Źródła do dziejów cechów szermierczych
Język strony · Polski

Źródła › P056

Petycja mistrza Lippo Dardiego, sprawozdanie rzeczoznawców oraz dekret w sprawie jego wynagrodzenia i opłat za naukę (Bolonia, 24 grudnia 1443)

Bolonia opłaca mistrza szermierki i ustala jego stawki za naukę poszczególnych rodzajów broni, liczbę uczniów oraz godziny nauczania. Najstarszy szczegółowy cennik lekcji szermierki.

Typ
statuty i regulaminy
Data
24 grudnia 1443 (ostateczne rozstrzygnięcie)
Miejsce
Bolonia
Weryfikacja
odczyt wykorzystanej edycji
Znaczenie
5/5

Pełny przekład wraz z oryginałem ↓

Przepisy w tym źródle

Fragmenty tekstu według tematów. Temat prowadzi do porównania z innymi miastami, artykuł — do tekstu poniżej.

Historie z tego źródła

Osoby w tym źródle (1)

Pełny przekład

Przekład roboczy opiera się na wersji angielskiej lub słowackiej. Każdemu akapitowi towarzyszy tekst oryginalny.

Znak ¶ obok ustępu jest odsyłaczem do tego właśnie miejsca w tekście.

Początek dekretu

Dilecto nobis magistro Lippo quondam Dardi Bononie civi salutem. Exhibita nobis fuit tui parte petitio sive supplicatio tenoris et continentie subsequentis, vz

Naszemu umiłowanemu mistrzowi Lippo, synowi zmarłego Dardo, obywatelowi Bolonii, pozdrowienie. Przedłożono nam w twoim imieniu petycję, czyli suplikę, o następującym brzmieniu i treści, mianowicie:

¶ 1

Petycja: obiecane wynagrodzenie i obniżone opłaty

M.D.V. Magnifici e potenti Signuri, Io Lippo de Bartolamio de Dardo de Dardi vostro minimo servidore supplico ale V.M.S. [Vostri Magnifici Signori] che a vui piaza de essere cason de uno honoro e utilita a questa magnifica cita, zoe che le V.M.S. dignino inverso de mi de uno certo honore e bene, el quale za piu tempo fa mi fo proferto e promesso, non cerchando quello, da uno certo citadino al quale iparve de volerme meritare per questa via, per caxon de le opere per mi facte in estrologia a quello stato popularo, el quale quello non e anche finito, e cusi piaqua a Jesu Christo che ello duri imperpetuo in felice stato E pertanto notifico ale V.M.S. como li detti beni proferti forno questi, zoe

Wielmożni i potężni panowie, ja, Lippo, syn Bartolomea, syna Darda Dardiego, najpokorniejszy sługa wasz, proszę Wasze Wielmożności, byście raczyli przysporzyć czci i korzyści temu wspaniałemu miastu, mianowicie by Wasze Wielmożności zechciały udzielić mi pewnego zaszczytu i dobrodziejstwa, które jakiś czas temu — bez moich starań — zaoferował mi i obiecał pewien obywatel, pragnący w ten sposób wynagrodzić mnie za prace z zakresu astrologii, które wykonałem dla owego ustroju ludowego (stato popularo), nadal trwającego; oby Jezus Chrystus zechciał, by trwał on wiecznie w pomyślności. Dlatego oznajmiam Waszym Wielmożnościom, że zaoferowane dobrodziejstwa były następujące, a mianowicie:

¶ 2

Sapiti Lippo como io o deliberato per honore di questa cita che tu habii uno mandato de livre doxento de bolognini per zaschaduno anno sopra uno dacio, elquale quando se vendesse o no se vendesse che per li officiari de quello illi te debiano dare omne anno le dicte livre doxento de bolognini, e questo fo perche tu habii caxon de adoperarte piu volentiera in extrologia sopra el stato nostro, e anche per meritarte per quello che tu za fatto a questo stato,

„Wiedz, Lippo, że dla honoru tego miasta postanowiłem przyznać ci corocznie dwieście lirów bolońskich z dochodów pewnego cła (dacio), tak aby niezależnie od tego, czy pobór owego cła zostanie wydzierżawiony, czy nie, jego urzędnicy wypłacali ci co roku rzeczone dwieście lirów bolońskich; a to po to, byś miał powód chętniej pracować nad astrologią dla naszych rządów, a także by wynagrodzić ci to, co już dla tych rządów uczyniłeś.

