Źródła › P063
Reguła i ordynacja cechu św. Michała Archanioła (szermierzy) w Gandawie (Gandawa, zatwierdzone 19 kwietnia 1616; druk 1723)
Reghel ende ordonnantie van den edelen souvereynen rudderlijcken Gilde van den arts-engel Michel
65 artykułów cechu szermierzy z Gandawy, w tym szczegółowe zasady gry o tytuł króla: co najmniej 12 zawodników, uznawane trafienia i zakazane chwyty.
- Typ
- statuty i regulaminy
- Data
- 19 kwietnia 1616 (druk 1723)
- Miejsce
- Gandawa (druk F. i D. vander Ween)
- Bractwo
- Cechy św. Michała (Niderlandy, północna Francja)
- Weryfikacja
- odczyt wykorzystanej edycji
- Znaczenie
- 5/5
Pełny przekład wraz z oryginałem ↓
Przepisy w tym źródle
- Zranienie i śmierć podczas walkiart. LX
- Ważne trafienia i krewart. X, art. XXIV, art. XXXI
- Cel: gdzie trafiaćart. XXXI, art. LIX
- Techniki zabronioneart. X, art. XLVI
- Broń i wyposażenieart. XV, art. XLIX
- Prawo do prowadzenia szkołyart. XXX, art. XXXVII, art. XXXIX, art. XL, art. XLI
- Dni i świętaart. LXIV
- Grzywny i zasady zachowaniaart. XLII, art. XLIII, art. XLV, art. XLVII, art. XLVIII, art. LII, art. LIV, art. LIX, art. LX, art. LXI, art. LXII, art. LXIII
- Nagrody i stawkiart. X, art. XI, art. XXXII, art. XXXVI, art. LVI, art. LVII, art. LVIII
Pełny przekład
Urzędy, przysięga prowizorów, dziesiętnicy, dziekan (art. I–V, s. 5–6)
I. Eerst ende alvooren, alsoo haerlieder Hoogheden, met opene Brieven van Octroy ende Privilegie aen ons verleent van daten 26. Maerte 1613., waer door jegenwoordiglyk 'tselve Gilde voorsien is van eenen Koning, Heuver-Deken, Deken ende Proviseerders, de welke alle jaeren vernieuwt ende vermaekt zullen moeten worden, ende soo wanneer sy-lieden 't selve Gilde bedient zullen hebben den tydt van een jaer in de qualiteyt alsvooren, zullen danof vry, ende exempt zyn den termyn van vyf jaeren achter-een-volgende. NOTA. Dat in plaetse van by de Gilde-broeders van desen Gilde te moeten dienen alle vyf jaeren, is daer van anders by Resolutie van de vier Gildens, en approbatie van Myn Edele Heeren den Hoog-Bailliu ende Heeren Schepenen vander Keure deser Stadt geresolveert, dat elk Gilde-broeder maer en moet dienen dan alle seven jaeren volgens d'Acte ende Resolutie van den 20. Mey 1628. danof zynde Onderteekent J. BAERS, rustende onder die van den Gilde van S. JOORIS.
Przede wszystkim: skoro Ich Wysokości, mocą udzielonych nam listów otwartych nadania i przywileju z dnia 26 marca 1613, ustanowiły dla rzeczonego cechu króla, naczelnego dziekana, dziekana i prowizorów, których należy co roku powoływać na nowo i zmieniać; po odsłużeniu rzeczonemu cechowi jednego roku w tej funkcji będą oni od niej wolni i zwolnieni przez pięć kolejnych lat. UWAGA: Zamiast obowiązku służby braci tego cechu co pięć lat, uchwałą czterech cechów, za zgodą moich szlachetnych panów, wielkiego baliwa i panów ławników Keure tego miasta, postanowiono inaczej: każdy brat cechowy ma służyć jedynie co siedem lat, zgodnie z aktem i uchwałą z dnia 20 maja 1628, podpisanymi J. Baers, przechowywanymi w cechu św. Jerzego.
