Źródła do dziejów cechów szermierczych
Język strony · Polski

Źródła › P023

Przepisy szlachetnej sztuki Palestrine (Reims?, pergaminowa tablica z datą 1576 na odwrocie)

Règles du noble jeu de la palestrine

29 artykułów dla sali szermierczej w Reims, wywieszonych w formie afisza: zachowanie, grzywny i walki.

Typ
statuty i regulaminy
Data
datowane na odwrocie na 1576; według wydawcy starsze (Tarbé 1863: ‚1450‘)
Miejsce
Reims (?) – w tekście brak nazwy miasta
Bractwo
Francuskie wspólnoty mistrzów szermierki
Weryfikacja
odczyt wykorzystanej edycji
Znaczenie
5/5

Pełny przekład wraz z oryginałem ↓

Przepisy w tym źródle

Fragmenty tekstu według tematów. Temat prowadzi do porównania z innymi miastami, artykuł — do tekstu poniżej.

Pełny przekład

Przekład roboczy opiera się na wersji angielskiej lub słowackiej. Każdemu akapitowi towarzyszy tekst oryginalny.

Znak ¶ obok ustępu jest odsyłaczem do tego właśnie miejsca w tekście.

Rymowany prolog

En nom de Dieu, le glorieux, / Fut trouvé ce jeu gracieux. / Arme portant, en quoy se porte / La croix de Dieu qui tout conforte : / Jeu pour jouer / Et ensaigner / Raison fine / Du noble jeu de Palestrine.

W imię chwalebnego Boga wymyślono tę wdzięczną grę: grę z bronią, na której widnieje krzyż Boży, niosący wszystkim pocieszenie; grę służącą zabawie i nauczaniu pięknej sztuki szlachetnej gry Palestrine.

¶ 1

Legenda o królowej Palestrine i Aleksandrze

La royne Palestrine et Alexandre qui fut Roy terrien de tout le monde, ung nuict et ung jour enseigna à ung chevalier de sa court le noble art de la Palestrine, qui s'apelle le jeu de l'Escrime. Quant le chevalier en eut tant apris et usé que maistre l'en povoit appeler, (Alexandre luy enseignoit qu'il frappast de taille et d'estoc, de renvers et de fendant, de montant et poincte vollant, et de toutes aultres semblables manières de jeu),

Królowa Palestrine i Aleksander, który był ziemskim królem całego świata, przez jedną noc i jeden dzień uczyli rycerza ze swego dworu szlachetnej sztuki Palestrine, zwanej grą szermierczą. Gdy rycerz nauczył się jej i przećwiczył ją w takim stopniu, że można go było nazwać jej mistrzem (Aleksander nauczył go zadawać cięcia i pchnięcia, cięcia wsteczne i cięcia z góry, cięcia wznoszące i latające pchnięcia oraz wszystkich innych podobnych sposobów gry),

¶ 2

Alexandre vat dire au chevalier : Chevallier, ung tel serment me feras sur la croix de l'espée et me prometteras, que à tous ceux que tu enseigneras autant leur en feras faire et que toute trahison qui se fera en la ville où ils demoureront ou apprendreront icelluy jeu, à l'encontre du roy de France, ne seront ne yront, et tout le serment entièrement tiendront : comme Charlemaine, Rollant et Olivier, sainct Michel, sainct George, sainct Chrestophe et saincte Catherine, et plusieurs autres saincts, qui de l'espée faisoient tout ce que faire en vouloient.

Aleksander powiedział rycerzowi: „Rycerzu, złożysz mi taką przysięgę na krzyż miecza i przyrzekniesz mi, że od wszystkich, których nauczasz, odbierzesz tę samą przysięgę; i że nie wezmą udziału w żadnej zdradzie przeciw królowi Francji dokonanej w mieście, w którym mieszkają lub uczą się tej gry, ani się na nią nie udadzą; i że dochowają całej przysięgi w zupełności, jak czynili to Karol Wielki, Roland i Oliwier, święty Michał, święty Jerzy, święty Krzysztof i święta Katarzyna oraz wielu innych świętych, którzy mieczem dokonywali wszystkiego, czego pragnęli dokonać”.

¶ 3Grzywny i zasady zachowania

Przywilej mistrzów

C'est asçavoir que tous maistres passez du jeu de l'espée ou du bouqlier, peullent louer partout ou bon leur semblera, et apprendre tous ceux qui apprendre vouldreront le jeu dessus nommé.

To znaczy: wszyscy mistrzowie, którzy zdali egzamin we władaniu mieczem lub puklerzem, mogą osiedlać się (?) tam, gdzie uznają za stosowne, i nauczać wszystkich, którzy pragną nauczyć się wspomnianej sztuki.

¶ 4Prawo do prowadzenia szkoły

Artykuły

Item, qui en l'escolle entrerat et révérence ne ferat / A la nonne, au maistre, aux compaignons / Et aux harnois, / Ung blanc au maistre pairat.

