Źródła do dziejów cechów szermierczych
Język strony · Polski

Źródła › P027

Statuty i przepisy mistrzów szermierki miasta Paryża i jego przedmieść (Paryż, 12 maja 1644; zatwierdzone 5 listopada 1644)

Statuts et règlements faits par les maistres en faits d'armes de la ville et fauxbourgs de Paris

Nagrody za trafienie najbliższe sercu; egzamin w trzech rodzajach broni przeciw sześciu mistrzom i powrót do szkoły po otrzymaniu dwóch czystych trafień.

Typ
statuty i regulaminy
Data
12 maja 1644
Miejsce
Paryż
Bractwo
Francuskie wspólnoty mistrzów szermierki
Weryfikacja
odczyt wykorzystanej edycji
Znaczenie
5/5

Pełny przekład wraz z oryginałem ↓

Przepisy w tym źródle

Fragmenty tekstu według tematów. Temat prowadzi do porównania z innymi miastami, artykuł — do tekstu poniżej.

Pełny przekład

Przekład roboczy opiera się na wersji angielskiej lub słowackiej. Każdemu akapitowi towarzyszy tekst oryginalny.

Znak ¶ obok ustępu jest odsyłaczem do tego właśnie miejsca w tekście.

Artykuł 1: wybór zaprzysiężonych starszych cechu

[s. 39] PREMIÈREMENT, se fera eslection de deux Jurez par tous les Maistres assemblez, par deuant Monsieur le Procureur du Roy au Chastelet de Paris ou en son Hostel, & ce à la pluralité des voix, pour veiller aux affaires de la Communauté & faire les fonctions necessaires, lesquels deux Jurez exerceront la charge deux années entieres. Et de là en auant de deux ans en deux ans sera procedé à nouuelle eslection de deux autres Jurez comme dessus; sans auoir esgard aux rangs ny à l'ordre de re- [s. 40] ception, mais seulement de personnes capables pour conduire les affaires d'icelle Communauté.

Po pierwsze: wszyscy zgromadzeni mistrzowie wybiorą, przed prokuratorem królewskim w Châtelet w Paryżu lub w jego mieszkaniu, większością głosów dwóch zaprzysiężonych starszych (Jurez), którzy będą czuwać nad sprawami wspólnoty i pełnić niezbędne funkcje; ci dwaj zaprzysiężeni starsi będą sprawować urząd przez dwa pełne lata. Odtąd co dwa lata odbędą się w opisany wyżej sposób nowe wybory dwóch innych zaprzysiężonych starszych, bez względu na rangę lub kolejność przyjęcia, z uwzględnieniem wyłącznie zdolności do prowadzenia spraw wspólnoty.

¶ 1Nadzór i sędziowanie

Artykuł 2: strażnik ordynacji i skrzyni

2.
Au jour que l'eslection se fera desdits Jurez, il sera aussi esleu & choisi vn desdits Maistres pour Garde des Ordres & Priuileges, lequel aura esté cy-deuant Juré, auquel sera baillé le coffre, les deniers & tous les papiers de ladite Communauté, auquel coffre il y aura trois clefs différentes, dont les deux seront baillées auxdits Jurez, & la troisiesme demeurera audit Garde, chez lequel se feront toutes les assemblées concernant les affaires de ladite Communauté pendant les deux années qu'il sera en charge, au bout desquelles il y en aura un (?) autre subrogé en son lieu de la qualité susdite & rendra compte conjointement auec les Jurez, lequel sera examiné par l'assemblée generale qui sera faite pour cet effet & tenu clos & arresté par douze Maistres en cas qu'il ne s'y en rencontre dauantage.

2. W dniu wyboru zaprzysiężonych starszych należy również wybrać i ustanowić jednego z mistrzów, który uprzednio pełnił tę funkcję, Strażnikiem Ordynacji i Przywilejów (Garde des Ordres & Priuileges); należy mu powierzyć skrzynię, pieniądze i wszystkie dokumenty wspólnoty. Skrzynia ma mieć trzy różne klucze, z których dwa zostaną przekazane zaprzysiężonym starszym, a trzeci pozostanie u Strażnika, w którego domu przez dwa lata jego urzędowania odbywać się będą wszystkie zgromadzenia dotyczące spraw wspólnoty. Po ich upływie na jego miejsce należy powołać innego (?) spełniającego wspomniany warunek, a (ustępujący strażnik) złoży rachunek wspólnie z zaprzysiężonymi starszymi; rachunek zostanie zbadany przez zwołane w tym celu zgromadzenie ogólne, a następnie zamknięty i zatwierdzony przez dwunastu mistrzów, jeśli nie będzie ich obecnych więcej.

