Źródła › P039
Zatwierdzenie dwunastu artykułów i nadanie herbu Wolnym Szermierzom Pióra (Praga, 7 marca 1607)
Rudolf II zatwierdza dwanaście artykułów dla Federfechter i nadaje im herb. Dokument założycielski Federfechter.
- Typ
- statuty i regulaminy
- Data
- 7 marca 1607
- Miejsce
- Praga
- Bractwo
- Federfechter (Greifenfels)
- Edycja
- Przekład czeski: A. Šmíd (1848), s. 304–311 (P168); J. Tuček (1927), s. 95–106 (P009). Odpis niemiecki: Büsching (1817), s. 308–312 (P037), oraz wrocławskie Libri definitionum IV (P115).
- Weryfikacja
- odczyt wykorzystanej edycji
- Znaczenie
- 5/5
Pełny przekład wraz z oryginałem ↓
Przepisy w tym źródle
Pełny przekład
Artykuł 1: dobra sława i egzamin
Erstlich: Jeder, der die Kunst gelernet und sich des hernachgeschrieben Wappenkleinods gebrauchen will, soll an Ehren wohl verwahrt und eines untadelhaften Geschlechts seyn, und, ehe er zu einem Meister des langen Schwerts gemacht wird, in allen 7 ritterlichen Wehren fechten, auch im Paratschwert wohl geübt seyn.
Po pierwsze: każdy, kto nauczył się tej sztuki i pragnie używać opisanego poniżej godła herbowego, winien być nieskazitelnej czci i nienagannego urodzenia, a zanim zostanie mianowany mistrzem długiego miecza, winien wykazać się szermierką we wszystkich 7 broniach rycerskich oraz biegłością we władaniu mieczem paradnym (Paratschwert, w tekście czeskim “aparát”).
Artykuł 2: zwierzchnik (Obmann) i kapitanowie
Zum Andern sollen aus solchen kayserlich Gefreiten neben einem Obmann noch 4 Hauptleut unterschiedlicher Orten erwählet werden, wo einer stürbe oder verreiste, ein Anderer an sein Statt erwählet werden.
Po drugie: spośród osób tak uprzywilejowanych przez cesarza należy wybrać, oprócz Obmanna (zwierzchnika), 4 kapitanów z różnych miejscowości; gdyby któryś zmarł lub odszedł, należy wybrać innego na jego miejsce.
Artykuł 3: szkoła generalna w Pradze i próba z mieczem
Zum Dritten, damit solche kaiserliche Freiheit in Acht genommen werd, soll nit ein jeder ungeschickter Meister dessen theilhaftig oder fähig werden, und soll der, der solcher Gnad genießen will, auf die Generalschul, so jährlichen Sonntag nach St. Veitstag, oder wo er in der Pfingstwochen gefiel, 8 Tag hernacher zu Prag soll gehalten werden, erscheinen und durch glaubwürdig Urkunden darthun, wo er gelernt und von wem er gefreiet, auch ob er ehrlich geboren, darnach sich vom Obmann und Hauptleuten im Schwert vom Gegentheil probiren lassen. Wann er gleich geschlagen wird, und er einem Andern auch steil Blutrührn schlägt, soll er zum Meister des langen Schwert unverhindert gemacht und ein kaiserlicher Gefreiter von der Federn geschrieben werden. Jedoch sollen diejenigen Meister, so alt und erfahren, und ihrer Kunst halben vorhin wohl bekannt sein, ihre Proben an Fürsten- und Herrenhöfen, auch fürnehmen Städten verricht, vom Obmann und Hauptleuten ohne weiter Proben zu Meistern des langen Schwerts gemacht und eingeschrieben werden.
