Źródła › P103
Zakaz uprawiania szermierki w ratuszu (1463) i orzeczenie w sprawie oka uszkodzonego podczas szkoły szermierczej (Lucerna, 1489)
Rada Lucerny rozstrzyga sprawę urazu oka odniesionego podczas szkoły szermierczej i zleca opracowanie prawa miejskiego dotyczącego takich przypadków. Najwcześniejsze świadectwo, że urazy odniesione w walce podlegają jurysdykcji szkoły, a nie sądu.
- Typ
- statuty i regulaminy
- Data
- 26 sierpnia 1463; 9 listopada 1489/13
- Miejsce
- Lucerna
- Edycja
- SSRQ LU I/3 (K. Wanner 2005), Nr. 18, s. 33–34, oraz Nr. 331, s. 369–370
- Weryfikacja
- odczyt wykorzystanej edycji
- Znaczenie
- 5/5
Pełny przekład wraz z oryginałem ↓
Przepisy w tym źródle
Pełny przekład
Zakaz szermierki w ratuszu (26 sierpnia 1463)
Jtem uff fritag nach sant Partholomeus tag anno domini lxiij jar hand sich rått und hundert bekent, dz niemann me fürhin uff dem rått huß sol schirmen, er sy wer der wel. Des glichen sol man die cappitel herren nit me uff dem rått huß lassen jr mall haben.
Item, w piątek po dniu św. Bartłomieja roku Pańskiego (14)63 rada i Stu postanowili, że odtąd nikomu, kimkolwiek by był, nie wolno uprawiać szermierki (schirmen) w ratuszu. Podobnie kanonikom nie będzie już wolno urządzać posiłków w ratuszu. (Na marginesie Renward Cysat dopisał później: „ani uprawiać szermierki” – fechten.)
Spór o zranione oko w szkole szermierczej (1489)
[1] Jtem alß die mit ein andern geschafftet hand uff der schirm schůl und Peter Tanman dem schnider knecht zů einem oug gestossen hått, dz der schnider knecht vermeint, er sye umb dz oug komen, und begertt, jmm dar umbe ablegung ze tůnde nach des geschwornen brieffs sage,
[1] Item, gdy (ci dwaj) mieli ze sobą do czynienia w szkole szermierczej (schirm schůl), a Peter Tanman ugodził czeladnika krawieckiego pchnięciem w oko, tak że czeladnik krawiecki sądzi, iż utracił oko, i zażądał od niego odszkodowania za to zgodnie z brzmieniem zaprzysiężonego dokumentu (geschworner brief, ustawy ustrojowej miasta),
und aber der Tanman vermeint, er jmm deheinen abtrag ze tůnde schuld[ig] sye, dann er es nit mit willen tan habe, ouch nie gehört sagen anders dann, wz uff der schirm schůl beschehe, dz das ouch da gericht werden söltte åne witter verclagen, dar zů so syent sömlich sachen nie mer beschen, das man dar umbe gericht hab, und stande ouch niena jmm geschwornen brieffe geschriben, har umbe er nit getrått, dz man an jmm sömlis anfåchen sölle, und getrůwt, jmm nůtzett ze antwurtten haben, etc.
lecz Tanman utrzymuje, że nie jest zobowiązany dać mu żadnego odszkodowania, ponieważ nie uczynił tego umyślnie i nigdy nie słyszał, by mówiono inaczej niż tak, że to, co zdarzy się w szkole szermierczej, powinno też zostać tam osądzone bez dalszej skargi; ponadto takie rzeczy nigdy wcześniej nie miały miejsca, by je osądzano, ani też niczego o tym nie zapisano w zaprzysiężonym dokumencie, dlatego nie uważa, by należało zaczynać od niego, i ufa, że za nic nie musi odpowiadać, etc.
– also haben sy zů beyder sydtte der sach minen heren r. und c jnn der min åne rechtlichen spruch vertrůwt, die sy ouch nåch dem und sy danne die sach zů beyder sitte mit mund und hand uff geben hand, guötlichen gericht und geschlicht habent, also dz Peter Taman sol geben dem schnider xxj guld. får sumselle, schmertzin, wirt und artzitt und alle ander sachen. Und sol dannenthin vom schnider gantz entprosten sin.
– tak więc obie strony powierzyły sprawę moim panom z rady i Rady Stu do polubownego załatwienia bez wyroku sądowego; ci zaś, gdy obie strony zdały się na nich słowem i podaniem ręki, polubownie rozstrzygnęli i załatwili ją następująco: Peter Taman ma dać krawcowi 21 guldenów za stracony czas, ból, koszty gospodarza gospody i lekarza oraz wszelkie inne rzeczy, po czym ma być całkowicie zwolniony z (roszczeń) krawca.
[2] Jtem und uff dz, da mit man nun fürhin wüssen möge, öb sömlichs oder anders der glichen oder mereren sachen mer bescheche, wie man sich haltten sölle, so hått man dise hie nåchgeschribnen dar zů geordnet, die söllen dar über sitzen und ein statt recht dar umbe setzen und machen und dann dz wyder får rått und hundert bringen, etc.: schulth[ei]s Kramer / Nicklåß von Meran / Petter Faßbind / Petter Rusß / Hanß Marty.
[2] Nadto, aby odtąd było wiadomo, jak postępować, gdyby taka rzecz, podobna lub jeszcze poważniejsza wydarzyła się ponownie, wyznaczono do tego niżej wymienione osoby; mają one rozpatrzyć tę sprawę, ustanowić i sporządzić w tej materii prawo miejskie, a następnie ponownie przedłożyć je radzie i Radzie Stu itd.: Schultheiß Kramer, Niklaus von Meran, Peter Faßbind, Peter Rusß, Hans Marty.
Szczegóły źródła
- ID
- P103
- Typ
- statuty i regulaminy
- Data
- 26 sierpnia 1463; 9 listopada 1489/13
- Miejsce
- Lucerna
- Państwo (obecnie)
- Szwajcaria
- Język
- niemiecki
- Autor
- Rada a Sto mesta Luzern
- Archiwum
- Staatsarchiv Luzern, Ratsprotokolle
- Sygnatura
- RP 5B fol. 210v (1463; fol. 209v 19. 8. 1463 ‚von der schirm schůl wegen‘); RP 7 pag. 26 (1489)
- Edycja
- SSRQ LU I/3 (K. Wanner 2005), Nr. 18, s. 33–34, a Nr. 331, s. 369–370
- Digitalizacja / opis katalogowy
- https://www.ssrq-sds-fds.ch/online/LU_I_3/LU_I_3.pdf
- Znaczenie
- trafność 5 z 5
- Weryfikacja
- odczyt wykorzystanej edycji
Notatki badawcze (po słowacku)
- Rada i Stu rozstrzygnęli sprawę ugodowo: Tanman zapłaci 21 guldenów ‚får sumselle, schmertzin, wirt und artzitt‘.
- Aby na przyszłość było wiadomo, jak postępować, pięciu wymienionych z imienia (wójt Kramer, Nicklåß von Meran, Petter Faßbind, Petter Rusß, Hanß Marty) ma ‚ein statt recht dar umbe setzen und machen‘ i przedłożyć radzie.
- Najstarsze znane nam świadectwo zasady, że sprawa zranienia podczas gry należy do szkoły szermierczej, a nie do sądu – tej samej, którą 130 lat później formułuje Vischer (P080) i którą zawiera patent gandawski z 1613 (art. XI).
- Nie wiemy, czy komisja spisała prawo miejskie (edycja odsyła do kolejnych numerów LU I/3: 74b, 209, 269, 318, 338, 340 – nieprzeczytane).