¶ 3

ma sapi che questo non e chuno motivo perche a ti fazo questo, avisandote che el dicto motivo sie che io voglio per utilita deli zuveni de questa cita, e onore de questo stato, e a utilita de ti, io voglio che tu adopri el to mistieri per altro modo che tu non ai facto per lo passato, quanto e per li presii grandi li quali tu toi ali zuveni de questa cita, e dimperzo te voglio tassare a mio modo tutti li tuoi zuoghi,

Wiedzcie jednak, że nie jest to jedyny (?) powód, dla którego to dla was czynię. Powiadam wam, że powód jest taki: pragnę, dla dobra młodzieńców tego miasta, dla chwały tych rządów i dla waszego pożytku, abyście uprawiali swój kunszt inaczej niż dotąd, jeśli chodzi o wysokie opłaty, które pobieracie od młodzieńców tego miasta; dlatego też chcę wedle własnego uznania ustalić stawki za wszystkie wasze gry:

¶ 4

zoe dove tu voi del zuogo dela spada da doe mane livre xxiii de bolognini, io voglio che to non toglii senon livre otto de bolognini, et dove tu toi livre sette del zuogo dela spada del bochilieri voglio che tu noe toglii che iii de bolognini, e dove tu toi L xii del zuogo dela daga tu ne tora L v de bolognini, e dove tu toi L vii del zuogo del baston tu ne tora L iii de bolognini, e dove tu toi L x del zuogo dele braze tu ne tora L iiii de bolognini, e dove toi L otto del zuogo dela rodella o targon tu ne tora L iii de bolognini.

mianowicie tam, gdzie żądacie 23 lirów bolońskich za naukę miecza dwuręcznego, chcę, abyście pobierali tylko osiem lirów bolońskich; a tam, gdzie pobieracie siedem lirów za naukę miecza i puklerza, chcę, abyście pobierali tylko 3 liry bolońskie; a tam, gdzie pobieracie 12 lirów za naukę sztyletu, macie pobierać 5 lirów bolońskich; a tam, gdzie pobieracie 7 lirów za naukę kija, macie pobierać 3 liry bolońskie; a tam, gdzie pobieracie 10 lirów za naukę zapasów, macie pobierać 4 liry bolońskie; a tam, gdzie pobieracie osiem lirów za naukę okrągłej lub kwadratowej tarczy (rodella o targon), macie pobierać 3 liry bolońskie.”

¶ 5Wynagrodzenia i opłaty

Petycja: warunki Dardiego

E io a questo rispuxi che io ero contento, cum queste conditione che se caso fosse che a uno tracto me vignisse troppo scolari per caxon del pocho prexio non consueto, io non voglio essere obligato a torre piu che vinte scolari per volta, azo che a quilli possa imeglio insegnarglie, e anche percaxon che la scola non e capace a piu scolari,

A ja odpowiedziałem na to, że przystaję, pod następującymi warunkami: gdyby z powodu niezwykle niskiej ceny zgłosiło się do mnie zbyt wielu uczniów naraz, nie chcę być zobowiązany przyjmować więcej niż dwudziestu uczniów jednocześnie, abym mógł ich lepiej nauczać, a także dlatego, że szkoła nie pomieści większej liczby uczniów.

¶ 6

e a questi voglio averglie insegnato la teoricha dela spada grande infra dui mesi e mezo vignando quilli / do hore del di ala scola, et imparato che quelli avano la detta theoricha ne possa vignire altre tanti, e cusi distinguando per lordine detto, ma in men tempo voglio insegnare la teorica e arte del bocholieri, e cusi de tutti li altri zuoghi glieva men tempo a insignare como e noto in la mia scola tale theoriche, avisando ali V.M.S, che la pratica illi se la convenno a fatichare in zugare cum li altri scolari.

Tych zaś pragnę nauczyć teorii wielkiego miecza w ciągu dwóch i pół miesiąca, jeśli będą przychodzić do szkoły na dwie godziny dziennie; a kiedy poznają wspomnianą teorię, może przyjść tyluż kolejnych i tak dalej, w podanym porządku. Teorii i sztuki puklerza pragnę jednak nauczać w krótszym czasie, podobnie też nauczanie wszystkich pozostałych gier wymaga mniej czasu, jak wiadomo o tych teoriach w mojej szkole. Zawiadamiam Wasze Wielmożności, że praktykę muszą wypracować sami, ćwicząc z innymi uczniami.

¶ 7

Ancora […] che io non volea essere tenuto ne obligato a insignare a zaschaduno senon uno anno, seno quanto paresse a mi de mia nobilita,

Dalej […] że nie chciałem być związany ani zobowiązany do nauczania kogokolwiek przez okres dłuższy niż rok, chyba że uznam to za stosowne z własnej dobrej woli (?) (“de mia nobilita”).

