Mapa › Norymberga
Norymberga
Źródła
- 1432Norymberskie 'Schirmschulen' i 'Schirmmeister' 1432–1480: zezwolenia na szkoły szermiercze i umowa z trzema nauczycielami z St. Gallen (1479) 3/5
Rada Norymbergi zezwalała na turnieje szermiercze prowadzone przez 'Schirmmeister' pod warunkiem zachowania porządku, a w 1479 zatrudniła trzech Szwajcarów, by bezpłatnie szkolili mieszczan we władaniu piką.
- 1487Przywilej cesarski dla 'Masters of the Sword' (późniejszych Marxbrüder) 5/5
Fryderyk III postanawia, że nikt w Rzeszy nie może nazywać się mistrzem miecza ani prowadzić szkoły bez egzaminu przed mistrzami miecza. Podstawa monopolu Marxbrüder.
- 1576Norymberga, czerwiec 1576: przybyły z zagranicy Freifechter urządza Fechtschule na St. Egydienhof podczas wizyty księcia Albrechta V Bawarskiego; strażnicy księcia wychodzą “ziemlich gezeichnet” 2/5
Podczas wizyty księcia bawarskiego przybyły z obcych stron szermierz urządził publiczną Fechtschule, a książęcy gwardziści wyszli z niej z wyraźnymi śladami walki.
- 1579Norymberski zapis o 22 szkołach szermierczych w 1579 4/5
Sezon od kwietnia do października: publiczne szkoły szermiercze urządzali na przemian Federfechter i Marxbrüder, odnotowując tych, którym puszczono krew po każdej ze stron, oraz zdobywców dwóch wieńców; za uderzenie głowicą w głowę szermierza ogłaszano łotrem.
- 1585Norymberga, 15 sierpnia 1585: podczas zarazy rada zakazała tańców weselnych i Fechtschule, a także gry na bębnach i instrumentach smyczkowych na ulicach 2/5
Kronika z epoki: podczas zarazy w 1585 roku rada zakazała Fechtschule wraz z tańcami weselnymi i muzyką uliczną.
- 1615Norymberga, 18 maja 1615: współczesny wydarzeniom wierszowany druk ulotny o śmierci Joachima Zapfa podczas szkoły szermierczej w Halsbrunner Hof (prowadzonej przez członka bractwa Marxbrüder Conrada Hardtera; pchnięcie rapierem przez nozdrze zadane przez członka bractwa Marxbrüder Jobsta Pettermanna) i o jego pogrzebie 4/5
Współczesny druk ulotny opisuje walkę na rapier i sztylet, śmiertelne pchnięcie oraz liczny pogrzeb, w którym uczestniczyło około 40 szermierzy i ponad 400 mieszczan; autor opowiada się po stronie Federfechter.
- 1638Norymberga 1638: w pewną niedzielę podczas szkoły szermierczej wiele osób zostało przygniecionych i rannych (Zeiller 1651) 2/5
Zbiór moralizatorski przytacza wypadek na niedzielnej szkole szermierczej jako karę za naruszenie świątecznego odpoczynku.
- 1644Pięć rytowanych portretów „mistrzów długiego miecza” z herbami i wierszami: Georg Zwickel, Martin Kaehl (naczelny kapitan Brotherhood of St Mark and Löwenberg), Matheus Wirtig (zastępca kapitana Federfechter, 1644), Leonhard Schwab (1671), Jörg Held 3/5
Ryciny w kolekcji Stolberg-Wernigerode przedstawiają mistrzów obu bractw wraz z ich zawodem, rangą i chełpliwymi wierszami wymierzonymi w rywali.
- 1671Portrety norymberskich szermierzy: Leonhard Schwab, zastępca kapitana Federfechter (1671), Sebastian Heusler, Michael Lemke, Jörg Held 2/5
Ryciny przedstawiające szermierzy z bronią i herbami, wśród nich zastępcę kapitana Federfechter oraz prawdopodobnego autora traktatu szermierczego.
- 1687Norymberga 1687: Jan Konrád Hartman składa zeznania w sporze z Janem Beckerem 3/5
Jan Konrád Hartman, mistrz długiego miecza z Norymbergi, składa zeznania w sporze z Janem Beckerem.
