Źródła do dziejów cechów szermierczych
Język strony · Polski

Źródła › P077

Sloane MS 2530

Księga londyńskich Masters of Defence: przebieg prób na trzy stopnie, przysięgi oraz zasada dotycząca trafień po otrzymanym trafieniu.

Typ
dokument i zapis archiwalny
Data
ok. 1540–1590
Miejsce
Londyn
Bractwo
Masters of Defence (Londyn)
Weryfikacja
odczyt wykorzystanej edycji
Znaczenie
5/5

Pełny przekład wraz z oryginałem ↓

Przepisy w tym źródle

Fragmenty tekstu według tematów. Temat prowadzi do porównania z innymi miastami, artykuł — do tekstu poniżej.

Pełny przekład

Przekład roboczy opiera się na wersji angielskiej lub słowackiej. Każdemu akapitowi towarzyszy tekst oryginalny.

Znak ¶ obok ustępu jest odsyłaczem do tego właśnie miejsca w tekście.

Porozumienie mistrzów w sprawie kar pieniężnych (s. 260)

It Is Agreed gennerally by & betweene every of vs the saide mrs of the noble Science of Defence eche to the other, That if any one or twoe or more of vs doe breake any of the Orders and Constitutions whatsoever belonging to or Scyence, That then he or they of vs or any of vs so offending shall be fyned by the rest of vs the saide mrs as in or discrecons according to the breache shall fyne him or them, And he or they so being fyned not to sit in Judgemt till the saide fyne & euy pte thereof be satisfied or payed, neither he or they shall receyve any dutyes wch belongh to a mr till the same be payed as aforesaide.

Wszyscy my, wspomniani mistrzowie szlachetnej sztuki obrony, zgodnie postanawiamy między sobą, każdy z każdym: jeśli którykolwiek z nas, dwóch lub więcej, naruszy którekolwiek z zarządzeń i statutów dotyczących naszej sztuki, wówczas pozostali z nas, wspomniani mistrzowie, nałożą na winnego lub winnych karę pieniężną według własnego uznania, stosownie do przewinienia; ukarany lub ukarani nie będą zasiadać w sądzie, dopóki wspomniana kara nie zostanie w całości uiszczona lub spłacona, ani też nie będą otrzymywać żadnych należności przysługujących mistrzowi, dopóki nie zostanie ona zapłacona, jak wyżej powiedziano.

¶ 1Grzywny i zasady zachowania

Zarządzenie dotyczące kosztów i zasada zaliczania trafień (s. 261–262)

Yf anny Prouost doth dwell within twentye myles of the Citye of London wheare all prizes oughte to be playd, then he oughte to beare his owne costs and Charges but if he Dwell more then Twentye myles distant from London Then the Prizor oughte to beare the one halfe of his Charges And so oughte everye maister in like manner at a maisters Prize //

Jeżeli którykolwiek prowost mieszka w promieniu dwudziestu mil od City of London, gdzie powinny odbywać się wszystkie walki egzaminacyjne, winien sam pokryć swoje koszty i wydatki; jeżeli jednak mieszka dalej niż dwadzieścia mil od Londynu, wówczas prizor (kandydat) winien pokryć połowę jego wydatków. Tak samo powinien postąpić każdy mistrz przy egzaminie mistrzowskim.

¶ 2Egzamin i stopnie

Allso euery maister oughte to be thear to play with the prizor, excepte onely his owne maister whome he playeth vnder / every provost and freescholler oughte to be thear to make rome as they shall be apoyncted by the maisters / And the youngest maister oughte to begine firste / and so in order /

Ponadto każdy mistrz winien być obecny, aby walczyć z kandydatem przystępującym do próby, z wyjątkiem jedynie jego własnego mistrza, pod którego kierunkiem do niej przystępuje; każdy prowost i wolny uczeń winien być obecny, aby zapewniać wolne miejsce zgodnie z poleceniami mistrzów. Najmłodszy mistrz winien zaczynać jako pierwszy, a pozostali kolejno po nim.

¶ 3Egzamin i stopnie

And at anny priz Whether it be maisters priz Provosts priz or freschollers priz who soever dothe play agaynste ye prizor, and doth strike his blowe and close withall so that the prizor cannot strike his blow after agayne, shall wynn no game for anny veneye [bout] so geven althoughe it shold breake the Prizors head.

A podczas każdego egzaminu szermierczego, czy to na mistrza, prowosta, czy wolnego ucznia, ktokolwiek walczy z egzaminowanym i zadaje swój cios, a wraz z nim skraca dystans tak, że egzaminowany nie może odpowiedzieć własnym ciosem, nie zdobędzie punktu za żadne zadane w ten sposób trafienie (veneye), choćby rozbiło ono głowę egzaminowanego.

¶ 4Trafienie następcze i trafienia obopólne

God saue the Queene.

Boże, chroń królową.

¶ 5

Reguły i statuty szkoły Willyama Mucklowe’a (s. 262–263)

Our soveraigne Lady Elizabeth by the grace of god Quene of Englande ffranc and Irelande Defendor of the faithe and supreme hed (vnder God) of the church of Englande and Irelande &c of her moste ryall and abowndant grace hath licensed eūy maister and Provost beinge Englishe men as well within this realme of Englande Irelande and Calleis and the precincts of the same to kepe and teache in their scholes all manner of estats gentilmen ore yomen of what estate so eū he or they be wch ar willinge to learne the noble sciense of defence as playinge wth the two hande sworde the Pike, the bastarde sworde, the dagger, the Backe sworde, the sworde and Buckeler and the staffe, and all other manner of weapons apperteyninge to the same scienc / yf their be anny of them willinge to learne the same sciense

Nasza suwerenna pani Elżbieta, z Bożej łaski królowa Anglii, Francji i Irlandii, Obrończyni Wiary i (pod zwierzchnictwem Boga) najwyższa głowa Kościoła Anglii i Irlandii itd., z najwyższej i hojnej łaski królewskiej zezwoliła każdemu mistrzowi i prowostowi, będącemu Anglikiem, w obrębie tego królestwa Anglii, Irlandii i Calais oraz ich okręgów prowadzić szkoły i nauczać w nich ludzi wszelkich stanów, szlachciców czy wolnych gospodarzy, jakiegokolwiek byliby stanu, pragnących uczyć się szlachetnej sztuki obrony, mianowicie szermierki mieczem dwuręcznym, piką, mieczem półtoraręcznym, sztyletem, pałaszem, mieczem i puklerzem oraz kijem, a także wszelką inną bronią należącą do tejże sztuki, jeśli którykolwiek z nich zechce się tej sztuki uczyć.

¶ 6Broń i wyposażeniePrawo do prowadzenia szkoły

To thentent that they and every of them beinge schollers of this present schole may knowe the ruills constitutions and ordenancies thearof I Willyam Mucklowe beinge one of the maisters of the same scienc proved and alowed accordinge to order have caused this present table to be written That they may soe heare and reade the same ruills constitucons and ordinanceis of this present schole in maner & forme as hereafter folleth

Aby oni i każdy z nich, jako uczniowie niniejszej szkoły, mogli poznać jej reguły, statuty i ordynacje, ja, Willyam Mucklowe, będący jednym z mistrzów tej sztuki, zgodnie z porządkiem przeegzaminowanym i dopuszczonym, poleciłem spisać niniejszą tablicę, aby mogli słuchać i czytać reguły, statuty i ordynacje niniejszej szkoły w następującym brzmieniu i porządku.

¶ 7

Firste every scholler of what estate or degree soever he or they be shalbe at an agreement with the saide maister or his Deputye of and for soch weapon or weapons as the same scholler or schollers shall be willinge to learne And that donne the same scholler or schollers shal sweare by the crosse of his sworde or weapon, wch crosse signifieth and betokeneth the crosse which our Saviour Jesus Christe suffered his death vpon / and for the gevinge of his othe he muste pay xijd vnto his maister and for his entrance iiijd

Po pierwsze, każdy uczeń, bez względu na stan lub rangę, ma porozumieć się z rzeczonym mistrzem lub jego zastępcą co do broni, której chce się uczyć. Następnie uczeń złoży przysięgę na krzyż swego miecza lub innej broni, który oznacza i symbolizuje krzyż, na którym nasz Zbawiciel Jezus Chrystus poniósł śmierć; za złożenie przysięgi winien zapłacić swemu mistrzowi 12 pensów, a za przyjęcie 4 pensy.