II. Item soo wanneer sy-lieden gekoren zullen zyn als Proviseerders worden gehouden te doen den behoorelyken Eedt in de handen van de Gecommitteerde van Schepenen, Koning, Ouderlingen ende afgaende Proviseerders, te weten des daegs naer het kampen omme de Koninglyke eere, uytterlyk ten minsten binnen acht dagen daer naer, die alsdan gehouden zullen zyn te komen hooren alle Sondagen een jaer lank gedurende den Goddelyken Dienst der Misse in onse Capelle in S. Nicolaes Kerke ende ook alle Sondagen te wesen op het Huys ofte Schole precies ten twee uren naer noen, al op de boete van vier grooten elke reyse in faute blyvende.
Podobnie, gdy zostaną wybrani prowizorami, są zobowiązani złożyć należytą przysięgę na ręce delegatów ławników, króla, starszych (Ouderlingen) i ustępujących prowizorów, mianowicie nazajutrz po zawodach o godność królewską, najpóźniej zaś w ciągu kolejnych ośmiu dni; następnie przez rok będą zobowiązani w każdą niedzielę przychodzić na mszę do naszej kaplicy w kościele św. Mikołaja, a także w każdą niedzielę stawiać się w domu lub szkole dokładnie o drugiej po południu, pod karą czterech groszy za każde uchybienie.
III. Item alle de gone die genieten den Vrydom van de Borgerlyke Wacht ingevolge den voornoemden Octroye van desen Gilde, zyn schuldig te dienen als Proviseerder, Thiendeman, ofte Bevel-hebber, alwaer 't: soodat sy-lieden in ander Gilden waeren ofte naemaels quaemen,
Podobnie wszyscy, którzy na mocy rzeczonego przywileju tego cechu korzystają ze zwolnienia ze straży mieszczańskiej, są zobowiązani pełnić funkcję prowizora, dziesiętnika (Thiendeman) lub dowódcy, nawet jeśli należeli do innych cechów albo mieliby do nich później wstąpić.
IV. Item de voornoemde Proviseerders zullen gehouden zyn binnen acht dagen naer haer-lieder aenkomste te kiesen acht Thiende-mannen, van welke Thiende-mannen zal eenen met syn Supposten moeten komen op de Saele van den Gilde alle Sondagen ten twee uren, naer den noene, op peyne van te verbeuren elken Persoon de boete van vier grooten t'elker reysen ten profyte van den selven Gilde.
Podobnie wspomniani prowizorzy będą zobowiązani w ciągu ośmiu dni od objęcia urzędu wybrać ośmiu dziesiętników, spośród których jeden wraz ze swoimi ludźmi będzie musiał przybywać do domu cechowego w każdą niedzielę o drugiej po południu, pod karą grzywny czterech groszy od każdej osoby za każdym razem na rzecz wspomnianego cechu.
V. Item den Deken van 't selve Gilde zal wesen Ontfanger ende Uytgever van de baeten ende kommere den Gilde aengaende, danof hy gehouden wort aen de afgaende Proviseerders te doen rekeninge, bewys ende reliqua van syne handelinge ende administratie t'hun-lieder afgaen, emmers uytterlyken acht dagen daer naer, midts toogende ende overleggende behoorelyke lettragien ende documenten van zulks hy meer ontfangen zal hebben dan uytgegeven, is hy gehouden den overleg te doen aen den aenkomenden Deken, te weten binnen ses weken naer 'tsluyten van syne rekeninge, soo van gelyken den aenkomenden Deken wort gehouden remboursement te doen van zulks als hy meer uytgegeven zal hebben dan ontfangen, binnen gelyken tyde.