Po trzecie: aby ta cesarska swoboda była szanowana, nie każdy niewprawny mistrz ma z niej korzystać lub być do niej dopuszczony. Kto pragnie korzystać z tej łaski, winien stawić się na szkole powszechnej, która ma się odbywać corocznie w Pradze w niedzielę po dniu św. Wita lub, gdyby przypadła ona w tygodniu Zielonych Świątek, osiem dni później, i wykazać wiarygodnymi dokumentami, gdzie się uczył i przez kogo został wyzwolony, a także czy pochodzi z prawego łoża; następnie winien poddać się próbie miecza ze stroną przeciwną pod nadzorem Obmanna i kapitanów. Nawet jeśli zostanie trafiony, o ile sam również zada przeciwnikowi krwawiące trafienie (steil Blutrührn, „strome” krwawiące trafienie), ma bez przeszkód zostać mistrzem długiego miecza i być wpisany jako cesarski Wolny Szermierz Pióra. Jednakże ci mistrzowie, którzy są wiekowi i doświadczeni, a ich sztuka jest już dobrze znana, i którzy odbyli próby na dworach książąt i panów oraz w znacznych miastach, mają zostać mistrzami długiego miecza i być wpisani przez Obmanna i kapitanów bez dalszych prób.
Artykuł 4: srebrny odlew herbu
Zum Vierten soll einem solchen Probirten alsbalden ein Abguß von Silber des erlangten kaiserlichen Wappens, so zuvorn im Stahel als ein Petschaft geschnitten, offentlich vor Mäniglich uf der Schul zugestellt werden, darein er seinen Namen graben lassen, und sich dessen als ein Wappengenoß, wo er vorher keiner wär, zum Sigill gebrauchen, und umb solche Begnadigung gegen kaiserliche Mayestät und den verordneten Obmann und Hauptleuten bedanken, und soll der Unkosten von dem Einkommen, im 6. Articul vermeldt, genommen werden.
Po czwarte: tak wypróbowanemu człowiekowi należy niezwłocznie wręczyć, publicznie wobec wszystkich podczas szkoły szermierczej, pozyskany srebrny odlew herbu cesarskiego, uprzednio wyrytego w stali jako tłok pieczętny; winien on kazać wyryć na nim swoje imię i nazwisko i używać go jako swojej pieczęci jako osoba uprawniona do posługiwania się herbem (Wappengenoß), jeśli wcześniej nią nie był, oraz złożyć podziękowanie za tę łaskę Jego Cesarskiej Mości, wyznaczonemu Obmannowi i kapitanom. Koszt należy pokryć z dochodów wymienionych w 6. artykule.
Artykuł 5: dawni mistrzowie
Zum Fünften, den alten Meistern, so dem Fechten nicht mehr nachziehen, soll solcher Abguß auch geschicket werden zu einer Verehrung, und sollen der Freiheit theilhafftig seyn, damit dieselben desto mehr Ursach haben, andere junge Fechter die geheimen Stück und Vorthel zuunterweisen.
Po piąte: taki odlew należy również przesyłać jako oznakę czci dawnym mistrzom, którzy nie podróżują już na spotkania szermiercze, i mają oni korzystać z tej wolności, aby mieli tym więcej powodów do uczenia innych młodych szermierzy tajemnych technik i przewag (Vorthel).
Artykuł 6: skrzynia
Zum Sechsten soll ein Laden angestellet werden, darein ein jeder junger Meister, so gefreiet worden, alsbalden ein Thaler legen, und ein Meister des langen Schwerts auch ein Thaler, und die Geldbußen, so gefallen, darein gelegt werden.
Po szóste: należy ustanowić skrzynię (wspólną kasę), do której każdy młody mistrz, któremu przyznano uprawnienia, ma niezwłocznie wnieść jednego talara, a mistrz długiego miecza również jednego talara, i do której mają trafiać pieniądze z nałożonych grzywien.
Artykuł 7: publiczne ogłoszenie o uczniu
Zum Siebenten soll kein Schüler fürgestellet werden, er hab dann 4 Wochen oder zum wenigsten 14 Tag sein Namen sammt des Meisters, der ihn freien soll, offentlich an gewöhnlichen Orten angeschlagen, damit man vernehme, daß er von ehrlichen Eltern geboren, und ein guten Namen hab.
Po siódme: żaden uczeń nie może zostać przedstawiony (do egzaminu), jeśli przez 4 tygodnie, a przynajmniej przez 14 dni, jego nazwisko wraz z nazwiskiem mistrza, który ma go wyzwolić, nie było publicznie wywieszone w zwyczajowych miejscach, aby można było ustalić, że urodził się z uczciwych rodziców i cieszy się dobrą sławą.