- 1700Norymberski Fechthaus w 1700 roku 3/5
Rycina przedstawiająca szkołę szermierczą: trzy kondygnacje galerii, krąg ludzi, para z długimi mieczami i broń rozłożona na ziemi.
- 1794Siebenkees, Materiały do historii Norymbergi, t. 3: o szkołach szermierczych (1794) 3/5
Rozprawa o norymberskich szkołach szermierczych oparta na materiałach archiwum miejskiego.
- 1894Hartmann 1894: Hans Sachs jako “a fencer” i “approved fencing master” w rękopisach Pest Meisterlied; szewcy jako szermierze (Norymberga 1561 i 1579, Wrocław 1715 i 1741, Frankfurt) 2/5
Studium literaturoznawcze gromadzi świadectwa, że szewcy należeli do rzemieślników najczęściej uprawiających szermierkę, i przytacza rękopisy określające Hansa Sachsa jako zatwierdzonego mistrza szermierki.
- Ordynacja sądu do spraw pojedynków sądowych burgrabstwa Norymbergi (63 artykuły) 3/5
Zasady pojedynku sądowego, nie bractwa; istotne ze względu na sędziów z laskami i szranki, pojawiające się ponownie podczas szkół szermierczych.
Szkoły szermiercze
- 1477Szkoła szermiercza dozwolone
einem Schuknecht ist vergönnt vf morgen ein Schirmschul zu halten, doch züchtiglich.
- 1478-06-20Niclaus Pruckner (drugie zezwolenie w tym samym wpisie) dozwolone
einem Schirmaister ist vergönnt vf morgen Schul zu halten, doch das es beschaidenlich vnd züchtiglich zugehe. Item Niclausen pruckner ist vergönnt Schirmschule
- 1479-01Niclaus Pruckner dozwolone
dem pruckner ist vergonnt Schirmschul zu halten, doch das er mit den Stattknechten verfug, das kein vnzucht beschee.
- 1480-04-15Sweitzer, mistrz szermierki (być może Peter Schwitzer z Berna – przypuszczenie) dozwolone
Item dem Sweitzer schirmmeister ist vergonnt, auf morgen schul ze halten, doch daz keyn vnzucht geubt werde. Takisto švajčiarskemu
- 1487-03-17Visierer von Wehrd (niewymieniony z imienia) dozwolone
einem Visierer von Wehrd wird vergönnt Schul zu halten vnd anzuschlagen.
- 1492-10-04Jobst Erlheimer i Hans Zull dozwolone
Jobsten Erlheimer vnd Hannsen Zullen ist vergönnt, ein schirmschul zu halten, auf Samstag schierst, doch das sie es bescheidenlich halten.
- 1493-10-03Klingensteyn dozwolone
dem klingensteyn Ist vergönnt, auf Sonntag schirst ein Schirmschul zu halten, doch daz es züchtigklich gehalten werde.
- 1494-04-19Jobst Erlheymer dozwolone
Jobsten Erlheymer Ist vergönnt ein Fechtschul zu halten auf Sonntag Cantate schirst, doch das es züchtiglich gehalten werde.
- 1495-12Pruckner dozwolone
dem Pruckner ist vergönnt die Cristfeyertag Fechtschul zu halten.
- 1503-07Szkoła szermiercza zakazane
dem Jhenen so meister Gesang singen soll man sagen one erlaubnus kein offne fechtschul zu halten.
- 1512-05-26Niclaus, syn rzeźbiarza z Ulm dozwolone
Maister Niclausen, pilldhauers, sone von Ulme ist uff eritag schirist [1. Juni] ain fechtschul vergönnt . . .
- 1513przyjezdny mistrz szermierki z Ulm odbyło się
Sigmund Stachaimer, goldschmid, und Erhart Vogel, barillenmacher, darumb das sy verschiner zeit uff der fechtschul gegen ainem frembden fechtmaister von Ulme, alls der auff ains erbern rats erlaubnus schull gehallten, unbillich ferlich straich furgenommen und nit allain die fechtmaister, sonder ander umbstender [so!] z
- 1534-04-30Paulus Müllner, złotnik dozwolone
Paulus Müllner ist von sonntag über acht tag ain fechtschul vergönnt.
- 1540-10-06Paulus Mülner, złotnik dozwolone
Paulussen Mülner biß sontag ein fechtschul erlauben.