¶ 8

avisando ale V.M.S. che se uno fosse piu grosso chel da buda ello imparara la theoricha overo larte dela spada da doe mane in dui mixi e mezo, e la praticha in altri tanti di, e la theoricha del bocholieri in uno mexe e mezo e in altri tanti la praticha, e de zaschuno deli altri zuochi quanto e per theoricha impararano uno da persi da laltro in uno mese, e la praticha in altrotanto, siche zaschuno de quisti voleno li suoi dui misi, tra imparare larte e la pratica, siche zaschuno a sette misi piu a potere imparare, e de tali zuochi ano nove mixi, e tali x misi, siche se illi non impararano in li dicti tempi non impararano mai piu.

Powiadamiam Wasze Wielmożności, że nawet gdyby ktoś był tępszy niż „the one from Buda” (?) (przysłowiowy głupiec), nauczy się teorii, czyli sztuki miecza dwuręcznego, w dwa i pół miesiąca, a praktyki w tyleż dni (?); teorii puklerza w półtora miesiąca, a praktyki w tyleż czasu; zaś w każdej z pozostałych sztuk nauczy się teorii, każdej z osobna, w miesiąc, a praktyki w tyleż czasu; tak więc każda z nich wymaga dwóch miesięcy na naukę sztuki i praktykę, przez co każdy ma (?) siedem miesięcy i więcej na naukę, a na niektóre sztuki mają dziewięć miesięcy, na inne dziesięć; jeśli więc nie nauczą się we wskazanym czasie, nie nauczą się nigdy.

¶ 9

Anchora che volea chel me fosse facto decrieti segondo li pacti novamente facti li quali fosseno de quella natura li quali e li decrieti che za trenta anni fa o ottenuti da tutti li stati de Bologna in suso li quali se contene che one zudexe competente dela cita de Bologna a mi debiano fare una raxon summaria, e che ale mie libri siano dati piena fede contra zaschuno menore de xxv anni e contra zaschuno che fosse in podesta del padre, e cusi contra zaschuno che fosse # [sic] segurta per caxon deli dicti zuochi segondo che se contene in su la tavola de mia scola, li quali zuveni dami havesseno principiadi o fenire o no fenire quilli, avisando ale V.M.S. como a tale arte non impara seno zuveni, e imperzo a mi e stato concesso tali decrieti.

Ponadto, iż życzyłem sobie, aby zgodnie z nowo zawartymi umowami wydano na moją rzecz dekrety tego samego rodzaju co dekrety, które uzyskałem trzydzieści lat temu od wszystkich władz Bolonii, a które stanowią, że każdy właściwy sędzia miasta Bolonii ma wymierzać mi sprawiedliwość w trybie uproszczonym oraz że moim księgom należy dawać pełną wiarę przeciwko każdemu, kto nie ukończył 25 lat, i każdemu pozostającemu pod władzą ojcowską, a także przeciwko każdemu, kto poręczył z tytułu wspomnianych ćwiczeń, jak zapisano na tablicy mojej szkoły – (w odniesieniu do) młodzieńców, którzy rozpoczęli u mnie naukę, niezależnie od tego, czy ją ukończyli, czy też nie; powiadamiam Wasze Wielmożności, że sztuki tej uczą się wyłącznie młodzieńcy i dlatego przyznano mi takie dekrety.

¶ 10

E pertanto supplico ale V.M.S. che siate casone de tale honore e utilita segondo lordine dato, azo che li zuveni de questa cita habiano casone de imparare tale virtu, perche considerato il pocho prexio non consueto multi vigniranno a imparare.

Dlatego proszę Wasze Wielmożności, abyście zgodnie z wydanym zarządzeniem przyczynili się do takiego zaszczytu i pożytku, by młodzieńcy tego miasta mieli powód do nauki tej sztuki, gdyż ze względu na niezwykle niską cenę wielu przyjdzie się uczyć.