Artykuł 8: kto może prowadzić szkołę w Pradze
Zum Achten soll keiner zugelassen werden, Schul zu Prag zuhalten, der nicht uff obbesagte Weis gefreiet worden, oder bewiesen, daß er anderer Orten 12 Meister leger (sic) überbracht; und soll er verbunden seyn, 2 Schul hernach zufechten. Hätt er aber nöthig zuverreisen, soll er vor Erlaubniß nehmen.
Po ósme: nikomu nie wolno prowadzić szkoły w Pradze, jeśli nie został wyzwolony w wyżej opisany sposób lub nie wykazał, że skądinąd przyniósł „leger” (?) 12 mistrzów (być może zapisy walk szermierczych z dwunastoma mistrzami; „sic” pochodzi od Baadera); następnie będzie zobowiązany wystąpić jako szermierz na 2 szkołach szermierczych. Gdyby jednak musiał wyjechać, powinien najpierw uzyskać zgodę.
Artykuł 9: zakaz nauczania Żydów
Zum Neunten soll keiner keinen Juden, wie Marxbrüder, nur umb schnöden Gewinns willen lernen, welche Unzier den Christen verweislich ist. Da ein solcher käm, soll er abgeschafft werden. Da einer darüber ein Juden oder Ungetauften lernete, soll derselbig ein Jahr die Schulen müssiggehen oder umb Geld gestraft werden.
Po dziewiąte: nikt nie ma nauczać żadnego Żyda, jak czynią to Marxbrüder, jedynie dla nikczemnego zysku, gdyż ta nieprzystojność przynosi ujmę chrześcijanom. Gdyby taki przyszedł, należy go odprawić. Gdyby jednak ktoś nauczał Żyda lub osoby nieochrzczonej, ma przez rok nie uczęszczać do szkół albo zostać ukarany grzywną.
Artykuł 10: spory
Zum Zehnten: Wann Stritt Fechtens halben entstehen, solls nirgend anderst als zu Prag vor den Verordneten Obmann und Hauptleuten ausgetragen werden, und was dieselben erkennen, dabey verbleiben.
Po dziesiąte: gdy wynikną spory dotyczące szermierki, mają być rozstrzygane wyłącznie w Pradze przed wyznaczonym Obmannem i kapitanami, a ich rozstrzygnięcie ma być wiążące.
Artykuł 11: księga mistrzów
Zum Eilften soll ein Buch aufgericht werden, darein geschrieben der Obmann, Haupleut der kaiserlichen Freiheiten des langen Schwerts von der Federn und wer an ihr Stell kommt, desgleichen die uf der Generalschul zu Meistern gemacht werden, oder sonsten darfür gehalten werden. Darzu geschrieben wird die Geschicklichkeit im Fechten, damit man inkünftig den Ausbund zum Obmann und Hauptleuten nehmen könn. Das Buch sammt dem großen Insiegel und klein Petschaft soll der Obmann verwahren.
Po jedenaste: należy założyć księgę, do której wpisywani będą Obmann i kapitanowie cesarskich przywilejów długiego miecza spod znaku Pióra oraz ich następcy, a także ci, którzy uzyskali godność mistrzowską na szkole generalnej lub są z innych względów uznawani za mistrzów. Należy w niej odnotowywać ich biegłość w szermierce, aby w przyszłości na Obmanna i kapitanów można było wybierać najlepszych. Obmann będzie przechowywał księgę wraz z wielką pieczęcią i małym sygnetem pieczętnym.
Artykuł 12: dyscyplina
Zum Zwölften sollen Obmann und Hauptleut darob seyn, daß zuvorderst Gottes Ehr gefördert, Schelten und Fluchen und Uneinigkeit, auch unnütze üppige Wort abgeschafft werden, und die Verbrechen an Geld oder sonst strafen.
Po dwunaste: Obmann i kapitanowie mają czuwać, by przede wszystkim pomnażano chwałę Bożą, by wykorzeniono łajanie, przekleństwa i niezgodę, a także próżne i nieobyczajne rozmowy, oraz karać wykroczenia grzywnami lub w inny sposób.