- 1541-08Paulus Mülner, złotnik dozwolone
Paulussen Mülner biß sontag [21. August] ein fechtschul erlauben, dweil er die neher nit gehalten.
- 1541-08-08Paulus Müller, złotnik dozwolone
Paulussen Müller biß betag ein fechtschul erlauben.
- 1542Szkoła szermiercza odbyło się
dweil man sich auf der nehern fechtschul so ungeschickt gehalten.
- 1542-02-22Wolf Mair, złotnik dozwolone
Wolfen Mair, dem goldschmit, biß sontag ein fechtschul erlauben.
- 1542-08-09Paulus Müller odmówiono
Paulussen Müller di gebeten fechtschul ableinen, dweil man sich auf der nehern fechtschul so ungeschickt gehalten.
- 1543-07-24Paulus Müllner, złotnik dozwolone
Paulussen Müllner, dem goldschmid, biß sontag ein fechtschul erlauben.
- 1546-05-27Hans Halmperger, siodlarz dozwolone
Hannsen Halmperger, dem satler, biß sontag [30. Mai] und Paulussen Müllner, dem goldschmid, von sontag über 8 tag ein fechtschul ze halten erlauben.“
- 1546-05-27Paulus Müllner, złotnik dozwolone
und Paulussen Müllner, dem goldschmid, von sontag über 8 tag ein fechtschul ze halten erla
- 1549-07Christoph Loy, malarz dozwolone
Christoffen Loy, dem maier, biß sontag [28. Juli] ein fechtschul ze halten erlauben.
- 1551-06-07Szkoła szermiercza odbyło się
Dieweil sich Balthasar Eeman, goldschmidsgesell, und etlich andere gester auff der fechtschul nach anzaig der knecht gannz ungeschickt gehalten und übers Stengel geschlagen, . . . etc.
- 1561-10-15Alexander Ackerman, złotnik dozwolone
Alexandern Ackerman, goldtschmidt, unnd Wolf Weißen, schuchknecht, yedem ein fechtschul vergönnen.
- 1570-06-23Christof Bohl, złotnik dozwolone
Christofen Bohl, dem goldschmidt, sol man uf Petri und Pauli ein fechtschul erlauben.
- 1572-08-25Michl Daubner, złotnik dozwolone
Michl Daubner, dem goldschmidt, biß suntag [31. Aug.] ein fechtschul erlauben.
- 1576-07-09Heinrich Mulner, złotnik i Federfechter dozwolone
Hainrich Mulner, goldschmid und federfechter, soll man auf künfftigen suntag [15. Juli] ein fechtschul zu halten vergunnen . . .
- 1577-09-18Heinrich Maler, złotnik odmówiono
Dem supplicirenden Hainrichen Maler, goldschmid, soll man die begerte fechtschul ablainen und bei hievoriger a
- 1579-04-26Gregorius Beer, hefftleinmacher odbyło się
Auf dieser schul seinnd die federfechter obgelegen haben auch beede Crennczlein(?) gewunnen, der federfechter nur ainer. Vnnd der Marrbrued’ sechs pluttig geschlagen worden. War ein grosse schul. Vnd nach außgang derselben Im hoff ein Raiffenndš.
- 1579-05-03Mathes Gressman vom Hof, czeladnik piekarski odbyło się
Auf dieser schul ist kein Parthey Recht Vnnd’ oder obgelegen, Seinndt Vier Marrbrued’ vnnd zwen federfechter pluttig geschlagen worden. Hat ein federfechter vmb die zway krennczlein(?) gefochten, vnnd dz aine Im schwert gewonnen, Vnnd nach außgang d’ schul Raufften sich 2 brued’
- 1579-05-10Asmus Michler, szewc odbyło się
Auf diser schul seinndt 5 Marrbrued’ plutig geschlagen Vnnd nur ein fed’-fechter Im Dussecken mit dem ort gestossen worden, haben die federfechter baide krennczlein(?) gewonnen.
- 1579-05-17Georg Grumpach von Glogau, czeladnik kuśnierski odbyło się
Auf diser schul seinnd 5 Marrbrüed’ vnnd 5 fed’fechter pluttig geschlagen worden, hat off Jed’ seitten ein schuler ein krennczlein(?) gewonnen.