¶ 2

Artykuł 3: przyjęcie prowosta

3.
Si vn Maistre de ladite Communauté desire auoir & obliger vn Preuost qui puisse paruenir à la Maistrise, ledit Maistre sera obligé d'aller en personne auec ledit Preuost aux logis des Jurez & du Garde, pour leur certifier que celui qu'il veut obliger est de bonnes mœurs & de bonne vie, qu'il est de la religion Catholique, Apostolique & Romaine, dont il fournira acte baptistere du [s. 41] lieu ou il aura esté baptisé, & natif du Royaume de France, selon & au desir des Priuileges qu'il a pleu aux Roys de donner en faueur de cet Art comme il se voit plus amplement par iceux : Ce qu'estant verifié par ledit Maistre & vn respondant digne de foy, ledit Preuost sera obligé selon le stile & la forme prescrite dans le liure de ladite Communauté, lequel pour cet effet sera apporté par ledit Garde au lieu ou se passera ledit obligé, & payera ledit Preuost dix-huict liures à la boeste de ladite Communauté, auec les droicts & les gands aux Jurez & au Garde d'icelle, sans que ledit Preuost puisse porter l'espée, que deux années apres la passation dudit obligé.

3. Jeśli mistrz wspólnoty pragnie przyjąć i związać umową prowosta, który może uzyskać godność mistrzowską, mistrz będzie zobowiązany udać się osobiście z prowostem do domów zaprzysiężonych starszych i kustosza, aby zaświadczyć im, że ten, którego pragnie związać umową, ma dobre obyczaje i prowadzi dobre życie, że wyznaje religię katolicką, apostolską i rzymską — na dowód czego przedłoży metrykę chrztu z miejsca, w którym został ochrzczony — oraz że jest rodowitym mieszkańcem królestwa Francji, zgodnie z treścią i duchem przywilejów, które królowie raczyli nadać na rzecz tej sztuki, jak można w nich obszerniej przeczytać. Po potwierdzeniu tego przez mistrza i wiarygodnego poręczyciela prowost zostanie związany umową według sposobu i formy przepisanych w księdze wspólnoty, którą kustosz przyniesie w tym celu do miejsca zawarcia umowy; prowost wpłaci do skrzynki wspólnoty osiemnaście liwrów, a także uiści należności i przekaże rękawice zaprzysiężonym starszym oraz kustoszowi; prowostowi nie wolno zaś nosić miecza przed upływem dwóch lat od zawarcia umowy.

¶ 3Broń i wyposażenieEgzamin i stopnie

Artykuł 4: niesforny prévôt i zgromadzenia prévôts

4.
Que si quelque Preuost se desbauche du seruice qu'il doit à son Maistre, il sera réprimandé par lesdits Jurez & le Garde à la première plainte que sondit Maistre leur en fera, laquelle sera escripte sur le liure de ladite Communauté, & signée dudit Maistre, des Jurez & du Garde, & à la seconde plainte ledit Preuost sera descheu de la Maistrise et son Breuet cassé & annullé, par deuant Monsieur le Procureur du Roy au Chastelet; & deffendu à quelqu'autre Maistre que ce soit de l'obliger & prendre pour son Preuost à peine d'amende & de nullité dudit Breuet d'apprentissage,

4. Jeśli któryś prowost uchyla się od służby należnej swemu mistrzowi, zostanie upomniany przez zaprzysiężonych starszych i kustosza po pierwszej skardze, którą mistrz do nich wniesie; skargę tę należy wpisać do księgi wspólnoty i opatrzyć podpisami mistrza, zaprzysiężonych starszych i kustosza. Po drugiej skardze prowost utraci prawo do mistrzostwa, a jego umowa (Breuet) zostanie uchylona i unieważniona przed prokuratorem królewskim w Châtelet; każdemu zaś innemu mistrzowi zabrania się zawierania z nim umowy i przyjmowania go jako swego prowosta, pod karą grzywny i nieważności tej umowy o naukę.

¶ 4Grzywny i zasady zachowania

Et pour empescher le désordre qui arriue de la liberté que les Preuosts prennent de leur authorité de faire des [s. 42] assemblées, tant dans les maisons particulieres que dans les Salles communes desdits Maistres; il est deffendu ausdits Preuosts de faire de telles assemblées, sinon vn seul Preuost auec les Escoliers de sondit Maistre lequel pourra aller chez vn autre Maistre pour s'exercer contre le Preuost de ladite Salle ou les escoliers d'icelle, en cas qu'il n'y eust desja vn autre Preuost entré deuant luy, & sera ledit Preuost en telle rencontre obligé de se retirer ou attendre que l'autre en soit sorty auparauant d'y pouuoir entrer, à peine au Maistre de ladite Salle de trente liures d'amende, & audit Preuost contreuenant de perdre le temps qu'il aura desja fait, pour la premiere fois qu'il aura contreuenu : Et à la seconde il sera descheu de la Maistrise des Armes, & son Breuet d'apprentissage declaré nul.