Broń
Das Wappen soll sein ein quartirter Schild, dessen Hinteruntertheil weiß, der ober roth, der vorder unten blob, oben gelb, darein 2 bloße Schwerter kreuzweis mit vergüldten Knöpfen und Schäften, und anstatt des Kreuz mit gelben Adlersflügeln, ihre Tatzen einwarts kehrend. Von beiden obern Ecken aus einer Wolken bis auf die Mitten des Schilds erscheinen zween Mannsarm mit zusammengeschlagenen Händen, darinnen mit dem Spitz unter sich ein Schreibfedern haltend, auf dem Schild ein frey offner adelicher Turnierhelm, zur linken mit rothen und weiß, zur rechten Seiten gelb und blob Helmdecken, auch darob ein goldfarb königliche Kron. Darauf erscheint vorwärts ein gekrönter gelber oder goldfarber Greif mit ausgeschlagener Zungen, ausgebreiteten Flügeln und zwischen die Füß geflochtnem Schwanz, in beiden seinen Klauen über sich zum Streich ein bloßes Schwert mit vergüldtem Knopf und Kreuz und Ritterschaf haltend.
Herbem ma być tarcza czwórdzielna w krzyż, tylne dolne pole białe, górne czerwone, przednie dolne błękitne, górne żółte; na niej 2 obnażone miecze skrzyżowane, o złoconych głowicach i uchwytach rękojeści, a zamiast jelców żółte orle skrzydła ze szponami zwróconymi do wewnątrz. Z obu górnych narożników wyłaniają się z obłoku dwa męskie ramiona sięgające środka tarczy, ze złączonymi dłońmi trzymającymi pióro pisarskie ostrzem ku dołowi. Na tarczy swobodny, otwarty szlachecki hełm turniejowy, po lewej z labrami czerwono-białymi, po prawej żółto-błękitnymi, a nad nim złota korona królewska. Na niej widnieje zwrócony na wprost, ukoronowany żółty lub złoty gryf z wysuniętym językiem, rozpostartymi skrzydłami i ogonem przeplecionym między nogami, trzymający nad sobą w obu szponach, w gotowości do ciosu, obnażony miecz o złoconej głowicy, jelcu i uchwycie rękojeści (Ritterschaf).
Potwierdzenie i zatwierdzenie
Alsdann solch adelich Wappen und Kleinod sollen die Meister der Freifechter von der Feder führen und gebrauchen, sollen auch ihre aufgerichte Articul kräftig seyn, und sich deren ihrer Nothdurft nach gebrauchen, von Allermänniglich unverhindert. Und gebieten darauf allen Churfürsten, Fürsten und Geistlichen und Weltlichen etc., im Reich und kaiserlichen Erbländern ernstlich mit diesem Brief, daß vorgedachte Meister und Gesellschaft der Freifechter von der Federn bey dieser kaiserlichen Bestätigung zusammt dem ertheilten adelichen Kleinod und Wappen ruhiglich gelassen, sich deren erfreuen und genießen und von kaiserlicher Mayestät wegen dabey sollen gehandhabt, geschützt und geschirmet werden, und daran kein Eintrag geschehen, als lieb einem Jeden seye, kaiserlich schwere Ungnad und Straf und darzu 30 Mark löthig Golds zuvermeiden, die halb zu kaiserlicher Kammer, und der ander halb Theil den Freifechtern von der Feder unnachlässig folgen soll.
Ten szlachetny herb i godło mistrzowie Wolnych Szermierzy spod znaku Pióra mają odtąd nosić i używać; ich ustanowione artykuły mają również zachować moc i mają oni korzystać z nich wedle potrzeby, bez niczyjej przeszkody. Niniejszym pismem stanowczo nakazujemy wszystkim elektorom, książętom, duchownym i świeckim, itd., w Rzeszy i cesarskich krajach dziedzicznych, aby wspomnianych mistrzów i stowarzyszenie Wolnych Szermierzy spod znaku Pióra pozostawiono w spokoju przy niniejszym cesarskim potwierdzeniu wraz z nadanym szlachetnym godłem i herbem, aby mogli się nimi cieszyć i z nich korzystać oraz aby w imieniu Jego Cesarskiej Mości utrzymywano ich przy tych prawach, chroniono i broniono, i aby nie dopuszczano się wobec nich żadnego naruszenia, jeśli każdy pragnie uniknąć ciężkiej niełaski i kary cesarskiej, a ponadto grzywny 30 grzywien czystego złota, z której połowa przypadnie bez darowania izbie cesarskiej, a druga połowa Wolnym Szermierzom spod znaku Pióra.