¶ 11

Petycja: wynagrodzenie z podatków lekarzy i stanowisko wykładowcy geometrii

Ma considerato che le V.M.S. non hanno per si soli a poterme fare tale domanda, io ve demostra uno modo che cum vostro honore le V.M.S. il porano fare, zoe sopra le tasse di docturi, considerando che de lanno passato e del presente il sia insuso il rotulo ala lectura de zeumetria, la quale e conforma al arte del scrimere perche in quella non e altro che mesura propria la quale posso per lectura demostrare,

Lecz zważywszy, że Wasze Wielmożności nie mogą same z siebie przychylić się do takiej prośby, wskazuję sposób, w jaki Wasze Wielmożności mogą to uczynić z honorem, mianowicie z należności doktorów (wynagrodzeń uniwersyteckich), zważywszy, że w ubiegłym i obecnym roku jestem wpisany do wykazu (rotulo) jako wykładowca geometrii, która pozostaje w zgodzie ze sztuką szermierki, gdyż nie ma w niej nic prócz właściwej miary, co mogę wykazać w wykładzie;

¶ 12

cum zo sia chosa che … facto libero ordinato a potere … a chi ipiacesse, avisando ale V.M.S. che quilli liquali forno cason de farme mettere a tale lectura el… de quella si fo per meritarme dele fatiche passate in astrologia, la quale / e di natura geumetrale.

skoro … (luka w źródle) uczyniony wolnym, ustanowiony, aby móc … komu się podobało; zawiadamiam Wasze Wielmożności, że ci, którzy przyczynili się do powierzenia mi tej lektury … (luka), uczynili to, aby wynagrodzić mnie za moje wcześniejsze prace w dziedzinie astrologii, która ma charakter geometryczny.

¶ 13

E imperzo priego ale V.M.S. che inanci che se tassi ve piaza de tassirme como o detto per lo passato, e anche per li anni che ano adevenire perche a mi ne fariti grande apiacere, e anche utilita ad altri.

Dlatego proszę Wasze Wielmożności, abyście przed ustaleniem stawek zechcieli wymierzyć mi należność zgodnie z tym, co powiedziałem, zarówno za miniony czas, jak i na przyszłe lata, czym sprawicie mi wielką radość, a także przyniesiecie pożytek innym.

¶ 14

Zlecenie dla sędziów

Qua quidem supplicatione per nos visa et lecta, de contentis in ea certam noticiam non habentes, commissimus Lodovico de Cazalupis et Simoni de Manfredis ut de ipsis omnibus se informarent nobisque refferent, qui postmodum nobis relationem eorum in scriptis fecrunt in forma infrascripta, viz:

Zapoznawszy się z tą petycją i przeczytawszy ją, a nie mając pewnej wiedzy o jej treści, poleciliśmy Lodovico de' Cazalupi i Simone de' Manfredi zbadać wszystkie te sprawy i zdać nam relację; ci następnie złożyli nam pisemne sprawozdanie w poniższej formie, mianowicie:

¶ 15

Sprawozdanie sędziów

Refferisseno ale V.M.S. Lodovico di Cazalupi e Simone Manfredi che vezuda la soprascritta domanda de Maestro Lippo de Dardo di Dardi, e quella examinata e conferitone cum piu persone circha quello che in essa se contene, ex parte considerando quanto beneficio torna le virtu del detto Maestro Lippo a questa nostra cita, perche lui e solicito a larte dela strologia, e poi avendo consideracione quanto esso il so mestiero dela spada da doe mane, buchulieri, e altri zuochi sopra zio sono utile ali zuveni de Bologna per deffesa de lora e etiandio de la re publica, ce pareria che dale V.M.S. fosse provisto in [s. 176] modo che neli soi exercitii e mestieri de strologia e geumetria e dela spada si potesse mantenire e perseverare,

Lodovico di Cazalupi i Simone Manfredi oznajmiają Waszym Wielmożnościom, że zapoznawszy się z powyższą prośbą mistrza Lippo, syna Darda Dardiego, zbadawszy ją i naradziwszy się z kilkoma osobami co do jej treści, zważywszy z jednej strony, jak wielki pożytek umiejętności rzeczonego mistrza Lippo przynoszą temu naszemu miastu, gdyż pilnie oddaje się on sztuce astrologii, a następnie zważywszy, jak użyteczna dla młodzieńców Bolonii jest jego sztuka miecza dwuręcznego, puklerza i innych ćwiczeń, służąca ich własnej obronie, a także obronie republiki, sądzimy, iż Wasze Wielmożności powinny zadbać, by mógł się utrzymać i wytrwać w swych ćwiczeniach oraz sztukach astrologii, geometrii i miecza,

¶ 16

el quale serene che ogni anno non obstante la soa domanda de mazore soma fosse tassato solamente livre contocinquanta, zoe liv. 150 de bolognini, lanno insuso le tasse deli docturi, comenzando lanno mccccxliii e del mccccxliiii che cusi e rotolato, e cusi seguendo … anno in anno,

mianowicie aby każdego roku, pomimo jego prośby o większą sumę, przyznawano mu z podatków doktorów jedynie sto pięćdziesiąt lirów, to jest 150 lirów w bolognini, rocznie, począwszy od roku 1443 i 1444, jak zapisano go w wykazie, i tak dalej … z roku na rok,