Aby zaś zapobiec nieporządkom wynikającym ze swobody, jaką prévôts samowolnie sobie przyznają w zwoływaniu zgromadzeń zarówno w domach prywatnych, jak i we wspólnych salach mistrzów, zabrania się prévôts odbywania takich zgromadzeń, z tym wyjątkiem, że jeden prévôt wraz z uczniami swego mistrza może udać się do innego mistrza, by ćwiczyć z prévôt tej sali lub z jej uczniami, pod warunkiem że nie wszedł tam już przed nim inny prévôt; w takim przypadku prévôt obowiązany będzie odejść lub zaczekać na wyjście tamtego, zanim sam wejdzie, pod karą grzywny trzydziestu liwrów dla mistrza tej sali, a dla prévôt dopuszczającego się wykroczenia — utraty zaliczonego już czasu nauki za pierwszym razem; za drugim zaś utraci prawo do mistrzostwa szermierczego, a jego umowa o naukę zostanie uznana za nieważną.

¶ 5Grzywny i zasady zachowania

Artykuł 5: tylko jeden prévôt i odejście od mistrza

5.
Qu'aucun Maistre ne pourra obliger qu'vn seul Preuost à la fois, ny mesme en prendre aucun qui auroit esté obligé à vn autre pour paracheuer son temps, sinon en cas de mort du Maistre dudit Preuost, & en cas que quelque Preuost quitte sondit Maistre pour battre la campagne sans son consentement par escrit deuant Notaire, ledit Preuost sera exclus de la Maistrise, & en cas qu'il reuienne et qu'il obtienne pardon de sondit Maistre le temps qu'il aura desia fait sera compté pour nul & s'obligera de nouueau les six années portées par les priuileges de la Communauté.

5. Żaden mistrz nie może przyjąć na służbę więcej niż jednego prowosta naraz ani przyjąć takiego, który był związany umową z innym mistrzem, aby dopełnił u niego okresu służby, z wyjątkiem śmierci mistrza tego prowosta; jeśli zaś którykolwiek prowost opuści swego mistrza, aby włóczyć się po kraju (battre la campagne), bez jego pisemnej zgody złożonej przed notariuszem, zostanie pozbawiony prawa do uzyskania mistrzostwa; jeśli zaś powróci i uzyska przebaczenie swego mistrza, odbyty już czas służby nie zostanie mu zaliczony i będzie musiał związać się nową umową na sześć lat przewidzianych przywilejami wspólnoty.

¶ 6Egzamin i stopnie

Artykuł 6: wiek kandydata i przygotowanie próby

[s. 43] 6.
Le temps porté par l'obligé estant expiré & bien & deüment quittencé par le Maistre du Preuost qui se presentera à la Maistrise, il fera parestre encore aux Jurez & au Garde des Ordres son acte baptistere afin de verifier s'il à l'age de vingt-cinq ans accomplis, auquel age il peut estre receu s'il est capable & non autrement, ce qu'estant verifié sondit Maistre le presentera à l'assemblée generale qui sera convoquée pour cet effet, & la son breuet examiné & verifié, il luy sera ordonné le temps auquel il pourra estre receu à l'experience, & donné aduis à six Maistres derniers receus de se tenir prets & en exercice pour cet effet, & en cas que quelqu'un d'iceux fust malade ou absent, il en sera esleu vn autre en sa place, pour parfaire ledit nombre de six, auxquels sera donné par ledit aspirant la somme de vingt liures tant pour frayer aux despens des lieux & fleurets qu'il leur conuiendra auoir, dans lesquels lieux les Jurez, ledit Garde, & deux anciens se transporteront pour juger des deux qui seront le mieux en exercice pour commencer ladite expérience quand il leur sera ordonné, sans que les autres y puissent trouuer rien à redire.

6. Gdy upłynie czas określony w umowie, a mistrz prévôta ubiegającego się o mistrzostwo należycie poświadczy jego odbycie, kandydat ponownie okaże zaprzysiężonym starszym cechu i Strażnikowi Ordynacji metrykę chrztu, aby sprawdzić, czy ukończył dwadzieścia pięć lat; w tym wieku może zostać przyjęty, jeśli posiada odpowiednie umiejętności, a w przeciwnym razie nie. Po sprawdzeniu tego jego mistrz przedstawi go zgromadzeniu ogólnemu zwołanemu w tym celu; tam, po zbadaniu i zweryfikowaniu umowy, zostanie wyznaczony termin dopuszczenia go do próby, a sześciu ostatnio przyjętych mistrzów otrzyma zawiadomienie, by pozostawali w gotowości i wprawie; jeśli któryś z nich będzie chory lub nieobecny, na jego miejsce zostanie wybrany inny, aby dopełnić liczbę sześciu. Kandydat przekaże im dwadzieścia liwrów na pokrycie kosztów sal i floretów, których będą potrzebowali; do tych sal udadzą się zaprzysiężeni starsi cechu, Strażnik i dwaj starsi mistrzowie, aby ocenić, którzy dwaj są w najlepszej wprawie, by na polecenie rozpocząć próbę, przy czym pozostali nie będą mogli wnieść sprzeciwu.