¶ 8Egzamin i stopnie

And the same scholler shall paye for his learninge accordinge as his maister and he canne agree And for what soever that he dothe agre the sayde scholler shall pay in hande the one halfe / that is to say, yf he make his bargayne for xls then he muste pay in hande xxs / yf he make his bargayne for xxxs then he muste pay in hande xvs and so as the maister and the scholler doth agree / to paye the one halfe in hande and the other when he is taken out of his quarters

Uczeń ma zapłacić za naukę tyle, ile uzgodni ze swoim mistrzem; z uzgodnionej sumy winien zapłacić połowę z góry: to znaczy, jeśli umówi się na 40 szylingów, musi zapłacić 20 szylingów z góry, jeśli umówi się na 30 szylingów, musi zapłacić 15 szylingów z góry; i tak, według umowy mistrza z uczniem, płaci połowę z góry, a drugą połowę, gdy zostanie wyprowadzony ze swoich postaw.

¶ 9Wynagrodzenia i opłaty

And also the same scholler muste bringe his weapons / or ells to agree wth his maister or his maisters Deputye for them.

Także uczeń musi przynieść własną broń albo umówić się w tej sprawie ze swoim mistrzem lub jego zastępcą.

¶ 10Broń i wyposażenie

Porządek próby na stopień ucznia (s. 263–264)

First that euery Scholler at his first entrye to playe a priz shall geve his owne maister (wch he is sworne vnto) knowledge of his mynde what he doth intend to do as touchinge his priz / And then his maister to let the other anchiant maisters vnderstand his schollers pretence concerninge his sayde priz

Po pierwsze, każdy uczeń, gdy po raz pierwszy zamierza przystąpić do publicznej próby na stopień, winien powiadomić swego mistrza (któremu złożył przysięgę) o swoim zamiarze i o tym, co zamierza uczynić w związku z tą próbą. Następnie jego mistrz winien powiadomić pozostałych starszych mistrzów o zamiarze swego ucznia dotyczącym wspomnianej próby.

¶ 11Egzamin i stopnie

And vppon the agrement and conclusion of the sayd maisters, the sayd scholler shalbe content in anny schole or other place whearesoever the sayd anchiant maisters shall appoyncte, to play wth vj schollers at the leste at the longe sword and backe sword for a tryall or profe, to se whether he be hable to goe forwards in his priz, or not,

Za zgodą i decyzją wspomnianych mistrzów uczeń winien przystać na to, by w dowolnej szkole lub innym miejscu wskazanym przez starszych mistrzów stoczyć walki z co najmniej sześcioma uczniami na długi miecz i pałasz w ramach sprawdzianu lub próby, aby ustalić, czy może przystąpić do próby o stopień.

¶ 12Broń i wyposażenieEgzamin i stopnie

And so if they fyend him hable and sufficient in that behalfe / That then as the sayd anchiant maisters shall agree and conclude to appoyncte and set his daye when he shall playe his priz, and when that daye is come / the sayde scholler shall at the longe sworde play with so manye schollers as will playe with him that Daye And the nexte daye wch shall be appoyncted, to playe at his other weapon with so manye schollers as will play that daye according as the sayd anchient maisters will permit and suffer him /

A jeśli uznają go pod tym względem za zdolnego i dostatecznie biegłego, wówczas starsi mistrzowie, wedle wspólnego uzgodnienia i postanowienia, wyznaczą dzień jego publicznej próby na stopień; gdy zaś dzień ten nadejdzie, uczeń będzie walczył długim mieczem z tyloma uczniami, ilu zechce z nim tego dnia stanąć do walki. A w kolejnym wyznaczonym dniu będzie walczył drugą bronią z tyloma uczniami, ilu zechce tego dnia walczyć, w takim zakresie, na jaki starsi mistrzowie mu pozwolą i przystaną.

¶ 13Egzamin i stopnie

And so to stand and agree vnto all manner of orders constitutions and agreements which the sayd ffour anchiant maisters will that he should observe and keepe And farther to pay all orders and duetyes wch belongith to soche a scholler /

Będzie też przestrzegał i przyjmował wszelkie zarządzenia, statuty i porozumienia, których zachowywanie i dotrzymywanie nakażą mu rzeczeni czterej starsi mistrzowie; nadto uiści wszelkie opłaty i należności ciążące na takim uczniu.

¶ 14

More ouer the sayde scholler after he hathe playd his schollers priz and is admitted a free scholler by the maisters / shall not at anny tyme within the space of seven years after his sayd admittance attempte or endevor to speake vnto anny maister or maisters concerninge anny other priz vntill the sayde seven yeares shall be fully expyred And then if he be mynded to play his Provost priz / to do as hearafter followeth.

Ponadto, gdy uczeń odbędzie próbę uczniowską i zostanie dopuszczony przez mistrzów do stopnia wolnego ucznia, przez siedem lat od dopuszczenia nie wolno mu podejmować ani starać się podejmować rozmów z którymkolwiek mistrzem lub mistrzami o kolejnej próbie, dopóki wspomniane siedem lat nie upłynie w całości. A wówczas, jeśli zechce przystąpić do próby na prewota, postąpi według poniższych postanowień.

¶ 15Egzamin i stopnie

Viuat Regina.

Niech żyje Królowa.

¶ 16

Porządek turnieju o stopień prowosta (s. 266–268)

Imprimis that every free scholler which is mynded to proceede to anny other degree of the noble scyenc of Defence, to be a provoste, shall first desyer his owne maisters goodwill / And then his maister and he together shall goe to the four anchiant maisters and informe them of his Provosts priz and that he is willing to play it

Po pierwsze, każdy wolny uczeń, który zamierza osiągnąć wyższy stopień szlachetnej sztuki obrony i zostać prowostem, winien najpierw poprosić swego mistrza o przychylność. Następnie wraz ze swoim mistrzem uda się do czterech starszych mistrzów i powiadomi ich o swoim egzaminie na prowosta oraz o gotowości do jego odbycia.

¶ 17Egzamin i stopnie

And yf it chance that the free schollers maister whom he was sworne vnto be dceased, that then the sayde free scholler shall chose for his mr one of [sic] the ancient maisters to play his Provosts priz vnder which he hath moste mynd vnto And shall be sworne to him as he was to his first maister in all poyncts /

A jeśli się zdarzy, że mistrz, któremu wolny uczeń złożył przysięgę, umrze, wówczas wolny uczeń wybierze sobie na mistrza jednego spośród [sic] starszych mistrzów, tego, pod którego kierunkiem najbardziej pragnie odbyć próbę o stopień prowosta, i złoży mu przysięgę we wszystkich punktach tak samo, jak swemu pierwszemu mistrzowi.

¶ 18

And accordinge as the four ancient maisters shall agree together and conclude of the matter so he to goe forward with his provosts priz, so that he be contented to abyde all manner of orders wch the ancient maysters will that he shold kepe, and to make them an obligacon of the same and to sett to his hand and Seall as the maysters will that he shold do in all poyncts /

A zgodnie z tym, co czterej starsi mistrzowie wspólnie uzgodnią i postanowią w tej sprawie, przystąpi on do swego publicznego egzaminu na prewota, pod warunkiem że zgodzi się przestrzegać wszelkich przepisów, których zachowania zażądają od niego starsi mistrzowie, oraz złożyć im na to zobowiązanie (obligacon), opatrzone jego podpisem i pieczęcią, we wszystkich punktach zgodnie z wolą mistrzów.

¶ 19Egzamin i stopnie

In so doinge the four ancyent maisters to appoyncte his daye, and when he shall playe his Provosts priz / And he to playe at the two hand sword, the backe sword, and staffe with all manner of Provosts which do come into that place to play with him

Przy tym czterej starsi mistrzowie wyznaczą mu dzień, w którym stoczy walki egzaminacyjne na stopień prowosta. Będzie zaś walczył mieczem dwuręcznym, pałaszem i kijem ze wszystkimi prowostami, którzy przybędą na to miejsce, by się z nim zmierzyć.

¶ 20Broń i wyposażenieEgzamin i stopnie

And allso the sayd free scholler shall at his owne proper Costs go and geve warning to all the Provosts which ar within three score myles of the place wheare he is appoynctd to play his Provosts prize That they may come to his priz wheare he doth play it, and so to play with him, and every Provost wch is within thre score myles that hath no warninge to come to his prizes the sayd free scholler shall pay to the ancient maisters fyve shillings of lawfull mony of England

Także wolny uczeń winien na własny koszt udać się do wszystkich prowostów przebywających w promieniu sześćdziesięciu mil od miejsca wyznaczonego na jego publiczny egzamin na prowosta i zawiadomić ich, aby mogli przybyć tam na jego egzamin i stanąć z nim do walki; za każdego zaś prowosta w promieniu sześćdziesięciu mil, którego nie zawiadomi o przybyciu na swój egzamin, wolny uczeń zapłaci starszym mistrzom pięć szylingów w prawnej walucie Anglii.