Również dziekan rzeczonego cechu ma pobierać dochody i pokrywać wydatki cechu; z tych czynności i zarządu zobowiązany jest przedłożyć ustępującym prowizorom rachunek, dowody rachunkowe i bilans przy ich ustąpieniu, najpóźniej w ciągu ośmiu dni od tego czasu, okazując i przedstawiając odpowiednie pisma i dokumenty; nadwyżkę wpływów nad wydatkami zobowiązany jest przekazać nowemu dziekanowi w ciągu sześciu tygodni od zamknięcia rachunku; podobnie nowy dziekan zobowiązany jest w tym samym terminie zwrócić nadwyżkę wydatków nad wpływami.
Procesje, zawody o tytuł króla, uczta, cesarz (art. VI–XI, s. 6–7)
VI. Item den Koning, Heuver-Deken, Deken, ende Proviseerders worden gehouden te gaen in de Processie Generaele soo ook H. Sacraments-dag ofte ander Processien alwaer de dry Stichters van desen Gilde als Ouderlingen zullen heur-lieder plaetse hebben naer den Eedt, soo sy ook vermogen acces te hebben, sitten ende vois geven in alle vergaederingen in de secrete Cameren, ofte andersints, sonder dat d'Ouderlingen eenige boete schuldig zullen wesen in cas van absentie, ten welken eynde sy ook zullen gedachvaert moeten wesen gelyk d'ander Proviseerders, ende eenen deser weireldt overlydende van dese Ouderlingen zal in die plaetse gekoren worden den eersten Koning ofte eenen van de eerste Proviseerders, welken persoon gekoren zal zyn van de twee blyvende Ouderlingen.
Podobnie król, naczelny dziekan, dziekan i prowizorzy są zobowiązani uczestniczyć w procesji powszechnej, a także w procesji Bożego Ciała lub innych procesjach, podczas których trzej założyciele tego cechu jako starsi zajmować będą miejsce za zaprzysiężonym kolegium (Eedt); mogą oni również uczestniczyć, zasiadać i głosować we wszystkich zgromadzeniach w izbach tajnych lub gdzie indziej, przy czym starsi nie będą zobowiązani do uiszczania żadnej grzywny w razie nieobecności; w tym celu należy ich wzywać tak jak pozostałych prowizorów. A gdy jeden z tych starszych zejdzie z tego świata, na jego miejsce wybrany zostanie pierwszy król lub jeden z pierwszych prowizorów, którego wybiorą dwaj pozostali starsi.
VII. Item als het den Koning, Heuver-Deken, Deken ende Proviseerders goedt-dunken zal, midts consent te hebben van Myn Edele Heeren den Hoog-Bailliu ende Schepenen vander Keure, om te spelen naer het Koningschap, Silveren prys ofte andersints, zullen daer toe alle Gildebroeders behoorelyk gedachvaert worden te compareren met den Koning op en afgaen op de boete van vyf schellingen grooten, ten profyte van den Gilde, omme de gene die believen zal te spelen naer het Koningschap ende de Silvere prysen, ende ook alle de gene die haer-lieden woordt ge geven hebben om daer naer te spelen, worden gehouden ter Maeltydt te komen ende onderstaen de onkosten oft sy daer komen oft niet, soo sy van gelyken gehouden zyn de afgaende ende aenkomende Proviseerders te komen ter Maeltydt ende die daer naer het Koningschap spelen, zullen ook moeten spelen naer den Silveren prys ende die naer het Koningschap niet en speelt, en zal naer den Silveren prys niet vermogen te spelen 'ten waer by consent van den Eedt.
Podobnie, gdy król, starszy dziekan, dziekan i prowizorzy uznają za stosowne, za zgodą moich szlachetnych panów, wielkiego bajlifa i ławników Keure, rozegrać zawody o godność króla, srebrną nagrodę lub inne, wszyscy bracia cechowi mają zostać należycie wezwani, aby towarzyszyć królowi w drodze tam i z powrotem, pod karą pięciu szylingów groszowych na rzecz cechu. Ci, którzy postanowią ubiegać się o godność króla i srebrne nagrody, a także wszyscy, którzy dali słowo, że będą się o nie ubiegać, są zobowiązani przybyć na ucztę i ponieść jej koszty, niezależnie od tego, czy przybędą; podobnie ustępujący i nowo obejmujący urząd prowizorzy są zobowiązani przybyć na ucztę. Ci zaś, którzy ubiegają się o godność króla, mają również walczyć o srebrną nagrodę, a kto nie ubiega się o godność króla, nie może walczyć o srebrną nagrodę, chyba że za zgodą zaprzysiężonego grona.