¶ 7Egzamin i stopnieNadzór i sędziowanie

Artykuł 7: termin egzaminu i zgromadzeń

7.
Les Jurez, le Garde & le Maistre qui conduira ledit aspirant à la Maistrise seront obligez trois ou quatre [s. 44] iours deuant celuy de ladite experience, d'aller au logis de Monsieur le Procureur du Roy, pour sçauoir de luy s'il aura agreable de se transporter au lieu de ladite experience & donner le iour & l'heure de sa commodité aux Jurez et Garde seulement, lequel ne sera reuelé à l'assemblée ny audit aspirant, que le iour qui precedera ladite experience, afin desuiter aux desordres qui peuuent arriuer en telles occasions & assemblées : dans laquelle il ny entrera que des Maistres & Fils de Maistres & ceux qu'il plaira audit sieur Procureur du Roy; Et deffences à tous Maistres en faits d'Armes d'en faire entrer d'autres à peine de vingt liures parisis d'amende applicable moitié à la boeste de la Communauté & l'autre aux pauures ou aux œuures pies: Comme aussi si quelqu'un desdits Maistres, par mespris ou autrement manque de se trouuer aux assemblées où il sera appellé pour les affaires d'icelle Communauté, il payera ladite amende pour la première fois en cas qu'il soit absent ou n'enuoye ses excuses. Et pour la seconde, il luy sera declaré que s'il n'y veut plus venir, il sera exclus de pouvoir cy-apres obliger aucun Preuost & enioint aux Jurez & au Garde de tenir la main à l'execution du present article à peine d'en respondre en leurs propres & priuez noms & de cent liures parisis d'amende enuers les pauures & de nullité dudit obligé.

7. Zaprzysiężeni starsi cechu, Strażnik oraz mistrz, który będzie przedstawiał kandydata do mistrzostwa, będą zobowiązani na trzy lub cztery dni przed dniem próby udać się do domu Prokuratora Królewskiego, aby dowiedzieć się od niego, czy zechce przybyć na miejsce próby, oraz aby podał dogodny dla siebie dzień i godzinę wyłącznie zaprzysiężonym starszym cechu i Strażnikowi; nie należy ujawniać tego zgromadzeniu ani kandydatowi aż do dnia poprzedzającego próbę, by uniknąć nieporządków, jakie mogą zdarzać się przy takich okazjach i na takich zgromadzeniach. Na to zgromadzenie wstęp będą mieli jedynie mistrzowie, synowie mistrzów oraz osoby, które dopuści Prokurator Królewski; wszystkim mistrzom szermierki zabrania się wprowadzania innych osób pod karą grzywny dwudziestu liwrów paryskich, z której połowa trafi do skrzynki wspólnoty, a druga połowa do ubogich lub na pobożne cele. Podobnie, jeśli którykolwiek z mistrzów, z lekceważenia lub z innej przyczyny, nie stawi się na zgromadzeniu, na które został wezwany w sprawach wspólnoty, za pierwszym razem zapłaci rzeczoną grzywnę, jeśli będzie nieobecny lub nie prześle usprawiedliwienia; za drugim razem zostanie mu oznajmione, że jeśli nadal nie będzie przychodził, zostanie pozbawiony prawa do zawierania w przyszłości umowy z jakimkolwiek prévôtem. Zaprzysiężonym starszym cechu i Strażnikowi nakazuje się czuwać nad wykonaniem tego artykułu pod groźbą osobistej odpowiedzialności, grzywny stu liwrów paryskich na rzecz ubogich oraz nieważności umowy.

¶ 8Egzamin i stopnieNadzór i sędziowanieGrzywny i zasady zachowania

Artykuł 8: dzień poprzedzający próbę i opłaty

8.
Le jour precedant ladite experience, ledit aspirant [s. 45] conduit par sondit Maistre ou autre hors de rang de faire assaut ira chez tous les Maistres de ladite Communauté pour les prier de se trouuer au lieu designé pour ladite experience, où attendant Monsieur le Procureur du Roy, s'il se trouve quelque fils de Maistre ayant l'age de 18. ou 20. ans capable de faire assaut, ledit aspirant sera tenu de faire auec eux de l'espée seule & leur donner à chacun vne paire de gands de daim, de la valeur de 60. sols chacune : & desliurera entre les mains des Jurez & du Garde les deniers que les autres Maistres ont donné en semblable occasion, qui seront mis dans la boeste de la Communauté, pour subvenir aux affaires d'icelle; Dans laquelle boeste entrera aussi la moitié de tous les droits deubs aux Maistres, hors ceux des Jurez & du Garde : Lesquels droicts il donnera ausdits Maistres, Jurez et Garde conjointement auec ceux de Monsieur le Procureur du Roy, auec les gands accoutumez; ainsi qu'il est porté par l'ordre cy-attaché, signé & omologué, ou besoin a esté.