1. Item: kto wejdzie do szkoły i nie ukłoni się „nonne” (?), mistrzowi, towarzyszom i sprzętowi (broni), zapłaci mistrzowi jednego blanca.

¶ 5Grzywny i zasady zachowania

Item, tous escolliers, quant le serment feront, / vi blancs au maistre paieront. / Et de l'argent qu'ils deveront / A la volunté du maistre, au surplus en demoureront.

2. Ponadto: wszyscy uczniowie przy składaniu przysięgi mają zapłacić mistrzowi 6 blanców. Co zaś do wszelkich dalszych należnych od nich pieniędzy, pozostaje to do uznania mistrza.

¶ 6Wynagrodzenia i opłaty

Item, chacun escollier quant en deffence pallera, / xii deniers et une paire de gans / Au maistre, au prevost et à son parin il paira.

3. Item: każdy uczeń, gdy przechodzi „do obrony” (zdaje egzamin), winien uiścić 12 denarów i przekazać parę rękawic mistrzowi, prévôt i swemu ojcu chrzestnemu (poręczycielowi).

¶ 7Egzamin i stopnie

Item, qui entre deux harnois passera, / Ung blanc au maistre paira.

4. Takoż: kto przejdzie między dwiema broniami (?), zapłaci mistrzowi jednego blanca.

¶ 8

Item, qui les gants aux dents tirera, / Ung blanc au maistre paira.

5. Item: kto zdejmuje rękawice zębami, zapłaci mistrzowi jednego blanka.

¶ 9

Item, qui les petites cheminles aux deux mains tirera / Ou relevera, / Ung blanc au maistre paira.

6. Item: kto obiema rękami podciąga lub podwija “petites cheminles” (koszulki?), ma zapłacić mistrzowi jednego blanka.

¶ 10

Item, qui les braies à l'escolle nomera, / Ung blanc au maistre il paira.

7. Item: kto wymieni w szkole „braies” (gacie), zapłaci mistrzowi jednego blanca.

¶ 11

Item, qui deschaux joura, / Ung blanc au maistre paira.

8. Item: kto szermuje boso, zapłaci mistrzowi jednego blanca.

¶ 12

Item, qui sans bonnet joura, / Ung blanc paira.

9. Item: kto szermuje bez czapki, zapłaci jednego blanca.

¶ 13Grzywny i zasady zachowania

Item, qui esguillettes en les chausses aura, / Et de tout attachiez ne sera, / Ung blanc au maistre paira.

10. Item: kto ma w nogawicach troczki i nie jest należycie zawiązany, zapłaci mistrzowi jednego blanca.

¶ 14Grzywny i zasady zachowania

Item, ung escollier quant ses deffences passera, / Au maistre une espée du jeu il paira.

11. Item: uczeń, gdy zda swoje „defences” (egzamin), ma dać mistrzowi jeden miecz ćwiczebny.

¶ 15Egzamin i stopnie

Item, qui deshonnestement de femme parlera, / Quelle quelle soit, ne quel estat, / Ung blanc au maistre paira.

12. Item: kto uwłaczająco mówi o kobiecie, kimkolwiek by była i do jakiegokolwiek stanu należała, zapłaci mistrzowi jednego blanca.

¶ 16Grzywny i zasady zachowania

Item, qui son compaignon frappera / Ou démentira, / xii deniers au maistre paira.

13. Item: kto uderzy swego towarzysza lub zarzuci mu kłamstwo, zapłaci mistrzowi 12 denarów.

¶ 17Techniki zabronione

Item, qui en l'escolle pettera / Ou ruppera, / Ne aultre ordure il fera, / xii deniers au maistre paira.

14. Item: kto w szkole puszcza wiatry, beka lub dopuszcza się innej nieobyczajności, zapłaci mistrzowi 12 denarów.

¶ 18

Item, qui l'espée au pied radressera, / Ung blanc paira.

15. Ponadto: kto podniesie miecz stopą (lub wyprostuje go, opierając o stopę?), zapłaci jednego blanka.

¶ 19

Item, qui nulles parolles deshonnestes de aultre dira, / Ung blanc au maistre paira.

16. Item: kto wypowie o innym słowa uwłaczające czci, zapłaci mistrzowi jeden blank.

¶ 20

Item, quiconque Dieu regniera, / Ni la Vierge Marie, ou saincts ou sainctes. / v soulz au maistre paira.

17. Nadto: kto zapiera się Boga, Najświętszej Maryi Panny lub świętych, mężczyzn bądź kobiet (bluźni), zapłaci mistrzowi 5 sous.

¶ 21Grzywny i zasady zachowania

Item, qui le harnois touchera, sans licence baillée, / Ung blanc au maistre paira.

18. Item: kto dotknie sprzętu (broni) bez udzielonego pozwolenia, zapłaci mistrzowi jednego blanka.

¶ 22Broń i wyposażenie

Item, quant l'espée au loueur cherra, / Une venue luy vauldrat, / Et vi deniers au maistre paira.

