat d’ lenck’
- 1579-07-05Christoff Jung von Pressslaw, kožešnický tovaryš konáno
Auf dieser Schul Seinnd zwen Marrbrued’ ein Maister vnnd ein schuler vnnd zwen schuler fed’fechter geschlagen worden, Haben die Marrbrued’ beede krennczlein(?) gewonnen, Ist das aine nach gunst außgeben, Vnnd vmb das ander gar nit gefochten worden.
- 1579-07-12Georg Lenncker, zlatník konáno
Durch eines Erbarn Raths Vergunst / Auß freyer Ritterlicher kunst, / Mich heutt zu freyen diesen Tag. / Welcher mich nun Probirn mag / Der komb herbei Vnnd heb frisch auf / Inn Gottes Namen schlag I
- 1579-07-19Georg Spieß von München, hrnčíř konáno
Auf dieser schul ist d’ aine forfechter Im schwertt ein Kürßners gesell offentlich vor Meniglich zu einem schelmen gemacht,7) Vnnd alls er hernoch haimlich’weise von d’ schul entlauffen wöllen, vnnd’ dem Thor, Im hoff zu
- 1579-07-26Thoma Han von Lübeckh, barvíř sukna konáno
Vff dieser schul Ist ein fed’fechter Vnnd ein Marrbruder pluttig geschlagen worden, Vnnd haben die feder’fechter die zway krennczlein(?) gewonnen.
- 1579-08-02Cunradt Fridweg, Altreiß konáno
Auf dieser schul hat es viel zannckens geben Seinnd zwen Marrbrüeder. Vnnd vier federfechter pluttig geschlagen worden hat Jede parthey ein krennczlein dauon bracht.
- 1579-08-09Wilhelm Michler, Schuchmacher konáno
Auf dieser schul seinndt drey federfechter. Vnd Nur ein Marrbruder pluttig geschlagen worden vnnd haben die federfechter die zway krennczlein gewonnen.
- 1579-08-16Hainrich Doll von Puchholt, Tuchferber konáno
Auf dieser schul seinnd drey Marrbrüed’ vnnd drej federfechter pluttig geschlagen worden. Vnnd hat Jede parthey Ein krennczlein(?) gewonnen.
- 1579-08-23Hanns Weyß, Schuchmacher konáno
Auf dieser Schul seinndt die federfechter Obgelegen, sechs Marrbrued’. Vnnd nur ain federfechter ein Wenig pluttig geschlagen worden, Seinnd drey Crennczlein(?) gewesen, die zway hat ein federfechter. Vnd dz britt ein Marrbrud’ gewunnen.
- 1579-08-30Wilhelm Seidenpanndt z Kemptenu, černobarvíř konáno
Auf dieser schul seinnd zwen fed’fechter ein wenig pluttig geschlagen worden. Vnnd haben die Marrbrued’ die zway krennczlein darvon bracht, aber dz aine krennczlein Im Dussecken. Ist von dem Marrbrud’ wie Menniglich gesehen nicht Redlich gewonnen, Sonnd’ Ime weiln es d’ fed’fechter auch ni
- 1579-09-06Petter Fischer, Holtzdrechssel konáno
Auf dieser schul ist ein geschmeidmach’ oder gurttler gefreyet.1) Vnnd drej Marrbrüed’ von Ime pluttig geschlagen worden, hatt Jede parthej ein krennczlein gewonnen.
- 1579-09-13Caspar Bacher von Dreßen konáno
Auff dieser schul seinnd zwen Marrbrüed’ vnd zwen federfechter pluttig geschlagen Ist vmb das aine krennczlein Im schwertt nit gefochten. Vnnd vmb das Im Dussecken d’ fed’fechter mit dem hinnd’n ortt gestossen worden. Also das die Marrbrüed’ bede Crennczlein darvon bracht.
- 1579-09-20Hanns Hagenmüller, Schreiner konáno
Auf dieser schul seinnd zwen Marrbrüed’ vnnd ein federfechter pluttig geschlagen worden, Vnnd ist off Jede parthey ein krennczlein gefallen :c.
- 1579-09-27Jacob Kreiser, kožešnický tovaryš z Gdaňsku konáno
Auff dieser schul seinnd zwen Marrbrued’ pluttig geschlagen worden, Vnnd hatt Jede parthej ein Crennczlein darvon bracht
- 1579-10-04Hainrich Müllner, zlatník konáno
Auf dieser schul ist ein federfechter ein Wenig pluttig geschlagen worden. Vnnd hat Jede parthej ein Crennczlein darvon bracht.
- 1580-05-30Heinrich Müller, zlatník, Federfechter povoleno
Hainrichen Müller, goldtschmidt, federfechtern, soll man uf künftigen sontag die fechtschul vergönnen.
- 1581-04-10Heinrich Mülner, zlatník povoleno
Hainrichen Mülner, goldschmid, soll man auf künffti- gen sontag [16 April] ein fechtschul erlauben.
- 1582-06-12Martin Mülner, zlatník povoleno
Martin Mülner, goldschmidt, soll man auf künfftigen sontag [17. Juni] ein fechtschul erlauben.