8. W przeddzień egzaminu kandydat, prowadzony przez swego mistrza lub przez innego, który nie uczestniczy już w kolejności walk (assaut), uda się do wszystkich mistrzów wspólnoty, aby poprosić ich o przybycie na miejsce wyznaczone na egzamin; tam, w oczekiwaniu na prokuratora królewskiego, jeżeli obecny będzie jakikolwiek syn mistrza w wieku 18 lub 20 lat, zdolny do szermierki, kandydat będzie zobowiązany stoczyć z nimi walki na sam miecz i wręczyć każdemu parę rękawic ze skóry łani, każdą o wartości 60 soli; przekaże też do rąk zaprzysiężonych starszych i kustosza kwotę, jaką inni mistrzowie dawali przy podobnej okazji, która zostanie złożona w skrzyni wspólnoty na jej potrzeby; do skrzyni tej trafi również połowa wszystkich należności przysługujących mistrzom, z wyjątkiem należności zaprzysiężonych starszych i kustosza. Należności te przekaże mistrzom, zaprzysiężonym starszym i kustoszowi wraz z należnościami prokuratora królewskiego oraz zwyczajowymi rękawicami, zgodnie z załączonym tu regulaminem, podpisanym i zatwierdzonym tam, gdzie jest to wymagane.

¶ 9Egzamin i stopnie

Artykuł 9: nagrody za trafienie najbliżej serca

9.
Ledit aspirant fournira deux espées de la valeur de vingt-cinq liures chacune, pour les prix qui seront adiugez à ceux qui donneront en l'experimentant le plus proche du cœur : sçauoir, l'vne pour l'espée seule, & l'autre pour l'espée et le poignard, & ne pourra celuy qui aura gagné le prix de l'espée seule, aspirer au prix de l'espée et du poignard, afin que l'honneur soit partagé [s. 46] à deux : Pour maintenir lequel Ordre le Garde sera tenu de porter l'original desdits Statuts & Priuileges & les mettre deuant Monsieur le Procureur du Roy, lequel sera supplié par tous les Maistres de tenir la main à l'obseruation d'iceux. Cela fait ledit aspirant sera presenté par sondit Maistre à l'assemblée des anciens, lesquels le remettront entre les mains des Jurez qui le presenteront audit sieur Procureur du Roy, & luy nommeront, en leurs consciences & par serment si besoin est, les deux Maistres des six qui doiuent faire, qui seront le mieux en exercice pour faire ladite experience sans auoir esgard, comme dit est, à l'ordre de leur reception, afin d'esviter toute tromperie & collusion.

9. Kandydat dostarczy dwa miecze wartości dwudziestu pięciu liwrów każdy jako nagrody dla tych, którzy podczas egzaminowania go trafią najbliżej serca: jeden za walkę samym mieczem, drugi za walkę mieczem i sztyletem; zdobywca nagrody za walkę samym mieczem nie może ubiegać się o nagrodę za walkę mieczem i sztyletem, aby zaszczyt przypadł dwóm osobom. Dla zachowania tego porządku kustosz będzie zobowiązany przynieść oryginał statutów i przywilejów i przedłożyć je prokuratorowi królewskiemu, którego wszyscy mistrzowie poproszą o czuwanie nad ich przestrzeganiem. Następnie mistrz przedstawi kandydata zgromadzeniu starszych, którzy przekażą go zaprzysiężonym starszym cechu; ci przedstawią go prokuratorowi królewskiemu i wskażą mu zgodnie z sumieniem, a w razie potrzeby pod przysięgą, dwóch spośród sześciu mistrzów mających stanąć do walki, którzy są najlepiej wyćwiczeni do przeprowadzenia egzaminu, bez względu, jak powiedziano, na kolejność ich przyjęcia do grona mistrzów, aby uniknąć wszelkiego oszustwa i zmowy.

¶ 10Ważne trafienia i krewCel: gdzie trafiaćNadzór i sędziowanieNagrody i stawki

Artykuł 10: egzamin z trzema rodzajami broni i trafienie jednoczesne

10.
L'ordre donné par Monsieur le Procureur du Roy ou des Jurez & anciens, au deffaut d'iceluy, de commencer ladite experience, ledit aspirant sera tenu de la faire de 3. sortes d'Armes, contre six Maistres, ainsi qu'il est dit : C'est à sçavoir; de l'espadon, de l'espée seule, & de l'espée & du poignard. Et pour les autres armes comme de la halebarde & le baston à deux bouts il en sera exempté quand à l'assaut d'icelles, & non d'en faire deuant ladite assemblée desdits Maistres, afin de faire paroistre seulement son adresse. Que s'il est battu franc de deux bottes de l'espée seule par celui qui l'experimentera le premier & que le second le batte aussi franc de deux bottes, il sera renuoyé à l'escole sur le champ, [s. 47] & en presence de mondit sieur Procureur du Roy, pour le temps que les Jurez, le Garde, les anciens & toute l'assemblée desdits Maistres iugerons à propos, sans qu'il puisse repetter les frais qu'il aura faits pour cet effet, sinon les deniers qu'il est obligé de fournir pour les droicts de sa reception, lesquels lui seront rendus sur le champ en rendant la quittence qu'il aura des Jurez. Que si en faisant ladite experience on se donne tous deux de mesme temps, cela sera compté pour nul de part & d'autre & sera recommencé et continué iusques à ce que l'vn ou l'autre ayent donné ou receu les deux bottes franches.