- 1579-05-24Hanns Schuler von Eschenbach, szewc odbyło się
Ist ein Lese[?] schul gewesen haben die Marrbrüed’ Jre dicken Wammester(?) nicht außtziehen, vnnd die fed’fechter Jre wameß nicht anlegen wöllen, hat d’halben wenig fechtens geben, Ist ein fed’fechter vnnd ein Marrbrud’ gestossen worden, vnnd haben die fed’fechter baide
- 1579-05/06Steffan Christan von Nürmberg, Kandelgiesserßgesell odbyło się
Auf dieser Schul ist ein fed’fechter mit d’ helleparten ein wenig Ins Maul vnnd gleicherweis d’ haffner Inns Khin. auch sonnsten Noch 3 Marrbrued’ pluttig geschlagen worden, seind beebe Krenntzlein(?) den Marrbrued’n gegeben worden. wie wol sie keinen pluttig geschlagen
- 1579-06-14Augustin Staidt, nożownik odbyło się
Ist gar ein haillose schul. vnnd Eben wie d’ Fechtmaister gewesen, hat ein Marrbrud’ dz aine krennczlein(?) gewonen, das annd’ hat man einem fed’fechter eim Messerer auß gunst geben, het pillich auch dem Marrbrud’ geburt welchers auch Redlich gewonnen.
- 1579-06-21Debolbt Voll dozwolone
Adj. 21 Junij Ao. 1579 hat hernachbemellter Debolbt(?) Voll die fechtschul angeschlagen aber darumb das es fast den selben gannczen Tag geregnet, nit gehallten.
- 1579-06-23Debolbt Voll, czeladnik szewski odbyło się
Auf dieser Schul Ist d’ Fechtmeister Im schwertt vnnd sonnst noch ein federfechter zwaymal Im Dussecken geschlagen worden, So hat d’ lenck’
- 1579-07-05Christoff Jung von Pressslaw, czeladnik kuśnierski odbyło się
Auf dieser Schul Seinnd zwen Marrbrued’ ein Maister vnnd ein schuler vnnd zwen schuler fed’fechter geschlagen worden, Haben die Marrbrued’ beede krennczlein(?) gewonnen, Ist das aine nach gunst außgeben, Vnnd vmb das ander gar nit gefochten worden.
- 1579-07-12Georg Lenncker, złotnik odbyło się
Durch eines Erbarn Raths Vergunst / Auß freyer Ritterlicher kunst, / Mich heutt zu freyen diesen Tag. / Welcher mich nun Probirn mag / Der komb herbei Vnnd heb frisch auf / Inn Gottes Namen schlag I
- 1579-07-19Georg Spieß von München, garncarz odbyło się
Auf dieser schul ist d’ aine forfechter Im schwertt ein Kürßners gesell offentlich vor Meniglich zu einem schelmen gemacht,7) Vnnd alls er hernoch haimlich’weise von d’ schul entlauffen wöllen, vnnd’ dem Thor, Im hoff zu
- 1579-07-26Thoma Han von Lübeckh, farbiarz sukna odbyło się
Vff dieser schul Ist ein fed’fechter Vnnd ein Marrbruder pluttig geschlagen worden, Vnnd haben die feder’fechter die zway krennczlein(?) gewonnen.
- 1579-08-02Cunradt Fridweg, Altreiß odbyło się
Auf dieser schul hat es viel zannckens geben Seinnd zwen Marrbrüeder. Vnnd vier federfechter pluttig geschlagen worden hat Jede parthey ein krennczlein dauon bracht.
- 1579-08-09Wilhelm Michler, szewc odbyło się
Auf dieser schul seinndt drey federfechter. Vnd Nur ein Marrbruder pluttig geschlagen worden vnnd haben die federfechter die zway krennczlein gewonnen.
- 1579-08-16Hainrich Doll von Puchholt, Tuchferber odbyło się
Auf dieser schul seinnd drey Marrbrüed’ vnnd drej federfechter pluttig geschlagen worden. Vnnd hat Jede parthey Ein krennczlein(?) gewonnen.
- 1579-08-23Hanns Weyß, Schuchmacher odbyło się
Auf dieser Schul seinndt die federfechter Obgelegen, sechs Marrbrued’. Vnnd nur ain federfechter ein Wenig pluttig geschlagen worden, Seinnd drey Crennczlein(?) gewesen, die zway hat ein federfechter. Vnd dz britt ein Marrbrud’ gewunnen.