- 1589-04-06Šermířská škola konáno
1589 am Sonntag nach Ostern den 6 Apr. ist die erste Fechtschule im Heilsbronner Hof gehalten worden. Der Wirth im Heilsbronner Hof und im g
- 1590-06-28Büttner, Marxbruder konáno
Am 28. Juni (8. Juli) war Fechtschule zu Nürnberg, wie an jedem Sonntag damals gebräuch lich. Diese hielt ein Büttner der Marxbruder war und Bürgers sohn hier. Hermann Mayer aus Haimburg in Sachsen, ein junger starker Farbknecht bei dem Färber Rinder beim Hife
- 1601-04-19Šermířská škola konáno
1601 den 19 Apr. haben die Fechtschulen wieder ihren Anfang genommen, und zwar mit dem angehängten Befehl, daß
- 1601-05-16Šermířská škola konáno
Am 16. (28.) Mai erstach Endres Kamepsen, ein Schlosser und Federfechter, einen Büttner hier, der ein Marxbruder war, Michel Herzog, aus Saalfeld gebürtig, auf der Fechtschule mit einem Rappier. Das Auge war so verletzt, daß der Verwundete am Pfingsttage den 3
- 1608-08-24Šermířská škola konáno
Am 24. August, dem Bartholomäustage, kam ein fremder Soldat, gebürtig von Ansbach, in die Fecht schule beim goldenen Stern, schimpfte die Federfechter, deren Ehre er gröblich antastete. Die Bürger nahmen sie in Schutz und als die Fechtschule zu Ende, rotteten fie sich zusammen, ver folgten den Solda
- 1609-04-23Šermířská škola konáno
1609 den 23 April am Sontag, Sind die Fechtschulen diß Jar wider angangen, vnd die federfechter dj Erste Im Halßprunner hoff alhie gehalten
- 1610-04-15Wilhelm Aichler, obuvník povoleno
die erste gab man auf sein Ansuchen am 15. (25.) April 1610 dem Wilhelm Aichler. **) Im September d. J. baten die ver or
- 1610-08-04Federfechter (nejmenovaný) konáno
Am Sonntag den 4. (14.) August hielt ein Federfechter im Heils bronner Hofe hier wieder eine offene Fechtschule. Weil aber durchaus keine Marxbrüder dabei erschienen und die Federfechter mit ihren kaiserlichen Privilegien verachteten, sie auch nicht als Meiste
- 1612-11-22Dürren Beckh (Marxbruder, pekař) konáno
1612 Sontag den 22 Nouembris, hat ein Fechter, ein Marxbruder, der Dürren Beckh genant, dan er seines Handwerckhs ein Beckh vnd Burgers Sohn alhie, vnd der furnembst fechter vnder den Marxbrüdern, diser Zeit alhi, zum Gulden Stern alhie ein offene fe
- 1615-04-16Šermířská škola konáno
16 15 den 16 April ist wieder die erste Fechtschul in dieser Jahr gehalten worden. Anno 16
- 1615-05-18Marxbruder (nejmenovaný) konáno
Anno 1615 den 18 Maj, am Auffartstage, hat Joachim Zapf ein messerschmidt [= (?) „Zapf, ein Sohn Caspar Zapfen, weilandt Burgers vnd Baretleinmachers hinderlassener Sohn“], vnd ein federfechter etliche Jar sein Handwerck zu Augspurg gearbeitet, […] vnd als ein meister des langen schwerdts manchen Eh
- 1624-07-18Šermířská škola konáno
1624 den 18 Jul. wurde den Federfechtern und Marxbrüdern eine Freyschule gemacht; sie zogen diesen Sonntag mit Trommeln und Pfeifen aus, und hatten 16 Thl. zu verfechten, welche ihnen der Rath gab, de
- 1686-09-06Šermířská škola konáno
1686 den 6 Sept. nahmen auf Verguͤnstigung des Raths die Fechtschulen im Fechthaus ihren Anfang. Aber aus gewissen Ursachen wurden
- 1698-08-29Wenceslaus Schöninger (Marxbruder, zahradník) konáno
1698 den 29 Aug. haben die Fechtschulen im Fechthaus angefangen. Ein Marxbruder, Wenceslaus Schöninger, ein Lustgärtner, hat die erste Schule gehalten, und sehr viele Zuschauer bekommen. In
- 1698-11-21Šermířská škola konáno
soll die letzte Fechtschule von Marxbrüdern und Federfechtern gehalten, und auf Vorstellung der Geistlichkeit dieselben gar abgesc
Zdejší mistři Marxbrüder
- Hans Leizenberger
- Jerg Heinrich
- Sebold Fischer
- Jerg Deierle
- Nikolaus Hiener
- Anton Zedersitzer
- Nikolaus Koch
- Melchior Geißmann
- Konrad Friedwach
- Paul Merlo
- Hans Mestel
- Hans Engelhard Diestel
- Paul Reuter
- Sebastian Klier
- Hans Kraus
- Hans Schuster
- Hans Heberle
- Ulrich Harter
- Konrad Wischeckel
- Matthias Schmidt
- Andreas Dobel
- Martin Bedermann
- Hans Ring
- Friedrich Frischeisen
- Hans Müller
- Kaspar Hafner
- Georg Heuß
- Paulus Rausch
- Stefan Leopold
- Georg Meyer
- Konrad Haußner
- Johann Schwabauer
- Georg Zwickel
Osoby
- Hartman of Nuremberg · Původ uvedený v prameni · Cgm 1507 · f. 2r
Šermířská díla
- Pirckheimer's Fechtbuch (Pirckh.Papp.353) · Město nynějšího uložení
- Pol Hausbuch (MS 3227ª) · Město nynějšího uložení