10. Gdy prokurator królewski, a pod jego nieobecność zaprzysiężeni cechmistrzowie i starsi, wyda polecenie rozpoczęcia egzaminu, kandydat będzie zobowiązany przystąpić do niego z 3 rodzajami broni przeciw sześciu mistrzom, jak wspomniano, mianowicie: z espadonem (mieczem dwuręcznym), z samym mieczem oraz z mieczem i sztyletem. Co do innych rodzajów broni, takich jak halabarda i kij oburęczny (baston à deux bouts), będzie zwolniony z walki (assaut) nimi, lecz nie z zaprezentowania ich przed zgromadzeniem mistrzów, jedynie dla wykazania swych umiejętności. Jeśli pierwszy egzaminujący pokona go dwoma czystymi pchnięciami (deux bottes) w walce samym mieczem, a drugi również pokona go dwoma czystymi pchnięciami, zostanie on na miejscu, w obecności prokuratora królewskiego, odesłany do szkoły na taki czas, jaki zaprzysiężeni cechmistrzowie, kustosz, starsi i całe zgromadzenie mistrzów uznają za stosowny, bez możliwości domagania się zwrotu poniesionych przy tym kosztów, z wyjątkiem kwoty, którą jest zobowiązany wnieść tytułem opłat za przyjęcie; zostanie mu ona zwrócona na miejscu po oddaniu pokwitowania otrzymanego od zaprzysiężonych cechmistrzów. Jeśli podczas egzaminu obaj trafią się jednocześnie, trafienia obu stron zostaną uznane za nieważne, a walkę należy wznowić i kontynuować, aż jeden lub drugi zada lub otrzyma dwa czyste pchnięcia (deux bottes franches).

¶ 11Trafienie następcze i trafienia obopólneWażne trafienia i krewWalka szermiercza: zachowanie podczas starciaBroń i wyposażenieEgzamin i stopnie

Artykuł 11: przysięga nowego mistrza

11.
Apres que ledit Preuost aura fait ladite experience, s'il est jugé capable par toute la Communauté, il prestera le serment par deuant Monsieur le Procureur du Roy du Chastelet & le lendemain ira, auec sondit Maistre le remercier de son assistance, comme aussi les Jurez & le Garde de ladite Communauté.

11. Po złożeniu próby przez prévôta, jeśli cała wspólnota uzna go za zdatnego, złoży on przysięgę przed prokuratorem królewskim Châtelet, a następnego dnia uda się ze swoim mistrzem, aby podziękować mu za obecność, podobnie jak zaprzysiężonym starszym i kustoszowi wspólnoty.

¶ 12Egzamin i stopnie

Artykuł 12: synowie mistrzów

12.
Si quelque fils de Maistre desire se faire receuoir, il fera paroistre aussi par son extraict baptistere s'il est âgé de 22. ans accomplis, auquel temps il peut estre receu & non a plus bas age, & fera l'experience que dessus sans esperer autre faueur, sinon en deniers seulement, excepté les droicts des Jurez & du Garde, & des gands accou- [s. 48] tumez tant à eux qu'à tous les Maistres, & payera à la boeste de ladite Communauté ce que les autres fils de Maistres ont cy-deuant payez : Et fournira les 2. espées du mesme prix chacune que les autres Maistres ont fournies, & donnera aussi les droicts de Mʳ le Procureur du Roy, & prestera pareillement le serment pardeuant luy, s'il est jugé capable de la Maistrise dudit Art.

12. Jeśli któryś syn mistrza pragnie zostać przyjęty, winien również wykazać wyciągiem z metryki chrztu, czy ukończył 22 lata, w którym to wieku może zostać przyjęty, a nie wcześniej; winien też odbyć powyższą próbę, nie licząc na żadne inne ulgi poza pieniężnymi, z wyłączeniem należności zaprzysiężonych starszych i kustosza oraz zwyczajowych rękawiczek zarówno dla nich, jak i dla wszystkich mistrzów; winien wpłacić do skrzynki wspólnoty tyle, ile wcześniej wpłacali inni synowie mistrzów; winien dostarczyć 2 miecze, każdy tej samej ceny co miecze dostarczone przez innych mistrzów, a także uiścić należności prokuratora królewskiego i również złożyć przed nim przysięgę, jeśli zostanie uznany za zdolnego do uzyskania mistrzostwa w tej sztuce.

¶ 13Egzamin i stopnie

Artykuł 13: wdowy po mistrzach oraz uzupełnienie z 1645 roku

13.
Les veufues des Maistres n'auront aucun pouuoir ny Priuileges après le deceds de leurs maris pour faire enseigner cet Art, & les Preuosts qui se trouueront chez lesdites veufues alors dudit deceds se retireront vers les Jurez & le Garde, lesquels seront tenus de leur donner vn autre Maistre, pour acheuer le temps porté par leur Breuet d'apprentissage.