¶ 21Egzamin i stopnie

And yf theire be no Provost to play with him And for to geve them iiij weickes warning at the leaste before the Day become which the maisters have sett him And as many Provosts as do dwell farther then Twentye myles That then the free scholler shall paye the one halfe of thear Charges

A jeśli nie będzie prowosta, który miałby z nim walczyć (zdanie urywa się w druku). I winien zawiadomić ich co najmniej cztery tygodnie przed dniem wyznaczonym mu przez mistrzów. A wszystkim prowostom mieszkającym dalej niż dwadzieścia mil wyzwolony uczeń winien pokryć połowę kosztów.

¶ 22Egzamin i stopnie

Thus doinge when the appoyncted day is come to proceede in his sayd priz And to make his Provosts Lce [license], payinge to the four ancient maisters for sealling thearof after the rate wch is set amongst them with all manner of other Duetyes belonginge to them

Gdy to uczyni i nadejdzie wyznaczony dzień, ma przystąpić do publicznego egzaminu i zlecić sporządzenie swej licencji prowosta (Provosts Lce), płacąc czterem starszym mistrzom za jej opieczętowanie według ustalonej przez nich stawki oraz uiszczając wszelkie inne należne im opłaty.

¶ 23Egzamin i stopnie

And more over he to be bownd to the iiij ancient maisters not to keepe anny scholle within the space of seven myles of anny maister, without speciall leave of the sayd four ancient maisters And allso to be bound in his sayd obligacon not to teach anny scholler this noble scyenc of defenc xcepte he doth sweare him vnto his owne maister, whom he was sworne himselfe

Ponadto zobowiąże się wobec czterech starszych mistrzów, że nie będzie prowadził żadnej szkoły w promieniu siedmiu mil od któregokolwiek mistrza bez szczególnego zezwolenia wspomnianych czterech starszych mistrzów. Zobowiąże się także w swym pisemnym poręczeniu, że nie będzie nauczał żadnego ucznia tej szlachetnej sztuki obrony, jeśli nie zaprzysięgnie go swemu własnemu mistrzowi, któremu sam składał przysięgę.

¶ 24Prawo do prowadzenia szkoły

And farther he be bownd to pay vnto his sayd maister (to whom he is sworne) for every scholler wch he shall teache, x to pay xijd And so in lik wyes to the most anciet mayster of the four syd And to yeald vp his true accoumpt onc in every quarter of a yeare

Ponadto będzie zobowiązany płacić wspomnianemu mistrzowi (któremu złożył przysięgę) za każdego ucznia, którego naucza, „x to pay” (?) 12 pensów, a tyleż najstarszemu ze wspomnianych czterech mistrzów; raz na kwartał złoży też rzetelny rachunek.

¶ 25Wynagrodzenia i opłaty

And allso yf he Dwell with in the space of thre skore myles wheare anny Provosts priz is or shall be playde havinge warning or knowledge thearof Then to come and play at the same priz without anny Lett vppon payne of payinge vjs viijd vnto the fower ancient maisters / except he be sicke in bodye or other wyes busied in the Queens affayers

A ponadto, jeśli mieszka w odległości sześćdziesięciu mil od miejsca, w którym odbywa się lub ma się odbyć próba na stopień prowosta, i zostanie o niej powiadomiony lub się o niej dowie, ma przybyć i wziąć w niej udział bez przeszkód, pod karą zapłaty 6 szylingów i 8 pensów czterem starszym mistrzom, chyba że jest chory lub zajęty sprawami królowej.

¶ 26Grzywny i zasady zachowania

And finallye he to be bound in his obligacon aforesayd vnto the four ancient maisters, to kepe and performe all that is above sayd Allso he shall not loke to play his maisters priz within vij yeares after his provosts priz nr to vsurp or grudge agaynst anny mr of ye same scienc Thus doing he is to have his Provosts Lce sealled by the iiij ancient maisters And then to give him his provosts shipp & all things belonginge thear vnto.

A na koniec w swym wspomnianym zobowiązaniu wobec czterech starszych mistrzów będzie zobligowany przestrzegać i wypełniać wszystko, co powiedziano powyżej. Nie będzie też ubiegał się o przystąpienie do próby mistrzowskiej przed upływem siedmiu lat od próby na stopień prowosta ani uzurpował sobie praw czy występował przeciw któremukolwiek mistrzowi tej samej sztuki. Gdy to uczyni, ma otrzymać licencję prowosta opieczętowaną przez czterech starszych mistrzów, a następnie nadadzą mu oni stopień prowosta i wszystko, co z nim związane.

¶ 27Egzamin i stopnie

Vingo manet nostri gloria sola soli.

Dziewica (?) pozostaje jedyną chwałą naszej ziemi.

¶ 28

Przysięga prewota (s. 271–273)

1. Inp'mis You shall sweare so helpe you God and halidome and by the christendome wch god gave you at the fount stone and by the Crosse of this sworde whiche dothe represent vnto you the crosse wch our saviour Jesus Christe did suffer his moste paynefull deathe and passion vppon for our redemption / That you shall vpholde mayntayne and kepe to your power all soch articles as shalbe declared vnto you by me beinge your maister in the presenc of theis my bretheren and maisters hear / wch you intend to procede vnto.

1. Po pierwsze: przysięgniesz, tak ci dopomóż Bóg i święte relikwie, na wiarę chrześcijańską, którą Bóg dał ci przy chrzcielnicy, i na krzyż tego miecza, który przedstawia ci krzyż, na którym nasz Zbawiciel Jezus Chrystus poniósł najboleśniejszą śmierć i mękę dla naszego odkupienia, że będziesz wedle swych sił strzegł, przestrzegał i dochowywał wszystkich artykułów, które zostaną ci oznajmione przeze mnie, twego mistrza, w obecności tych moich braci i mistrzów tutaj zgromadzonych, do których grona zamierzasz przystąpić.

¶ 29Egzamin i stopnie

2. Item you shall be true to the Catholike churche to augment and farther the true faythe of God to your power as all true Christians ought to do.

2. Takoż macie dochować wierności Kościołowi katolickiemu, wedle swych sił pomnażać i szerzyć prawdziwą wiarę w Boga, jak powinni czynić wszyscy prawdziwi chrześcijanie.

¶ 30

3. Item you shalbe true subiecte tour soveraigne Ladye Quene Elizabethe and to her successors kings of this realme of Englande and not to knowe of anny treason but that you vtter it wthin four and twentie howers at the farthest, & soner yf you canne and to serve her and hers agaynst all nations to the vttermoste of your power.

3. Item, będziesz wiernym poddanym naszej monarchini, królowej Elżbiety, i jej następców, królów tego królestwa Anglii; a jeśli dowiesz się o jakiejkolwiek zdradzie, ujawnisz ją najpóźniej w ciągu dwudziestu czterech godzin, a wcześniej, jeśli zdołasz; i będziesz służyć jej i jej następcom przeciw wszystkim narodom ze wszystkich swoich sił.

¶ 31

4. Item you shalbe true provoste from this daye vnto the last daye of your life to love and serve the trueth and hate falshode, never to rebell or go agaynste anny mr or provost of this scienc, allways to be ruelled by me your mr of this scienc, as all provosts ought to be ruelled by their owne maister and the rest of the maisters his bretheren, as other Provosts have donne heartofore, accordinge to the ancient orders of our scienc.

4. Takoż od dnia dzisiejszego aż do ostatniego dnia swego życia będziesz prawym prowostem, miłując prawdę i służąc jej, a nienawidząc fałszu; nigdy nie będziesz się buntował ani występował przeciw żadnemu mistrzowi ani prowostowi tej sztuki, zawsze zaś będziesz podlegał mnie, swemu mistrzowi tej sztuki, jak wszyscy prowostowie winni podlegać własnemu mistrzowi oraz pozostałym mistrzom, jego braciom, tak jak czynili inni prowostowie przed tobą, zgodnie z dawnymi porządkami naszej sztuki.

¶ 32Grzywny i zasady zachowania

5. Item You shall sweare not to teache anny suspecte person as a murtherer, a thefe, a common drunkarde or soch as be common quarellers but to avoyde your hands of them, and to kepe no companye with them so nigh as you canne.

5. Nadto przysięgniesz, że nie będziesz nauczał żadnej osoby podejrzanej, takiej jak morderca, złodziej, nałogowy pijak czy pospolity awanturnik, lecz będziesz się od nich trzymał z dala i w miarę możliwości nie będziesz z nimi przestawał.

¶ 33Grzywny i zasady zachowania

6. Item you shall not teache anny person whatsoever he or they be without you do sweare him with soche alike othe as your maister and other maisters my bretheren shall assigne you and no other othe but the verye same.

6. Ponadto nie będziesz nauczać żadnej osoby, dopóki nie odbierzesz od niej tej samej przysięgi, którą wyznaczą ci twój mistrz i pozostali mistrzowie, moi bracia, i żadnej innej przysięgi poza tą właśnie.