Szczegóły źródła
- ID
- P039
- Typ
- statuty i regulaminy
- Data
- 7 marca 1607
- Miejsce
- Praga
- Państwo (obecnie)
- Czechy
- Język
- niemiecki, czeski
- Bractwo
- Federfechter (Greifenfels)
- Autor
- Rudolf II., cisár
- Archiwum
- Archiv hlavního města Prahy, Sbírka papírových listin I (podľa katalógu AHMP); odpis vo vratislavskom ‚Liber definitionum‘ (Büsching); pergamenový originál erbového listu nezistený
- Sygnatura
- PPL I - 47 (‚7.3.1607 • Pořádek cechu fechtýřského‘; popis v katalógu AHMP: ‚čes., kniha, vidimus staroměstských z r. 1609‘ – overené v katalógu)
- Edycja
- Český preklad: A. Šmíd (1848), s. 304–311 (P168); J. Tuček (1927), s. 95–106 (P009). Nemecký odpis: Büsching (1817), s. 308–312 (P037), a vratislavské Libri definitionum IV (P115).
- Digitalizacja / opis katalogowy
- https://www.digitalniknihovna.cz/mlp/uuid/uuid:4cbdf4d8-4956-11e4-928a-001b63bd97ba
- Znaczenie
- trafność 5 z 5
- Weryfikacja
- odczyt wykorzystanej edycji
Cytowane przez
- P038 Ordnung der Federfechter zu Prag
- P037 Ueber Fechterspiele und Fechtschulen in Deutschland
- P040 Sechs Fechtschulen (d. i. Schau- und Preisfechten) der Marxbrüder und Federfechter aus den Jahren 1573 bis 1614
- P054 Korespondencja praskiego cechu szermierzy 1608–1699 (zasób AHMP, 90 listów)
- P055 Potwierdzenie (1613) przywileju Rudolfa II z 1608 roku zatwierdzającego artykuły praskich wolnych szermierzy „pióra i długiego miecza”
- P115 Uchwały rady Wrocławia (Libri definitionum) z lat 1513–1799, z wpisami dotyczącymi szkół szermierczych
- P009 Pražští šermíři a mistři šermu
- P168 Zpráwa dějepisná o wýsadním pořádku swobodných šermířů od péra, někdy w Praze býwalém
Notatki badawcze (po słowacku)
- Zatwierdzenie dwunastu artykułów Federfechterów uzgodnionych 4. 8. 1606 i nadanie herbu, Praga 7. 3. 1607.
- Data znajduje się na końcu zarówno niemieckiego odpisu, jak i czeskiego przekładu (Tuček, s. 106); podane przez Büschinga ‚7.
- Juni‘ we wstępie jest pomyłką.
- Czeski tekst we wstępie przedstawia się jako urzędowy przekład niemieckiego dokumentu pergaminowego.
- Utożsamienie drukowanej podstawy edycji z dzisiejszym PPL I - 47 wymaga porównania z rękopisem.
- Art. 1: nieposzlakowana opinia, egzamin z siedmiu broni i na przyrządach; art. 2: Obmann i czterej hetmani.
- Art. 3: generalna szkoła szermiercza w Pradze przy św. Wicie; po przedłożeniu dokumentów kandydat zdaje próbę, jeśli pozostanie niezraniony lub spowoduje u przeciwnika porównywalne krwawienie i obrażenia (Šmíd, s. 305–306; Tuček, s. 97–98).
- Nigdzie w tym artykule nie określono przedziału czasu na odpowiedź po trafieniu.
- Art. 4–12: srebrny odcisk herbu, skarbiec, zgłaszanie nazwiska ucznia, warunki prowadzenia szkoły, zakaz nauczania Żydów, rozstrzyganie sporów, księga mistrzów i dyscyplina.