13. Wdowy po mistrzach nie będą po śmierci mężów miały żadnego prawa ani przywileju pozwalającego zlecać nauczanie tej sztuki; prévôts zaś, którzy pozostają u tych wdów w chwili śmierci ich mężów, udadzą się do zaprzysiężonych starszych cechu i Strażnika, którzy będą zobowiązani przydzielić im innego mistrza, aby dopełnili czasu określonego w umowie o naukę.

¶ 14Prawo do prowadzenia szkoły

*On a obmis; que si ledit Preuost ne peut trouuer aucun Maistre qui le veuille prendre à cause que tous auroient des Preuost, qu'il fut loisible, en tel cas, à celuy des Maistres qui le voudroient auoir de le prendre pour acheuer sondit temps : Comme cela est arriué durant la Jurande de la Frenays & Regnard, en l'année 1645. estant lors Procureur du Roy Mʳ Bonneau, qui donna vne Sentence qu'vn nommé de l'Isle acheueroit son temps chez le premier des Maistres qui le desireroit, nonobstant qu'il eust vn Preuost. Ce que les Jurez cy-* [s. 49] *dessus & le Garde accepterent le 24. juillet de ladite Année 1645. au nom de ladite Communauté, dont telle Sentence doit passer pour loy estant de Justice.*

Pominięto: jeśli prévôt nie może znaleźć mistrza, który zechciałby go przyjąć, ponieważ wszyscy mają już prévôtów, wówczas każdy mistrz, który zechce go przyjąć, będzie mógł zgodnie z prawem przyjąć go na dokończenie wymaganego okresu; jak to miało miejsce za starszeństwa de la Frenaysa i Regnarda w roku 1645, gdy pan Bonneau był prokuratorem królewskim i wydał orzeczenie, że niejaki de l'Isle ma dokończyć wymagany okres u pierwszego mistrza, który tego zechce, mimo że ma on już prévôta. Rzeczeni zaprzysiężeni starsi i kustosz przyjęli to w imieniu wspólnoty 24 lipca tegoż roku 1645; orzeczenie to ma obowiązywać jako prawo, gdyż pochodzi od wymiaru sprawiedliwości.

¶ 15Egzamin i stopnie

Artykuł 14: nieobecność mistrza

14.
Si quelque Maistre dudit Art pour affaires particulieres, maladie ou autre accident estoit contrainct de quitter ou abandonner ledit Art, & sadite Salle, il pourra durant ladite maladie ou accident (pourueu que ce ne fut pour aucune mauuaise action) faire tenir sadite Salle & exercer ledit Art par son Preuost, son Fils, ou au deffaut de l'vn ou de l'autre, par personne capable d'enseigner. Et quand aux affaires particulieres hors la maladie ou autre accident, ledit Maistre pourra s'absenter & faire tenir sadite Salle, comme dit est, vn an & trois mois seulement, au bout duquel temps, s'il ne reuient en personne occuper lesdits lieux & enseigner luymesme ledit Art, les Jurez & le Garde seront obligez de faire fermer ladite Salle, & d'empescher d'y monstrer ny enseigner aucunement. Que si c'estoit pour exercer quelque Office qui derogeast à la Noblesse & dignité dudit Art, il sera non seulement contraint de fermer sadite Salle si tost qu'il sera admis à iceluy Office derogeant ; mais aussi renoncer à cette profession, fors & excepté s'il estoit pourueu de quelque charge ès Maisons du Roy, de la Reyne ou des enfans de France.

14. Jeśli któryś z mistrzów sztuki byłby zmuszony przez sprawy prywatne, chorobę lub inne zdarzenie opuścić lub porzucić sztukę i swoją salę, może na czas choroby lub owego zdarzenia (o ile przyczyną nie jest żaden występek) powierzyć prowadzenie sali i uprawianie sztuki swemu prowostowi lub synowi, a w braku obu — osobie zdolnej do nauczania. Co do spraw prywatnych innych niż choroba lub nieszczęśliwe zdarzenie, mistrz może być nieobecny i powierzyć prowadzenie sali w opisany sposób jedynie przez rok i trzy miesiące; po upływie tego czasu, jeśli nie powróci osobiście, by objąć lokal i samemu nauczać sztuki, zaprzysiężeni starsi cechu i kustosz będą zobowiązani doprowadzić do zamknięcia sali oraz uniemożliwić odbywanie tam pokazów i nauczania. Gdyby zaś chodziło o objęcie urzędu uwłaczającego szlachetności i godności sztuki, będzie zobowiązany nie tylko zamknąć salę z chwilą objęcia owego uwłaczającego urzędu, lecz także wyrzec się tej profesji, z wyjątkiem sytuacji, gdyby otrzymał stanowisko na dworze Króla, Królowej lub Dzieci Francji.