VIII. Item d'Hof-meesters zyn gehouden den lesten dag van de Maeltydt heur-lieder Rekeninge over te geven present den Koning, Heuver-Deken, Deken ende den afgaenden Eedt, omme dat eenjegelyk soude weten syn contingent die 'tselve zullen moeten betaelen binnen derden, uytterlyk acht dagen daer naer, op peyne van parate executie, ende twee schellingen grooten ten profyte van de Gilde, van de welke Maeltyden zullen de Ouderlingen van het selve Gilde vry wesen, midts betaelende ten half-gelag uyt redene dat sy altydt zullen continueren in't compareren van de voornoemde Maeltyden.
Podobnie gospodarze (Hof-meesters) są zobowiązani w ostatnim dniu uczty przedstawić rachunek w obecności króla, starszego dziekana, dziekana i ustępującego grona zaprzysiężonych, aby każdy znał swój udział, który winien zapłacić w ciągu trzech dni, najpóźniej zaś w ciągu ośmiu dni od tego czasu, pod rygorem egzekucji w trybie uproszczonym oraz kary dwóch szylingów groszowych na rzecz cechu. Starsi rzeczonego cechu będą zwolnieni z pełnej opłaty za te uczty, uiszczając połowę należności (half-gelag), ponieważ będą stale uczestniczyć w rzeczonych ucztach.
IX. Item oft dan gebeurde, dat onder de Proviseerders eenige waeren daer by sy haer-lieder souden konnen excuseren, ende dat by dien het getal te kleyne waere om naer het Koningschap te spelen, soo zullen de selve Proviseerders gehouden zyn een ander in haer-lieder plaetsen te stel len om te spelen,wesende eenen van de selve Gilde, wel verstaende indien daer min dan twaelfperfoonen waerendie naer het Koningschap spelen wilden wel meer maerniet min.
Podobnie, gdyby się zdarzyło, że wśród prowizorów znaleźliby się tacy, którzy mogliby się usprawiedliwić, a liczba uczestników byłaby przez to zbyt mała, by rozegrać zawody o godność króla, rzeczeni prowizorzy będą zobowiązani wystawić na swoje miejsce innego uczestnika, będącego członkiem tego samego cechu; rozumie się to na wypadek, gdyby chętnych do zawodów o godność króla było mniej niż dwanaście osób — więcej owszem, lecz nie mniej.
X. Item men zal loten op den selven dag komende van de Misse als men naer het Koningschap spelen zal, ende die mede loten wilt, moet wesen van desen Gilde ende spelen twee venuën sonder meer; den Koning moet staen om te spelen den eersten ende indien hy syne Campioens kan onderstaen van elken speelder twee venuën sonder vry-toetse te hebben, zal Koning blyven, 'twelke geschieden moet sonder grepe, ofte steken, ofte een handt van het Zweirdt te doen, sonder oploop van lyf aen lyf, anders is al zulke toetse van nul soo wel voor den Koning, als voor synen Campioen, ende indien een van hun Slach-Zweirden, ofte ander Wapen brake, zal de selve venuë van niet zyn, ende moeten herspeelt worden.
Również losowanie ma się odbyć tego samego dnia, w którym mają być rozegrane zawody o godność króla, po powrocie z mszy; kto chce uczestniczyć w losowaniu, musi należeć do tego cechu i rozegrać dwa starcia (venuën), nie więcej. Król ma stanąć do walki jako pierwszy; jeśli zdoła oprzeć się swoim pretendentom (Campioens), rozgrywając po dwa starcia z każdym zawodnikiem bez otrzymania czystego trafienia (vry-toetse), pozostaje królem; ma się to odbywać bez chwytów (grepe), pchnięć, chwytania miecza dłonią ani wbiegania w zwarcie ciało w ciało; w przeciwnym razie każde takie trafienie jest nieważne, zarówno dla króla, jak i dla jego pretendenta. Jeśli zaś któryś z ich mieczy do cięć lub inna broń się złamie, starcie to jest nieważne i należy je rozegrać ponownie.