¶ 34Prawo do prowadzenia szkoły

7. Item you shall not challenge anny mr or compare with anny mr as to disprayese his doings / and especially you shall not compare with me your maister / vnder whome you do now procede / and of whome you have had your Cunninge / nether in Challendge or with approbrius words as touchinge our scienc in anny wyes.

7. Nadto nie będziesz wyzywać żadnego mistrza ani porównywać się z żadnym mistrzem, aby uwłaczać jego poczynaniom; a zwłaszcza nie będziesz porównywać się ze mną, swoim mistrzem, pod którego kierunkiem obecnie się kształcisz i od którego nabyłeś swoje umiejętności, ani przez wyzwanie, ani przez obelżywe słowa dotyczące naszej sztuki, w żaden sposób.

¶ 35Grzywny i zasady zachowania

8. Item that at anny priz or game which you shalbe at ether to stick or to stande by you shall saye the trueth of that wch you shall see when you be asked or called to speake, and not ells yf there be anny maister in place, or anny pvost beinge your elder and ancient / And when you shalbe so asked or demaunded you shall geve true Judgement of that which you have seene so nighe as you canne, settinge all affections aparte and rightely to Judge without fraud or guyle even as you woulde be Judged of God / helpinge them to that wch they have wone so nighe as you canne or maye by your good will.

8. Item, na każdym turnieju o nagrodę lub zawodach, na których jesteś obecny, czy to aby walczyć, czy się przyglądać, masz mówić prawdę o tym, co widzisz, gdy zostaniesz zapytany lub wezwany do zabrania głosu, a poza tym milczeć, jeśli obecny jest jakiś mistrz lub prowost starszy od ciebie wiekiem i rangą. Gdy zaś zostaniesz tak zapytany lub wezwany, masz wydać prawdziwy osąd o tym, co widziałeś, najdokładniej, jak potrafisz, odkładając na bok wszelkie sympatie, i sądzić sprawiedliwie, bez oszustwa ani podstępu, tak jak sam chciałbyś być sądzony przez Boga, pomagając im z dobrej woli, na ile potrafisz i możesz, otrzymać to, co wygrali.

¶ 36Nadzór i sędziowanie

9. Item you shalbe alwayes mercifull and whearas it maye happen you to have the vpper hande of your enimye That is to saye vnder your feete or without weapon or some other advantage you shall not kill him, yf he be the Queenes true subiecte, savinge your selfe without danger of deathe or bodeley hurte accordinge to your first othe wch you Receved entringe to learne the scienc.

9. Ponadto zawsze masz okazywać miłosierdzie; a gdyby się zdarzyło, że masz przewagę nad przeciwnikiem, to jest (leży on) pod twoimi stopami lub jest bez broni, albo (masz) jakąś inną przewagę, nie wolno ci go zabić, jeśli jest wiernym poddanym królowej, o ile możesz ocalić siebie bez niebezpieczeństwa śmierci lub uszkodzenia ciała, zgodnie z pierwszą przysięgą, którą złożyłeś, przystępując do nauki tej sztuki.

¶ 37Grzywny i zasady zachowania

10. Item you shall not make anny vsher without the licenc of your maister, but for neade you may have a deputie / wch shall not geve anny other othe but this That is to saye / yf you be absent he may take in soch as wilbe schollers sayinge to them thus / You shall sweare so help you God and holydome and by the crosse of this sworde that you shalbe content to receave soch an othe as my mr or his pvost shall geve vnto you at your next metinge together / And so to take him scholler and geve him his first lesson.

10. Item, nie ustanowisz żadnego pomocnika nauczyciela bez zezwolenia swego mistrza, lecz w razie potrzeby możesz mieć zastępcę, który nie będzie odbierał innej przysięgi niż ta: mianowicie pod twoją nieobecność może przyjmować tych, którzy zechcą zostać uczniami, mówiąc do nich tak: „Przysięgniesz, tak ci dopomóż Bóg i świętości, oraz na krzyż tego miecza, że zgodzisz się złożyć taką przysięgę, jaką mój mistrz lub jego prowost odbierze od ciebie przy waszym następnym spotkaniu”; i tak przyjąć go na ucznia oraz udzielić mu pierwszej lekcji.

¶ 38Prawo do prowadzenia szkoły

11. Item you shall not entice or trayne anny other maisters scholler to teache or cause him to be taughte without the goodwill of his first maister Excepte the sayd scholler have well and truelye contented and payde his fore saide maister his full duetye And furthermore you shall kepe or cause to be kepte our orders ruills and constitutions in all prizes as we have partely / declared vnto you / and shall more at large hearafter as you shall farther procede in the scienc of defence.

11. Ponadto nie będziesz nakłaniać ani odciągać ucznia innego mistrza, aby go nauczać lub zlecać jego nauczanie, bez zgody jego pierwszego mistrza, chyba że wspomniany uczeń należycie i rzeczywiście zaspokoił roszczenia swego mistrza i zapłacił mu całą należność. Nadto będziesz przestrzegać lub dopilnujesz przestrzegania naszych zarządzeń, reguł i statutów podczas wszystkich prób na stopnie szermiercze, jak ci je po części objaśniliśmy i jak objaśnimy je szerzej w przyszłości, w miarę twych dalszych postępów w sztuce szermierczej.

¶ 39Prawo do prowadzenia szkoły

12. Item you shall sweare to kepe this Provosts othe in all poyncts nowe geven and declared vnto you by me beinge your maister in the precense of theis my bretheren / and maisters of this scienc so helpe you God and your holydome.

12. Item przysięgniecie dochować we wszystkich punktach tej przysięgi prowosta, teraz przekazanej i objaśnionej wam przeze mnie, waszego mistrza, w obecności tych moich braci i mistrzów tej sztuki, tak wam dopomóż Bóg i wasze świętości.

¶ 40

List poświadczający stopień prévôt dla Willyama Mucklowe’a (s. 273–275)

Be it knowne vnto all manner of officers vnder the Dominions of our soveraigne Ladye Elizabethe by the grace of God of England ffranc and Ireland Quene Defendor of the faith &c // as Justices of peace maiors sheriffs Bailiffs Cunstables Hedborowes and other her mats lovinge subiects Certifieng you by this lce That it pleaseth our saide moste dreade soveraigne Lady the quenes matie wth her moste honorable privie Counsel to admitt wth. authoritie and by especiall commission vnder her highnes greate Seale to geve licenc to vs maisters of Defenc playinge wth all manner of weapons vsuall to admit and allowe all soch maisters and Provosts to instruct and teach and have experienc and counninge sufficient by profe and triall and before vs the saide maisters of the same scienc or the moste of vs openly wth warninge geven to all schollers by bills set vp within the citie of London fourtene dayes and then playinge their prizes wth so manye schollers as will playe that daye / and after that prize so Discharged to challendge for his Provosts prize by bills set vp xxj dayes, all Provosts And so to abide the triall of so many Provosts as will also play that daye Thus doinge openly within the citie of London before vs the ancient maisters of the saide scienc with all other Duetyes wch to a Provoste do belonge

Niech będzie wiadome wszelkim urzędnikom w posiadłościach naszej najjaśniejszej pani Elżbiety, z łaski Bożej królowej Anglii, Francji i Irlandii, Obrończyni Wiary itd., takim jak sędziowie pokoju, burmistrzowie, szeryfowie, bajlifowie, konstable, naczelnicy okręgów i inni wierni poddani Jej Królewskiej Mości: niniejszym pismem zaświadczamy wam, że spodobało się naszej wspomnianej najjaśniejszej pani, Jej Królewskiej Mości, wraz z jej najczcigodniejszą Tajną Radą, mocą upoważnienia i szczególnego pełnomocnictwa pod Wielką Pieczęcią Jej Wysokości udzielić nam, mistrzom sztuki obrony władającym wszelkimi zwyczajowo używanymi rodzajami broni, zezwolenia na dopuszczanie i uprawnianie do nauczania wszystkich tych mistrzów i prowostów, którzy wykażą dostateczne doświadczenie i biegłość podczas jawnego sprawdzianu i próby przed nami, wspomnianymi mistrzami tejże sztuki, lub większością z nas, po zawiadomieniu wszystkich uczniów za pomocą ogłoszeń wywieszonych w obrębie City of London czternaście dni (wcześniej); następnie mają oni odbyć swe próby o stopień z tyloma uczniami, ilu zechce tego dnia stanąć do walki; po ukończeniu zaś takiej próby mają wyzwać wszystkich prowostów do swej próby na stopień prowosta za pomocą ogłoszeń wywieszonych dwadzieścia jeden dni (wcześniej) i poddać się próbie z tyloma prowostami, ilu również zechce tego dnia stanąć do walki; wszystko to czyniąc jawnie w obrębie City of London przed nami, starszymi mistrzami wspomnianej sztuki, z dopełnieniem wszelkich innych powinności należnych prowostowi.