¶ 16Prawo do prowadzenia szkoły

Artykuł 15: pierwszeństwo zaprzysiężonych starszych

[s. 50] 15.
Les susdits Jurez & le Garde precederont tous les autres Maistres aux assemblées touchant les affaires de la Communauté, & marcheront, & donneront leurs voix selon l'ordre & ancienneté de leur reception, & auront pouvoir (?) de mener aux visites (qui leur conuiendra faire de temps en temps pour le seruice de la Communauté) tels Maistres qu'ils jugeront à propos, à peine d'amende contre lesdits refusans.

15. Wspomniani zaprzysiężeni starsi cechu oraz kustosz mają pierwszeństwo przed wszystkimi pozostałymi mistrzami na zgromadzeniach dotyczących spraw wspólnoty, a (pozostali) mają zajmować miejsce w pochodzie i oddawać głosy według kolejności i starszeństwa przyjęcia; (starsi cechu) mają zaś mieć prawo (?) zabierać na inspekcje (które winni co pewien czas przeprowadzać w służbie wspólnoty) tych mistrzów, których uznają za odpowiednich, pod karą grzywny dla odmawiających.

¶ 17Nadzór i sędziowanie

Artykuł 16: przyrzeczenie i podpisy

16.
Tous lesquels Statuts & articles cy-dessus ; Nous Maistres sous-signez, promettons & jurons de les obseruer de point en point sans y contreuenir en aucune maniere que ce soit : Et supplions Monsieur le Procureur du Roy de nous y maintenir sans que pour quelque cause & occasion que ce soit il y puisse estre en aucune façon desrogé.

16. My, niżej podpisani mistrzowie, przyrzekamy i przysięgamy przestrzegać wszystkich powyższych statutów i artykułów punkt po punkcie, w żaden sposób im się nie sprzeciwiając; i prosimy prokuratora królewskiego, aby utrzymywał nas przy nich bez jakiegokolwiek ich uszczuplenia z jakiejkolwiek przyczyny czy przy jakiejkolwiek sposobności.

¶ 18

En tesmoin dequoy nous auons tous signé ces presentes de nos seings accoustumez ; estans lors Jurez dudit Art pour la deuxiesme fois ; les Sieurs de la Frenays & Regnard : Et pour Garde des Ordres de ladite Communauté, le sieur de S. André. Fait à Paris ce 12ᵉ jour de May 1644. Ainsi signé, Le Bret Frenays, Regnard, S. André, Vincent S. Ange, Valet, Deriencourt, Langlois, du Roché, le Cocq, Marres, Moussard, Philebois, [s. 51] Papillon, Mongin, du Cornet, Lhuyllier, Papillon, & Vignal.

Na świadectwo tego wszyscy podpisaliśmy niniejszy dokument naszymi zwykłymi podpisami; zaprzysiężonymi starszymi sztuki byli wówczas, po raz drugi, panowie de la Frenays i Regnard, a strażnikiem statutów wspólnoty pan de S. André. Sporządzono w Paryżu dnia 12 maja 1644. Podpisano: Le Bret Frenays, Regnard, S. André, Vincent S. Ange, Valet, Deriencourt, Langlois, du Roché, le Cocq, Marres, Moussard, Philebois, Papillon, Mongin, du Cornet, Lhuyllier, Papillon i Vignal.

¶ 19

Homologacja

*Lesdits Statuts & Reglemens cy-dessus transcrits ont estez homologuez, ce requerant le Procureur du Roy, & registrez au Registre de l'Audience de la Chambre Ciuile & Police du Chastelet de Paris, par moy sous signé Doyen des Greffiers de ladite Chambre, en consequence de la Sentence renduë par Monsieur le Lieutenant Ciuil, le cinquiesme Nouembre gbjᶜ.xliiij. fait ledit an & jour ci-dessus.*
*Signé :* HUBERT.

Wyżej przepisane statuty i przepisy zostały zatwierdzone na wniosek prokuratora królewskiego i wpisane do księgi posiedzeń Izby Cywilnej i Policyjnej Châtelet w Paryżu przeze mnie, niżej podpisanego dziekana pisarzy tej izby, na mocy wyroku wydanego przez zastępcę prewota do spraw cywilnych dnia piątego listopada 1644 (w druku „gbjᶜ.xliiij”); sporządzono w roku i dniu podanych wyżej. Podpisano: Hubert.

¶ 20

Szczegóły źródła

ID
P027
Tytuł oryginalny
Statuts et règlements faits par les maistres en faits d'armes de la ville et fauxbourgs de Paris
Typ
statuty i regulaminy
Data
12 maja 1644
Miejsce
Paryż
Państwo (obecnie)
Francja
Język
francuski
Bractwo
Francuskie wspólnoty mistrzów szermierki
Autor
Maîtres d'armes de Paris et faubourgs
Znaczenie
trafność 5 z 5 tekst normatywny: statuty, przywilej, regulamin szkoły szermierczej
Weryfikacja
odczyt wykorzystanej edycji

Cytowane przez

Notatki badawcze (po słowacku)

Notatki robocze dotyczące źródła, do czasu opracowania tekstu redakcyjnego. Pojedyncze ustalenia, nie ciągły wywód.