XI. Item of Godt gave dat gebeurde dat eenen Koning dry jaeren continueerde, zal Keyser geslagen worden met denblooten Zweirdebloots hooft van alle de Koningen, Dekens, Proviseerders ende de Meesters, dies zal den Keyser gehouden zyn aen alle de voorgenoemde persoonen te schinken een paer handtschoenen, ende zal den Keyser syn leven dage lank gedurende boven al sitten, ende gaen ende vry zyn van alle banquetten ende andere onkosten den Gilde aengaende, midtsgaeders het conquest van de Ketene, ende het teeken des Konings met al dat'er aenkleeft, maer vermogen die van den Eedt 'tselve te lossen voor vyftig Carolus guldens indien het haer-lieden belieft.
Podobnie, gdyby Bóg sprawił, że ktoś utrzyma godność króla przez trzy lata, wszyscy królowie, dziekani, prowizorzy i mistrzowie mają pasować go na cesarza obnażonym mieczem na odkrytej głowie; za to cesarz będzie zobowiązany ofiarować każdej z wymienionych osób parę rękawic; cesarz zaś przez całe życie będzie zajmował pierwsze miejsce podczas zasiadania i w pochodzie oraz będzie zwolniony z wszelkich kosztów uczt i innych wydatków związanych z cechem, a ponadto (otrzyma) łańcuch i oznakę króla wraz ze wszystkim, co do nich należy; jednak zaprzysiężone kolegium może je wykupić za pięćdziesiąt guldenów Carolus, jeśli zechce.
Służba miastu, zgromadzenia, długi, broń cechu, msza i opłaty (art. XII–XXI, s. 7–9)
XII. Item dese Thiende-mannen zyn schuldig haer-lieder ingerolleerde persoonen te vermaenen, soo wanneer binnen dese voorseyde Stadt eenig ongerief van brande, ofte ander ongeval van Alarme geschiet,'tzy by nachte, ofte by daege omme hun-lieden aldaer te presenteren, 'tzy op het Stadt-huys, ofte andersints ter Ordonnantie van Heere ende Weth tot behulpe van Myn Heeren van het Magistraet naer het uitwysen van den tweeden Artikel der Privilegie, die aldaer moeten compareren met volle Wapenen soo die in rolle bekent staen, sonder mantel ofte eenig lemmer van defensie, op de verbeurte van dry schellingen ende vier grooten in profyte alsvooren.
Podobnie dziesiętnicy ci są zobowiązani wezwać osoby zapisane pod ich zwierzchnictwem, gdy w tym mieście, nocą lub za dnia, wybuchnie pożar lub wydarzy się inny wypadek wymagający wszczęcia alarmu, aby stawiły się na miejscu, czy to w ratuszu, czy gdzie indziej z rozkazu pana i magistratu, i zgodnie z drugim artykułem przywileju udzieliły pomocy panom magistratu; mają się tam stawić z pełnym uzbrojeniem, zgodnie z wpisem do rejestru, bez płaszcza ani jakiejkolwiek broni siecznej do obrony (?), pod karą trzech szylingów i czterech groszy na rzecz wskazaną powyżej.
XIII. Item als't nu gebeurt dat den Koning, Heuver-Deken ende Deken begeirt te maeken eene extraordinaire vergaederinge om eenige nootsaekelyke affairen hun-lieden daer toe moverende, zullen alle de Proviseerders, midtsgaeders de dry Ouderlingen daer toe gedachvaert worden van de Geswoorne, Bailliu, ofte Knaepe (welke vergaedering zal heeten Boete ende Eedt,) ende de gone die alsdan in faute blyven, zullen verbeuren de boete van twaelf grooten te employeren alsvooren.