19. Item: gdy zawodnik (?) upuści miecz, zostanie mu to policzone jako jedna wymiana (przegrana?) i zapłaci mistrzowi 6 denarów.

¶ 23Walka szermiercza: zachowanie podczas starcia

Item, qui l'eschine tournera, quant il joura, / Ung blanc au maistre paira.

20. Ponadto: kto odwróci się plecami podczas walki, zapłaci mistrzowi jednego blanka.

¶ 24Techniki zabronione

Item, qui en l'escolle parlera et enseignerat, / Quant le maistre montrerat, / Se par licence du maistre ou du prevost ne sera, / xii deniers paira.

21. Item: kto rozmawia i udziela pouczeń w szkole szermierczej, gdy mistrz prowadzi pokaz, bez pozwolenia mistrza lub prewota, zapłaci 12 denarów.

¶ 25Nadzór i sędziowanie

Item, qui aultres harnois à l'escolle apporterat, / Icelluy harnois à l'escolle demeurera, / Et celuy qui du harnois joura, / Ung blanc au maistre paira.

22. Item: kto przyniesie do szkoły inny sprzęt (broń), sprzęt ten ma pozostać w szkole, a kto będzie się nim posługiwał w grze, zapłaci mistrzowi jednego blanka.

¶ 26Broń i wyposażenie

Item, quiconque escollier qui l'espée rompera / Et pareillement du bouclier, incontinent la paira.

23. Nadto: każdy uczeń, który złamie miecz, a także puklerz, ma za niego niezwłocznie zapłacić.

¶ 27Broń i wyposażenie

Item, qui frappe le rat et le coup regniera, / Et le maistre le cognoistra, et la compagnie le dirat, / Ung blanc au maistre il paira.

24. Item: kto zostanie trafiony (?) i zaprzeczy trafieniu, a mistrz je uzna i zgromadzeni je potwierdzą, zapłaci mistrzowi jednego blanca.

¶ 28Ważne trafienia i krew

Item, qui son compaignon frappé aura, / Et du coup se vantera, / Ung blanc au maistre il paira.

25. Item: kto trafi swego towarzysza i chełpi się tym trafieniem, zapłaci mistrzowi jednego blanca.

¶ 29Ważne trafienia i krew

Item, quiconque escollier qui le serment fera, / Tous les lundi ung blanc au maistre paira.

26. Nadto każdy uczeń, który złoży przysięgę, ma płacić mistrzowi jeden blank w każdy poniedziałek.

¶ 30Wynagrodzenia i opłaty

Item, celui qui le serment fera, / Jurera le Dieu qui nous fist et forma, / Que bien et léaulment son maistre il paira, / Selon les statues : ja ne defaillera.

27. Nadto: składający przysięgę ma przysiąc na Boga, który nas stworzył i ukształtował, że będzie należycie i wiernie płacił swemu mistrzowi zgodnie ze statutami i nigdy tego nie zaniedba.

¶ 31Wynagrodzenia i opłaty

Item, qui l'espée leverat et à ung joyaulx joura, / x deniers sur la croix metterat, ou point il ne joura, / Et se aultrement le faict, le serment passera.

28. Item: kto podnosi miecz i staje do zawodów o nagrodę (klejnot), winien położyć 10 denarów na jelcu (miecza), w przeciwnym razie nie wolno mu w ogóle uczestniczyć; jeśli zaś postąpi inaczej, łamie przysięgę.

¶ 32Nagrody i stawki

Item, qui l'amande à ung joyau fera, / En quelque manière que ce soit et que démontré il sera, / Ung blanc au maistre pairat.

29. Item: kto podczas zawodów o nagrodę dopuści się przewinienia (?) w jakikolwiek sposób i zostanie mu to udowodnione, zapłaci mistrzowi jednego blanca.

¶ 33Nagrody i stawki

Szczegóły źródła

ID
P023
Tytuł oryginalny
Règles du noble jeu de la palestrine
Typ
statuty i regulaminy
Data
datowane na odwrocie 1576; według wydawcy starsze (Tarbé 1863: ‚1450‘)
Miejsce
Reims (?) – w tekście nie ma nazwy miasta
Państwo (obecnie)
Francja
Język
francuski
Bractwo
Francuskie wspólnoty mistrzów szermierki
Autor
anonym
Archiwum
1855 v súkromnej zbierke: ‚Cab. de M. Querry, gr. vicaire de Mgr. de Reims‘ – pergamenová ‚pancarte‘; dnešné uloženie neznáme
Digitalizacja / opis katalogowy
https://archive.org/details/bub_gb_QycGAAAAQAAJ
Znaczenie
trafność 5 z 5 tekst normatywny: statuty, przywilej, regulamin szkoły szermierczej
Weryfikacja
odczyt wykorzystanej edycji

Cytowane przez

Notatki badawcze (po słowacku)

Notatki robocze dotyczące źródła, do czasu opracowania tekstu redakcyjnego. Pojedyncze ustalenia, nie ciągły wywód.