¶ 41Egzamin i stopniePrawo do prowadzenia szkoły

Then we, Richarde White Thomas Weaver, Willyam Hearne, Willyam Glover als Thompson, Willyam Joyner, Henrye Naylor, Richard Donne and Edmond Darcye being all maisters of the same scienc dwellinge wthin the citie of London Do admitt Willyam Mucklowe as a Provost vnder Thomas Weaver Maister of our saide scienc the xiijth day of Juyne in the yeare of our Lorde God 1568 in the xth yeare of the raigne of our soveraigne Ladie the Quenes Matie for as much as the saide Willyam Mucklowe did play his Provosts priz within the Citie of London the day and yeare abovewritten And before vs the maisters of the said scienc We thearfore do by theis pnts admitt the saide Willm Mucklow to instructe and teach wthin the Quenes matis Dominions as an hable and well tried man with diverse weapons as, the Longesworde, the backsworde the rapier and dagger and the staffe

Zatem my, Richarde White, Thomas Weaver, Willyam Hearne, Willyam Glover alias Thompson, Willyam Joyner, Henrye Naylor, Richard Donne i Edmond Darcye, wszyscy będący mistrzami tejże sztuki i zamieszkali w mieście Londynie, przyjmujemy Willyama Mucklowe'a jako prowosta pod zwierzchnictwem Thomasa Weavera, mistrza naszej wspomnianej sztuki, dnia 13 czerwca roku Pańskiego 1568, w 10. roku panowania naszej suwerennej Pani, Jej Królewskiej Mości, ponieważ wspomniany Willyam Mucklowe odbył swój publiczny egzamin na prowosta w mieście Londynie, w dniu i roku wyżej zapisanym, przed nami, mistrzami wspomnianej sztuki. Dlatego niniejszym dopuszczamy wspomnianego Williama Mucklowa do prowadzenia nauki i nauczania w posiadłościach Jej Królewskiej Mości jako człowieka biegłego i należycie wypróbowanego w różnych rodzajach broni, takich jak długi miecz, pałasz, rapier i sztylet oraz kij.

¶ 42Broń i wyposażenieEgzamin i stopnie

And thearfor we beinge Maisters admitted by the Queenes moste excellent Matie and her honorable Counsell as aforesaide, do praye and desyer all her highnes officers and true subiects to ayde the saide Willyam Mucklow agaynst all strayngers and soch as take vppon them to teach without authoritie wilfully forswearinge them selves / wch have a longe tyme deceaved her Mats lovinge subiects Whearfore we the saide Maisters Thomas Weaver, Willyam Hearne, Willm Glover Willm Joyner, Henry Naylor, Richard Donne and Edmond Darcye desyer all her highnes officers as they love God and our soveraigne Ladye the queenes Matie to suffer none to teach or kepe anny schole of Defence whatsoever he or they be excepte he or they have authoritie to shew in like case as this Provost hath Thus doinge you shall shewe your selfes true and faythfull subiects and officers vnto our moste dreade soveraigne Lady the Quenes Matie Thankes be geven to God for maynteyninge of the truethe In witnes whearof &c.

Przeto my, będąc mistrzami dopuszczonymi, jak wyżej powiedziano, przez Najjaśniejszą Jej Królewską Mość i jej czcigodną Radę, prosimy i wzywamy wszystkich urzędników i wiernych poddanych Jej Wysokości, aby wspierali rzeczonego Willyama Mucklowa przeciw wszystkim obcym oraz tym, którzy samowolnie podejmują się nauczania bez upoważnienia, świadomie łamiąc przysięgę, i od dawna zwodzą oddanych poddanych Jej Królewskiej Mości. Dlatego my, rzeczeni mistrzowie Thomas Weaver, Willyam Hearne, William Glover, William Joyner, Henry Naylor, Richard Donne i Edmond Darcye, prosimy wszystkich urzędników Jej Wysokości, aby przez miłość do Boga i naszej władczyni, Jej Królewskiej Mości, nie pozwalali nikomu, kimkolwiek by był, nauczać ani prowadzić szkoły szermierczej, chyba że może okazać upoważnienie takie, jakie posiada ten prowost. Tak czyniąc, okażecie się prawymi i wiernymi poddanymi i urzędnikami naszej najczcigodniejszej władczyni, Jej Królewskiej Mości. Niech Bogu będą dzięki za podtrzymywanie prawdy. Na świadectwo czego itd.

¶ 43Prawo do prowadzenia szkoły

Porządek próby mistrzowskiej (s. 275–276)

When anny Prouost is mynded to take the degree of a mr That is, to play a maisters priz, he shall first declare his mynd vnto his mr, vnder whom he playd his Provosts priz, yf he be livinge / and yf he be ded then shall he chuse for his maister one of the four ancient maisters, to play his priz vnder, whom he liketh best And shall be sworne vnto him, as he was to his first maister And then shall he desyer his maisters favor for the playinge of his sayd maisters priz and so to crave the good Wills of all the ancient maisters of the noble scienc of Defenc And accordinge as the ancient maisters do agree in that cause, he to procede in his sayd priz So that he will be content to agree vnto them, and to all their orders and ruills accordinge as they have amongste them And never survince or invent by anny kynd of meanes to put anny maister of that noble scienc to anny displeasure or hinderanc, but shall be contented to fulfill all their constitucons orders and ruills to the vttermost of his power, And shall byend himselfe in an obligacon to the iiij ancient mrs for performanc therof

Gdy którykolwiek prowost zamierza uzyskać stopień mistrza, to jest odbyć publiczną próbę mistrzowską, powinien najpierw oznajmić swój zamiar mistrzowi, pod którego kierunkiem odbył próbę na prowosta, jeśli ten żyje; jeśli zaś nie żyje, powinien wybrać sobie spośród czterech starszych mistrzów tego, którego najbardziej sobie upodoba, aby pod jego kierunkiem odbyć próbę, i złożyć mu przysięgę tak jak swemu pierwszemu mistrzowi. Następnie powinien poprosić swego mistrza o przychylność dla odbycia próby mistrzowskiej, a także zabiegać o życzliwość wszystkich starszych mistrzów szlachetnej sztuki obrony. Zgodnie z tym, co starsi mistrzowie postanowią w tej sprawie, przystąpi do próby, pod warunkiem że zgodzi się podporządkować im oraz wszystkim obowiązującym wśród nich zarządzeniom i przepisom i nigdy nie będzie knuł (survince) ani obmyślał żadnych sposobów, by któremukolwiek mistrzowi tej szlachetnej sztuki przysporzyć przykrości lub przeszkód, lecz dołoży wszelkich starań, aby wypełniać wszystkie ich statuty, zarządzenia i przepisy; na ich dotrzymanie wystawi czterem starszym mistrzom zobowiązanie (obligacon).

¶ 44Egzamin i stopnie

And so doinge the sayd maisters shall appoynct him his day, wheare he shall play his maisters priz / at theis weapons followinge vidz the two hand sword, the Basterd sword, the pike, the backe sword, and the rapier and Dagger And then the sayd provost, to gev warninge to so many maisters as dwell within xl myles of the place appoyncted for his priz, eight weikes at the lest, before the day cometh to play his priz And when he hath playd his maisters priz he then to mak his maisters Lce and pay for th sealling of it to thancient maisters, wth all manner duetys to them belonging And so to byend him selfe in an obligacon to the sayd ancient maisters to fulfill all that is abovesayd and to set his hand and seall thearvnto Those done the four ancient maisters to gev him his maisters othe with all things that apperteyneth to the same.

Gdy to nastąpi, wspomniani mistrzowie wyznaczą mu dzień i miejsce, w którym przystąpi do publicznej próby mistrzowskiej z następującą bronią: mieczem dwuręcznym, mieczem półtoraręcznym, piką, pałaszem oraz rapierem i lewakiem. Następnie wspomniany prowost zawiadomi wszystkich mistrzów mieszkających w promieniu czterdziestu mil od miejsca wyznaczonego na jego próbę, co najmniej osiem tygodni przed jej terminem. Kiedy zaś odbędzie próbę mistrzowską, otrzyma wystawioną licencję mistrzowską (maisters Lce) i uiści starszym mistrzom opłatę za jej opieczętowanie wraz ze wszystkimi należnymi im opłatami; zobowiąże się też wobec wspomnianych starszych mistrzów dokumentem zobowiązania do wypełnienia wszystkiego, co powiedziano wyżej, i opatrzy go własnoręcznym podpisem oraz pieczęcią. Następnie czterej starsi mistrzowie odbiorą od niego przysięgę mistrzowską ze wszystkim, co do niej należy.