¶ 17Wynagrodzenia i opłaty

cum questo che deli zuochi infrascritti avesse infrascritte tasse e prexii, zoe del zuocho dela spada da doe mani livre diece de bolognini, del zuocho dela spada e buchelieri livre quatro, e del zuogo dela daga livre sie, e del zuocho del baston livre quatro, e del zuocho dele braze L cinque, e del zuocho dela rotella o targon L quatro de bolognini.

pod warunkiem że za poniższe sztuki będzie pobierał następujące stawki i opłaty, mianowicie za sztukę walki mieczem dwuręcznym dziesięć lirów w bolognini, za sztukę walki mieczem i puklerzem cztery liry, za sztukę walki sztyletem sześć lirów, za sztukę walki kijem cztery liry, za zapasy pięć lirów, a za sztukę walki z tarczą okrągłą lub kwadratową cztery liry w bolognini.

¶ 18Wynagrodzenia i opłaty

E anche ce pareria che fosse dato piena fede ali soi libri contra qualonqua scolaro vignira a imparare da lui e che ogni zudexe consueto dela cita de Bologna li debia fare raxon sumaria e sianoli observati suoi decreti segondo se contene in li pacti dela scola. E cusi refferimo ale V.M.S., nientedemeno quelle provegono como a loro pare.

Wydaje nam się również, że jego księgom należy dawać pełną wiarę w sporze z każdym uczniem przychodzącym do niego na naukę oraz że każdy sędzia zwyczajny miasta Bolonii powinien zapewniać mu sprawiedliwość w trybie uproszczonym, a jego postanowienia powinny być respektowane na jego rzecz zgodnie z warunkami szkoły. Tak też przedkładamy Waszym Wielmożnościom; niech jednak zarządzą wedle swego uznania.

¶ 19Nadzór i sędziowanie

Dekret

Cuius relationis tenore postea per nos viso et mature considerato precibus tuis utpote iustis benigniter annuentes nostri magistratus auctoritate in omni alio modo iure et forma quibus melius fieri potest, presenti nostro decreto decernimus et committimus fieri et tibi observari per omnia volumus et mandamus omnia et singula in suprascripta relatione contenta, expresse iniungentes omnibus et singulis ad quos spectat spectareque poterit in futurum quatenus presens nostre concessionis decretum observetur illudque faciant inviolabiliter observari sub nostri indignationis incursia. Dat. Bon. die xxiiii decembris 1443.

Zapoznawszy się następnie z treścią tego sprawozdania i dojrzale ją rozważywszy, przychylając się łaskawie do waszych próśb jako słusznych, mocą władzy naszego urzędu i w każdy inny sposób, na mocy prawa i w formie, w jakich najlepiej można tego dokonać, niniejszym naszym dekretem postanawiamy i nakazujemy to uczynić, a także chcemy i rozkazujemy, aby wszystkie i poszczególne postanowienia zawarte w powyższym sprawozdaniu były wobec was przestrzegane pod każdym względem, wyraźnie nakazując wszystkim i każdemu z osobna, kogo to dotyczy lub może dotyczyć w przyszłości, aby przestrzegali niniejszego dekretu naszego nadania i dopilnowali jego nienaruszalnego przestrzegania, pod groźbą ściągnięcia na siebie naszej niełaski. Dano w Bolonii dnia 24 grudnia 1443.

¶ 20Wynagrodzenia i opłaty

Szczegóły źródła

ID
P056
Typ
statuty i regulaminy
Data
24 grudnia 1443 (ostateczne rozstrzygnięcie)
Miejsce
Bolonia
Państwo (obecnie)
Włochy
Język
włoski
Autor
Mesto Bologna (vláda komúny)
Archiwum
Archivio di Stato di Bologna, Comune, Governo (Riformagioni e provvigioni)
Sygnatura
Archivio di Stato di Bologna, Comune, Governo, Riformagioni e provvigioni, busta 318, serie Miscellanea, busta 5 (podľa edície)
Digitalizacja / opis katalogowy
https://www.redalyc.org/pdf/6639/663972472005.pdf#page=23
Znaczenie
trafność 5 z 5 tekst normatywny: statuty, przywilej, regulamin szkoły szermierczej
Weryfikacja
odczyt wykorzystanej edycji

Cytowane przez

Notatki badawcze (po słowacku)

Notatki robocze dotyczące źródła, do czasu opracowania tekstu redakcyjnego. Pojedyncze ustalenia, nie ciągły wywód.