- 1579-08-30Wilhelm Seidenpanndt von Kempten, Schwartzferber odbyło się
Auf dieser schul seinnd zwen fed’fechter ein wenig pluttig geschlagen worden. Vnnd haben die Marrbrued’ die zway krennczlein darvon bracht, aber dz aine krennczlein Im Dussecken. Ist von dem Marrbrud’ wie Menniglich gesehen nicht Redlich gewonnen, Sonnd’ Ime weiln es d’ fed’fechter auch ni
- 1579-09-06Petter Fischer, Holtzdrechssel odbyło się
Auf dieser schul ist ein geschmeidmach’ oder gurttler gefreyet.1) Vnnd drej Marrbrüed’ von Ime pluttig geschlagen worden, hatt Jede parthej ein krennczlein gewonnen.
- 1579-09-13Caspar Bacher von Dreßen odbyło się
Auff dieser schul seinnd zwen Marrbrüed’ vnd zwen federfechter pluttig geschlagen Ist vmb das aine krennczlein Im schwertt nit gefochten. Vnnd vmb das Im Dussecken d’ fed’fechter mit dem hinnd’n ortt gestossen worden. Also das die Marrbrüed’ bede Crennczlein darvon bracht.
- 1579-09-20Hanns Hagenmüller, stolarz odbyło się
Auf dieser schul seinnd zwen Marrbrüed’ vnnd ein federfechter pluttig geschlagen worden, Vnnd ist off Jede parthey ein krennczlein gefallen :c.
- 1579-09-27Jacob Kreiser, czeladnik kuśnierski z Gdańska odbyło się
Auff dieser schul seinnd zwen Marrbrued’ pluttig geschlagen worden, Vnnd hatt Jede parthej ein Crennczlein darvon bracht
- 1579-10-04Hainrich Müllner, złotnik odbyło się
Auf dieser schul ist ein federfechter ein Wenig pluttig geschlagen worden. Vnnd hat Jede parthej ein Crennczlein darvon bracht.
- 1580-05-30Heinrich Müller, złotnik, Federfechter dozwolone
Hainrichen Müller, goldtschmidt, federfechtern, soll man uf künftigen sontag die fechtschul vergönnen.
- 1581-04-10Heinrich Mülner, złotnik dozwolone
Hainrichen Mülner, goldschmid, soll man auf künffti- gen sontag [16 April] ein fechtschul erlauben.
- 1582-06-12Martin Mülner, złotnik dozwolone
Martin Mülner, goldschmidt, soll man auf künfftigen sontag [17. Juni] ein fechtschul erlauben.
- 1589-04-06Szkoła szermiercza odbyło się
1589 am Sonntag nach Ostern den 6 Apr. ist die erste Fechtschule im Heilsbronner Hof gehalten worden. Der Wirth im Heilsbronner Hof und im g
- 1590-06-28Büttner, Marxbruder odbyło się
Am 28. Juni (8. Juli) war Fechtschule zu Nürnberg, wie an jedem Sonntag damals gebräuch lich. Diese hielt ein Büttner der Marxbruder war und Bürgers sohn hier. Hermann Mayer aus Haimburg in Sachsen, ein junger starker Farbknecht bei dem Färber Rinder beim Hife
- 1601-04-19Szkoła szermiercza odbyło się
1601 den 19 Apr. haben die Fechtschulen wieder ihren Anfang genommen, und zwar mit dem angehängten Befehl, daß
- 1601-05-16Szkoła szermiercza odbyło się
Am 16. (28.) Mai erstach Endres Kamepsen, ein Schlosser und Federfechter, einen Büttner hier, der ein Marxbruder war, Michel Herzog, aus Saalfeld gebürtig, auf der Fechtschule mit einem Rappier. Das Auge war so verletzt, daß der Verwundete am Pfingsttage den 3
- 1608-08-24Szkoła szermiercza odbyło się
Am 24. August, dem Bartholomäustage, kam ein fremder Soldat, gebürtig von Ansbach, in die Fecht schule beim goldenen Stern, schimpfte die Federfechter, deren Ehre er gröblich antastete. Die Bürger nahmen sie in Schutz und als die Fechtschule zu Ende, rotteten fie sich zusammen, ver folgten den Solda