¶ 45Broń i wyposażenieEgzamin i stopnie

Przysięga mistrzowska (s. 278–282)

1. Ffirst you shall sweare (so helpe you god and halidome and by all the Christendome which God gave you at the fount stone and by the Crosse of this sworde which doth represent vnto you the Crosse wch our saviour Jesus Christe suffered his most paynefull deathe vppon, That you shall vpholde maynteyne and kepe to your power all soch articles as shalbe heare declared vnto you and receved in the presenc of me your maister and theise the reste of the maisters my bretheren beinge psent hear with me at this tyme.

1. Po pierwsze, przysięgniesz (tak ci dopomóż Bóg i świętości, i na całą wiarę chrześcijańską, którą Bóg dał ci przy chrzcielnicy, i na krzyż tego miecza, który przedstawia ci krzyż, na którym nasz Zbawiciel Jezus Chrystus poniósł swą najboleśniejszą śmierć), że wedle swych sił będziesz podtrzymywać, zachowywać i przestrzegać wszystkich artykułów, które zostaną ci tu oznajmione i przyjęte w obecności mojej, twego mistrza, oraz pozostałych mistrzów, moich braci, obecnych tu teraz wraz ze mną.

¶ 46

2. Item you shalbe true to the Catholicke churche to augment and further the true faythe of Christe to your power as all true xpīans [i.e., Christians] oughte to do of righte.

2. Item, masz dochować wierności Kościołowi katolickiemu, wedle swoich sił pomnażać i szerzyć prawdziwą wiarę Chrystusową, jak słusznie powinni czynić wszyscy prawdziwi chrześcijanie (xpīans).

¶ 47

3. Item you shalbe true subiecte to our soveraigne Ladye quene Elizabethe and to her successors Kings of this relme of England And not to know of anny pson or persons committinge anny treason although it weare your owne father but that you vtter it within xxiiij howers or soner yf you canne / or yf it lye in your power / And alwayes to be ready to Spende bothe your lyfe and your goodes In the Sarvis of the quens majestye wher she shall Command yowe at all tymes agaynst her Enymyes /

3. Nadto będziesz wiernym poddanym naszej monarchini, Pani Królowej Elżbiety, oraz jej następców, królów tego królestwa Anglii. A jeśli dowiesz się o osobie lub osobach dopuszczających się zdrady, choćby był to twój własny ojciec, ujawnisz to w ciągu 24 godzin lub wcześniej, jeśli zdołasz albo jeśli będzie to w twojej mocy. I zawsze będziesz gotów poświęcić zarówno życie, jak i majątek w służbie Jej Królewskiej Mości, gdziekolwiek i kiedykolwiek ci rozkaże, przeciwko jej nieprzyjaciołom.

¶ 48

4. Item you shalbe true maister from this daye forward to the laste daye of your life, loving trueth, hatinge falcehod and not grudginge or disdeyninge anny maister of this scienc when you or anny of vs you shall not breake the ancient orders Excepte it be donne by the Consent of thre of the maisters for the better orderinge of our scienc And you alwayes to be rueled by your bretheren beinge maisters of this scienc, and especially yf anny maister be in place wch is your ancient or elder.

4. Item, od dnia dzisiejszego aż do ostatniego dnia swego życia będziesz prawdziwym mistrzem, miłującym prawdę, nienawidzącym fałszu, niezawistnym wobec żadnego mistrza tej sztuki ani nim niegardzącym, gdy ty lub którykolwiek z nas (zdanie jest w tej postaci niepełne w druku); nie będziesz naruszał dawnych przepisów, chyba że nastąpi to za zgodą trzech mistrzów dla lepszego uporządkowania naszej sztuki. I zawsze będziesz się podporządkowywał swym braciom będącym mistrzami tej sztuki, zwłaszcza jeśli obecny będzie mistrz przewyższający cię stażem lub wiekiem.

¶ 49Nadzór i sędziowanie

5. Item you shall not teache anny suspecte person, as a murtherer a thefe a common Drunkearde nor soch as you knowe to be common quarellers / nor to kepe company with them But to avoyde all soch so nighe as you canne A maisterlesse man you shall not maynteyne or succour within your schole yf you may knowe of him.

5. Item, nie będziesz nauczał żadnej osoby podejrzanej, takiej jak morderca, złodziej czy nałogowy pijak, ani tych, o których wiesz, że są notorycznymi awanturnikami; nie będziesz też przestawał z nimi, lecz wszystkich takich będziesz unikał, o ile zdołasz. Człowieka bez pana nie będziesz utrzymywał ani wspomagał w swojej szkole, jeśli wiesz, kim jest.

¶ 50Prawo do prowadzenia szkołyGrzywny i zasady zachowania

6. Item yf it chance that you come to anny manner of priz or game or anny kynde of play at weapons touchinge our scienc, you shall without respecte favor or hatred of either partye, saye speake and geve true Judgement of that which you shall se theare Even as you would be Judged your selfe wth out respecte of either partye Declaringe the trueth and right so nigh as you can or maye.

6. Item, jeśli zdarzy się, że przybędziesz na jakikolwiek publiczny egzamin, zawody lub jakąkolwiek walkę z bronią należącą do naszej sztuki, bez względu na przychylność lub niechęć do którejkolwiek ze stron masz mówić, wypowiadać się i wydawać prawdziwy osąd tego, co tam widzisz, tak jak sam chciałbyś być osądzony, bez względu na którąkolwiek ze stron, głosząc prawdę i słuszność tak wiernie, jak tylko zdołasz.

¶ 51Nadzór i sędziowanie

7. Item you shall take in no scholler to thentente to teache him or cause him to be taughte anny manner of weapon or weapons apperteyninge to the scienc except you geve him his right oth which belongeth to a scholler And to take for his learninge as other maisters do vse to take, not to take lesse the other maisters do, to spyte or to hinder any other maister of this scienc but to do as you woulde be donne to.

7. Takoż nie przyjmiesz żadnego ucznia z zamiarem nauczania go lub zlecenia nauczania go jakiejkolwiek broni należącej do tej sztuki, jeżeli nie odbierzesz od niego należytej przysięgi uczniowskiej. Za naukę pobierzesz tyle, ile zwykli pobierać inni mistrzowie, nie mniej, niż oni pobierają, aby dokuczyć innemu mistrzowi tej sztuki lub mu zaszkodzić, lecz postępuj tak, jak chciałbyś, aby z tobą postępowano.

¶ 52Prawo do prowadzenia szkołyWynagrodzenia i opłaty

8. Item you oughte not to challenge anny maister within this realme of Englande beinge an Englishe man / And especialy you shall not challenge your maister of whome you had your counninge and vnder whome you do procede and ar made maister And farther vppon your maisters othe you shall well and truelye contente and paye yor maister for all soche manner of debts duetyes and demaunds which be dew betwyxte your maister and you And him to love and honor as your maister and your Ancient.

8. Item, nie powinieneś wyzywać żadnego mistrza w tym królestwie Anglii, który jest Anglikiem. W szczególności nie będziesz wyzywał swojego mistrza, od którego nabyłeś umiejętności i pod którego kierunkiem awansujesz oraz zostajesz mistrzem. Ponadto, na mocy swojej przysięgi mistrzowskiej, rzetelnie i w pełni zaspokoisz oraz spłacisz swemu mistrzowi wszelkie długi, należności i roszczenia, jakie masz wobec niego, a także będziesz go miłował i szanował jako swojego mistrza i starszego.

¶ 53Grzywny i zasady zachowania

9. Item you shalbe mercifull, And whearas you happen to have the vpper hande of your enimye That is to saie wthout weapon or vnder your feete or his backe towards you then you shall not kill him savinge your selfe harmlesse without daunger of death Excepte it be in the service of the prince : And also yf you heare of anny varyance betwyxt mr & mr / or mr and pvost, or pvost and provst or free scholler and free scholler you shall do the beste yt you can to make them frends And alwayes to kepe the peace yf you can.

9. Nadto macie być miłosierni; a gdy zdarzy się wam zyskać przewagę nad nieprzyjacielem, to znaczy gdy jest on bez broni, pod waszymi stopami lub odwrócony do was plecami, nie wolno wam go zabijać, jeśli możecie ujść bez szwanku i bez niebezpieczeństwa śmierci, chyba że w służbie księcia. Ponadto, jeśli usłyszycie o sporze między mistrzem a mistrzem, mistrzem a prowostem, prowostem a prowostem lub wolnym uczniem a wolnym uczniem, dołożycie wszelkich starań, aby ich pojednać, i zawsze będziecie strzec pokoju, jeśli zdołacie.

¶ 54Grzywny i zasady zachowania

10. Item you shall ayde and strengthen to your power (yf you see them wrongede) and helpe all maisters and Provosts of this scienc, all widdowes and fatherles childeren / And yf you knowe anny maister of scienc that is fallen into sicknes being in povertye you shall put the maisters in rememberance at all prizes and games and other assemblies that they may se him to have duetye and to hav him in rememberanc the soner for your good worde / Even as other shall do for you yf the cause weare a like.

10. Nadto masz wedle swych sił wspierać i umacniać (jeśli widzisz, że dzieje im się krzywda) oraz pomagać wszystkim mistrzom i prowostom tej sztuki, wszystkim wdowom i osieroconym dzieciom. A jeśli wiesz o mistrzu tej sztuki, który zapadł na chorobę i żyje w ubóstwie, masz przypominać o nim mistrzom podczas wszystkich zawodów o nagrody, igrzysk i innych zgromadzeń, aby dopilnowali, by otrzymał to, co mu się należy, i dzięki twemu dobremu słowu tym rychlej o nim pamiętali, tak jak inni uczynią dla ciebie, gdybyś znalazł się w podobnym położeniu.

¶ 55

11. Item you shall not sett forthe anny prize nor to kepe but one skolle in London within twelve moneths and a daye after the playinge of your maisters prize, nor teache or cause to be taughte anny other maisters scholler excepte you have the goodwill of his firste maister, without the saide scholler hath payde his first maister all his duetye for his learninge.

11. Item, przez dwanaście miesięcy i jeden dzień po rozegraniu swego egzaminu mistrzowskiego nie będziesz urządzać żadnego egzaminu, prowadzić więcej niż jednej szkoły w Londynie ani nauczać lub zlecać nauczania ucznia innego mistrza bez przyzwolenia jego pierwszego mistrza, chyba że rzeczony uczeń zapłacił pierwszemu mistrzowi całą należność za naukę.

¶ 56Prawo do prowadzenia szkoły

12. Item you shall at no tyme set forwarde anny manner of provst or free schollers priz but that you firste calle the maisters together requieringe thear goodwills in that behalfe And with the consents of them havinge their goodwills to geve lawfull warn[i]ng as you shalbe instructed by the assents / wheare it shalbe playde, and what daye is appoyncted.

12. Item, nie wolno ci nigdy urządzać egzaminu na stopień prowosta ani wolnego ucznia bez uprzedniego zwołania mistrzów i zwrócenia się do nich o przychylność w tej sprawie; za ich zgodą i z ich przychylnością masz należycie ogłosić, zgodnie z udzielonymi przez nich wskazaniami, gdzie egzamin się odbędzie i na jaki dzień został wyznaczony.

¶ 57Egzamin i stopnie

13. Item you shall not for lucar sake set forwards anny priz of a mr provost or free scholler wthout a lawfull cause of him or them had and taken by you and at the leste ij maisters more besydes your selfe, for vnto that you ar sworne And at anny prizes set forwarde by you and the consents of the maisters, you to see that everye maister and provost have his duetye wch he oughte to have in the place for the prizes beinge accordinge to our ancient orders and ruills.

13. Item, nie wolno ci dla zysku organizować żadnego egzaminu na mistrza, prévôta ani wolnego scholara bez uzasadnionej przyczyny, stwierdzonej i uznanej w odniesieniu do kandydata lub kandydatów przez ciebie oraz co najmniej dwóch innych mistrzów prócz ciebie, gdyż do tego zobowiązuje cię przysięga. Podczas zaś każdego egzaminu organizowanego przez ciebie za zgodą mistrzów masz dopilnować, aby każdy mistrz i prévôt otrzymał w miejscu egzaminu należną mu część zgodnie z naszymi dawnymi zarządzeniami i regułami.

¶ 58Egzamin i stopnieWynagrodzenia i opłaty

14. Item you shall not promisse any person learninge, but that you do teach him or cause him to be taughte as a maister oughte of righte to do That is to saye, a scholler like a scholler a Provost like a Provost and a maister like a maister to the vttermoste of your power Entringe in his degrees without hidinge from them that which belongethe to them of righte Recevinge their othe and kepinge it truelye, soch ought to be taughte the effecte of our scienc, savinge the same which shall kepe the scienc out of Slander.

14. Ponadto nie będziecie obiecywać nikomu nauki, nie ucząc go lub nie zapewniając mu nauczania, jak mistrz słusznie czynić powinien: to znaczy ucznia jak ucznia, prowosta jak prowosta, a mistrza jak mistrza, z całych swych sił, w miarę jak osiąga kolejne stopnie, nie ukrywając przed nimi tego, co im się prawnie należy. Tych, którzy złożyli przysięgę i wiernie jej dochowują, należy nauczać istoty (effecte) naszej sztuki, z zachowaniem tego, co uchroni tę sztukę przed zniesławieniem.

¶ 59

15. Item you shall not cause anny othe to be geven in your name by anny person vnder the degre of a Provoste except it be your vsher wch is your deputie for that tyme so longe as his covenāt doth laste wth you / And he that you do appoynt in that rome ought to be knowne a sufficient hable and honest parson as well by the other maisters as by your selfe for that he is a Provost licensed during his covenant with you being placed in yt rome.

15. Item, nie wolno ci powierzać odbierania przysięgi w twoim imieniu osobie poniżej stopnia prowosta, chyba że jest to twój pomocnik nauczycielski, który zastępuje cię w tym czasie, dopóki trwa jego umowa z tobą. Ten zaś, kogo wyznaczasz na to stanowisko, winien być znany zarówno pozostałym mistrzom, jak i tobie jako osoba należycie wykwalifikowana, zdolna i uczciwa, ponieważ przez czas trwania umowy z tobą, będąc ustanowionym na tym stanowisku, jest uprawnionym prowostem.

¶ 60Prawo do prowadzenia szkoły

16. Item you shall not alowe or able anny Provosts licenc wthout the consent of two maisters at the leste besydes your selfe And you shall not compact with anny person vnder couller or deceipte to kepe schole for you or in your name so that he or they shall have the proffit thearof and you beare the name by which meanes other maisters and Provosts wch stoode in place for it have their livings taken from them but you shall farther do your dilligenc and goodwill to the apprehendinge and puttinge downe of all soch as do take vppon them to teach without sufficient licenses or lawful authoritie to the great sclander and hinderance of our scienc.

16. Ponadto nie wolno ci zatwierdzać ani umożliwiać wydania żadnej licencji na stopień prowosta bez zgody co najmniej dwóch mistrzów poza tobą. Nie wolno ci też umawiać się z nikim pod pozorem lub podstępem, by prowadził szkołę dla ciebie lub w twoim imieniu, tak aby on lub oni czerpali z niej dochód, a ty użyczał nazwiska, przez co inni mistrzowie i prowostowie, którym przysługiwało to miejsce, tracą środki utrzymania; masz ponadto dołożyć starań i dobrej woli, aby ujmować i powstrzymywać wszystkich, którzy podejmują się nauczania bez odpowiednich licencji lub prawnego upoważnienia, z wielką ujmą i szkodą dla naszej sztuki.

¶ 61Egzamin i stopniePrawo do prowadzenia szkoły

Wzór listu mistrzowskiego (s. 282–284)

Be it knowne vnto all men by this present writinge whearesoever it shall come to be read hearde or vnderstanded and especially to all manner of officers vnder the dominions of our soveraigne Ladye Elizabethe by the grace of God Quene of England ffranc and Irelande defendor of the faith and in earth (next vnder Christe) of the churche of England and also of Irelande the supreame hed / as Justices Maiors Sheriffs, Bayliffs Counstables Hedboroughs and to there Deputies, certifienge you by theis our letters. That it pleaseth our saide soveraigne Ladye the Quenes matie with her moste honorable counsell to admitt with authoritie and by especiall Commission vnder her highnes broade Seall to geve licence vnto all vs beinge maisters of Defence playinge with all manner of weapons vsuall And also to admitt all soch to instructe and teach from henseforth, and to admitt all maisters and Provosts to teache havinge couninge sufficient and beinge experte, and tryed before the maisters of the saide scienc openly within the Cittye of London, geving all schollers warninge xiiij dayes And then to playe his prize with so many schollers as will come that daye And also he to challendge all Provosts gevinge them xxj dayes warning and thear to abyde the triall of so many Provosts as will playe that daye for his maisters priz And then playinge his priz with so many maisters as will playe Gevinge them a monethes warninge And thus doinge openly in London before all the maisters with all dueties that belonge to a maister