- 1609-04-23Szkoła szermiercza odbyło się
1609 den 23 April am Sontag, Sind die Fechtschulen diß Jar wider angangen, vnd die federfechter dj Erste Im Halßprunner hoff alhie gehalten
- 1610-04-15Wilhelm Aichler, szewc dozwolone
die erste gab man auf sein Ansuchen am 15. (25.) April 1610 dem Wilhelm Aichler. **) Im September d. J. baten die ver or
- 1610-08-04Federfechter (niewymieniony z nazwiska) odbyło się
Am Sonntag den 4. (14.) August hielt ein Federfechter im Heils bronner Hofe hier wieder eine offene Fechtschule. Weil aber durchaus keine Marxbrüder dabei erschienen und die Federfechter mit ihren kaiserlichen Privilegien verachteten, sie auch nicht als Meiste
- 1612-11-22Dürren Beckh (Marxbruder, piekarz) odbyło się
1612 Sontag den 22 Nouembris, hat ein Fechter, ein Marxbruder, der Dürren Beckh genant, dan er seines Handwerckhs ein Beckh vnd Burgers Sohn alhie, vnd der furnembst fechter vnder den Marxbrüdern, diser Zeit alhi, zum Gulden Stern alhie ein offene fe
- 1615-04-16Szkoła szermiercza odbyło się
16 15 den 16 April ist wieder die erste Fechtschul in dieser Jahr gehalten worden. Anno 16
- 1615-05-18Marxbruder (niewymieniony z imienia) odbyło się
Anno 1615 den 18 Maj, am Auffartstage, hat Joachim Zapf ein messerschmidt [= (?) „Zapf, ein Sohn Caspar Zapfen, weilandt Burgers vnd Baretleinmachers hinderlassener Sohn“], vnd ein federfechter etliche Jar sein Handwerck zu Augspurg gearbeitet, […] vnd als ein meister des langen schwerdts manchen Eh
- 1624-07-18Szkoła szermiercza odbyło się
1624 den 18 Jul. wurde den Federfechtern und Marxbrüdern eine Freyschule gemacht; sie zogen diesen Sonntag mit Trommeln und Pfeifen aus, und hatten 16 Thl. zu verfechten, welche ihnen der Rath gab, de
- 1686-09-06Szkoła szermiercza odbyło się
1686 den 6 Sept. nahmen auf Verguͤnstigung des Raths die Fechtschulen im Fechthaus ihren Anfang. Aber aus gewissen Ursachen wurden
- 1698-08-29Wenceslaus Schöninger (Marxbruder, ogrodnik) odbyło się
1698 den 29 Aug. haben die Fechtschulen im Fechthaus angefangen. Ein Marxbruder, Wenceslaus Schöninger, ein Lustgärtner, hat die erste Schule gehalten, und sehr viele Zuschauer bekommen. In
- 1698-11-21Szkoła szermiercza odbyło się
soll die letzte Fechtschule von Marxbrüdern und Federfechtern gehalten, und auf Vorstellung der Geistlichkeit dieselben gar abgesc
Mistrzowie Marxbrüder pochodzący z tego miasta
- Hans Leizenberger
- Jerg Heinrich
- Sebold Fischer
- Jerg Deierle
- Nikolaus Hiener
- Anton Zedersitzer
- Nikolaus Koch
- Melchior Geißmann
- Konrad Friedwach
- Paul Merlo
- Hans Mestel
- Hans Engelhard Diestel
- Paul Reuter
- Sebastian Klier
- Hans Kraus
- Hans Schuster
- Hans Heberle
- Ulrich Harter
- Konrad Wischeckel
- Matthias Schmidt
- Andreas Dobel
- Martin Bedermann
- Hans Ring
- Friedrich Frischeisen
- Hans Müller
- Kaspar Hafner
- Georg Heuß
- Paulus Rausch
- Stefan Leopold
- Georg Meyer
- Konrad Haußner
- Johann Schwabauer
- Georg Zwickel
Osoby
- Hartman of Nuremberg · Pochodzenie podane w źródle · Cgm 1507 · f. 2r
Dzieła szermiercze
- Pirckheimer's Fechtbuch (Pirckh.Papp.353) · Miasto obecnego przechowywania
- Pol Hausbuch (MS 3227ª) · Miasto obecnego przechowywania