Niech wszystkim będzie wiadome z niniejszego pisma, gdziekolwiek zostanie ono odczytane, usłyszane lub zrozumiane, a zwłaszcza wszelkiego rodzaju urzędnikom w posiadłościach naszej suwerennej pani Elżbiety, z łaski Bożej królowej Anglii, Francji i Irlandii, Obrończyni Wiary oraz na ziemi, bezpośrednio pod Chrystusem, najwyższej zwierzchniczki Kościoła Anglii, a także Irlandii, takim jak sędziowie, burmistrzowie, szeryfowie, baliwowie, konstable, naczelnicy okręgów i ich zastępcy: poświadczamy wam niniejszymi naszymi listami, że wspomniana nasza suwerenna pani, Jej Królewska Mość, wraz ze swą najczcigodniejszą Radą raczyła mocą swej władzy i na podstawie szczególnego pełnomocnictwa opatrzonego wielką pieczęcią Jej Wysokości udzielić zezwolenia nam wszystkim, będącym mistrzami sztuki obrony, walczącym wszelkiego rodzaju zwyczajowo używaną bronią, a także dopuścić wszystkich takich do udzielania odtąd nauki oraz dopuścić do nauczania wszystkich mistrzów i prewotów mających dostateczną biegłość, doświadczonych i wypróbowanych publicznie przed mistrzami rzeczonej sztuki w obrębie miasta Londynu: z zawiadomieniem wszystkich uczniów z czternastodniowym wyprzedzeniem, a następnie odbyciem próby z tyloma uczniami, ilu przybędzie tego dnia; także z wyzwaniem wszystkich prewotów, zawiadomionych z dwudziestojednodniowym wyprzedzeniem, i poddaniem się tam w ramach próby mistrzowskiej sprawdzianowi z tyloma prewotami, ilu zechce tego dnia walczyć; następnie zaś z odbyciem próby z tyloma mistrzami, ilu zechce walczyć, zawiadomionymi z miesięcznym wyprzedzeniem; wszystko to publicznie w Londynie przed wszystkimi mistrzami, z uiszczeniem wszelkich należności przypadających na mistrza.

¶ 62Egzamin i stopnie

Then we the saide maisters R. W: T W: G. F. and, A R: beinge the four ancient maisters of the saide scienc of Defence within the Citye of London do admit E.B. maister of the saide scienc the ffive and twentithe daye of Maye in anno &c in so much as the saide E, did playe his priz with vs the saide maisters And we do also admit the saide E to teache and instructe in anny place within the Queenes dominions as an hable well tryed and sufficient man with divers weapons as the longe sworde &c

My zatem, wspomniani mistrzowie R. W., T. W., G. F. i A. R., będący czterema starszymi mistrzami rzeczonej sztuki obrony w City of London, przyjmujemy E. B. na mistrza tejże sztuki dnia dwudziestego piątego maja roku etc., ponieważ rzeczony E. odbył przed nami, wspomnianymi mistrzami, swój publiczny egzamin szermierczy. Dopuszczamy też rzeczonego E. do nauczania i udzielania wskazówek w dowolnym miejscu w posiadłościach Królowej jako człowieka biegłego, gruntownie wypróbowanego i należycie wykwalifikowanego we władaniu rozmaitą bronią, taką jak długi miecz etc.

¶ 63

And thearfore we the saide masters admitted by the Quenes matie and her moste honorable Counsell, desyer all her hignes true subiects to ayde the said E. B: agaynst all strangers and soch as teach without authoritie, and soch forsworne men agaynste God and the Quenes matie wch of longe tyme have deceaved her highnes true subiects whearfore we the saide R W. T W. G F and A R. beinge four ancient maisters of this scienc wthin the citie of London desier all her maties true subiects and officers as they love god and our saide soveraigne Ladye / to suffer none to kepe anny schole of Defenc whatsoever he be excepte he have authoritie to shew in like case as this mr E B hath In so doinge you shall shew your selves true & faith full officers & subiects vnto your power / thankes be geven to God for the maynteyninge of the trueth whearof we be maisters of defenc In witness whearof &c.

Dlatego też my, wspomniani mistrzowie dopuszczeni przez Jej Królewską Mość i jej najczcigodniejszą Radę, prosimy wszystkich wiernych poddanych Jej Wysokości, aby wspierali wspomnianego E. B. przeciwko wszystkim obcym oraz tym, którzy nauczają bez upoważnienia, a także ludziom, którzy złamali przysięgę złożoną Bogu i Jej Królewskiej Mości i którzy od dawna zwodzą wiernych poddanych Jej Wysokości. Przeto my, wspomniani R. W., T. W., G. F. i A. R., będący czterema starszymi mistrzami tej sztuki w mieście Londynie, prosimy wszystkich wiernych poddanych i urzędników Jej Królewskiej Mości, aby przez miłość do Boga i naszej wspomnianej monarchini nie pozwalali nikomu, kimkolwiek by był, prowadzić szkoły szermierki, chyba że okaże upoważnienie takie, jakie posiada ten mistrz E. B. Czyniąc tak, okażecie się, na miarę swych możliwości, prawymi i wiernymi urzędnikami oraz poddanymi. Niech będą dzięki Bogu za podtrzymanie prawdy, której my jesteśmy mistrzami szermierki. Na świadectwo czego itd.

¶ 64Prawo do prowadzenia szkoły

Umowa czterech dawnych mistrzów (31 października 1549, s. 284–285)

This Indenture made the last daye of October In the Therd yeare of the raigne of our soveraigne Lorde Kinge Edward the sixte by the grace of God &c Be twene Willyam Hunt on th one partye, R.G. on the second partie and W B. on the therd partie beinge ancient maisters of the noble scienc of Defence With in the citie of London Witneseth that the sayde parties have Covenanted condiscended and agreed together in manner and forme followinge That is to saye every of the same pties covenanteth and grantith to and with the other parties that neither of the saide parties shall from henceforth set forth anny of theire schollers prizes without the consent and agrement of all the sayd parties And allso that none of their schollers shall play his provosts priz within vij years after his schollers priz Allso the saide parties do likewyese covenaunte and graunt everye of them with the other that none of them shall permitt or suffer anny of their saide schollers after he hath playd his Provosts priz, to playe their maisters priz within five yeares after their Provosts priz

Niniejsza umowa, sporządzona ostatniego dnia października w trzecim roku panowania naszego suwerennego pana, króla Edwarda Szóstego, z łaski Bożej etc., pomiędzy Willyamem Huntem jako pierwszą stroną, R. G. jako drugą stroną i W. B. jako trzecią stroną, będącymi starszymi mistrzami szlachetnej sztuki obrony w City of London, poświadcza, że wspomniane strony zawarły układ, przystały i wspólnie zgodziły się na następujące warunki: mianowicie każda z tych stron zobowiązuje się i przyrzeka pozostałym stronom, że odtąd żadna z nich nie będzie urządzać egzaminów szermierczych swoich uczniów bez zgody i porozumienia wszystkich wspomnianych stron. Ponadto żaden z ich uczniów nie przystąpi do egzaminu na prowosta przed upływem siedmiu lat od egzaminu uczniowskiego. Wspomniane strony również wzajemnie zobowiązują się i przyrzekają, że żadna z nich nie zezwoli ani nie dopuści, aby którykolwiek z ich uczniów po odbyciu egzaminu na prowosta przystąpił do egzaminu mistrzowskiego przed upływem pięciu lat od egzaminu na prowosta.

¶ 65Egzamin i stopnie

Moreouer the same parties ar consented and agreed together That everye of them shall kepe one Boxe whearin they shall put for every scholler that he hath (or from hence forth shall have) ijd towards the mayntenance of necessaries belonginge to the saide science And every of them shall kepe a Juste and a true boke of the monye in the sayde boxes severally And every of the same parties shall bringe att two sundry tymes in the yeare, all the monye in theire sevall boxes gathered, To soch a place as the same maister * * * * [ends sic]

Ponadto te same strony wspólnie przyzwoliły i uzgodniły, że każda z nich będzie przechowywać jedną skrzynkę, do której za każdego ucznia, którego ma (lub odtąd mieć będzie), włoży 2 pensy na utrzymanie rzeczy niezbędnych do wspomnianej sztuki. Każda z nich będzie też prowadzić osobną, rzetelną i zgodną z prawdą księgę pieniędzy znajdujących się w jej skrzynce. Każda ze wspomnianych stron ma dwa razy w roku przynieść wszystkie pieniądze zebrane w poszczególnych skrzynkach do takiego miejsca, jakie tenże mistrz * * * * (tekst urywa się w tym miejscu; uwaga Huttona „ends sic”).

¶ 66

Szczegóły źródła

ID
P077
Typ
dokument i zapis archiwalny
Data
ok. 1540–1590
Miejsce
Londyn
Państwo (obecnie)
Anglia i Szkocja
Język
Polski
Bractwo
Masters of Defence (Londyn)
Autor
Maisters of the Noble Science of Defence, London
Archiwum
British Library
Sygnatura
Sloane MS 2530
Digitalizacja / opis katalogowy
https://www2.nau.edu/~wew/fencing/sloane2530.html
Znaczenie
trafność 5 z 5 tekst normatywny: statuty, przywilej, regulamin szkoły szermierczej
Weryfikacja
odczyt wykorzystanej edycji

To źródło przywołuje

Cytowane przez

Notatki badawcze (po słowacku)

Notatki robocze dotyczące źródła, do czasu opracowania tekstu redakcyjnego. Pojedyncze ustalenia, nie ciągły wywód.