Podobnie, gdy zdarzy się, że król, naczelny dziekan i dziekan zechcą zwołać nadzwyczajne zgromadzenie z powodu jakichś koniecznych spraw, które ich do tego skłonią, wszyscy prowizorzy, a także trzej starsi mają zostać na nie wezwani przez zaprzysiężonego urzędnika, woźnego lub sługę (zgromadzenie to ma nosić nazwę Boete ende Eedt, 'fine and oath'), a ci, którzy się wówczas nie stawią, zapłacą grzywnę dwunastu groszy, przeznaczoną na wyżej wskazany cel.
XIV. Item of eenige van de Gilde-broeders belank waeren aen den ouden Deken van eenig recht ter Gilde 't zy van 't Jaer-geldt, ofte verteirde gelaegen soo dan 'tselve den Deken in syne rekeninge waere aengerekent, ende weygerde nogtans de betaelinge, zal zulken Deken synen schuldenaer vermogen binnen acht dagen naer 't passeren synder rekeninge te doen executeren met al zulken Officier als hy zal konnen bekomen 'tzy van de Stadt ofte van den Raede in Vlaenderen ende dat uyt krachte van den 13 Artikel van ons gejonde Privilegie.
Podobnie, jeśli któryś z braci cechowych był winien ustępującemu dziekanowi jakąkolwiek należność wobec cechu, czy to opłatę roczną, czy rachunki za poczęstunek, i obciążono nią dziekana w jego rachunku, a mimo to odmawiano zapłaty, taki dziekan może w ciągu ośmiu dni od zatwierdzenia swego rachunku doprowadzić do zajęcia mienia dłużnika przez dowolnego urzędnika, którego zdoła pozyskać, czy to miejskiego, czy Rady Flandrii, na mocy 13. artykułu nadanego nam przywileju.
XV. Item den Capiteyn des Armes is gehouden altydts het Gilden te voorsien met twee paer Slach-Zweirden, twee paer Rapieren, twee paer halfve Lancien, twee paer Poigniaerden, twee paer Slach-Zweirden Handt-schoenen, een paer Slach-vry-hoeden, de welke voor alle Gildebroeders gemeene zullen zyn, midts te betaelen de schaede ende reparatie by den gonen die het gebroken Geweire in de handt is houdende, waer van de Meesters van de Gilde schuldig zyn de kennisse te doen aen den Capiteyn des Armes.
Podobnie kapitan broni (Capiteyn des Armes) jest zobowiązany stale zapewniać cechowi dwie pary mieczy siecznych, dwie pary rapierów, dwie pary półpik, dwie pary sztyletów, dwie pary rękawic do walki mieczem siecznym oraz jedną parę kapeluszy ochronnych do walki mieczem siecznym (Slach-vry-hoeden), które mają służyć wszystkim braciom cechowym; za uszkodzenie i naprawę płaci ten, kto trzyma w ręku złamaną broń; o czym mistrzowie cechu zobowiązani są powiadomić kapitana broni.
XVI. Item alle de Gilde-broeders (geene uytgesteken) zyn gehouden ofte schuldig te komen hooren de Gilde-Misse, die men Celebreert ter eeren van den Gilde op S. MICHIELS-DAG in de voorseyde Kerke ende Capelle van S. NICOLAES, ten welken eynde sy zullen gedachvaert wesen op de boete van thien grooten ten profyte van den Gilde, van welke absenten by de Thiende-mannen aen die van den Eedt zal de kennisse gedaen worden, op peyne van 't selve te moeten betaelen, welken dienst betaelt zal worden by den Deken van den selven jaere.
Podobnie wszyscy bracia cechowi (bez wyjątku) są zobowiązani przybyć i wysłuchać mszy cechowej odprawianej ku czci cechu w dzień św. Michała we wspomnianym kościele i kaplicy św. Mikołaja; w tym celu zostaną wezwani pod karą dziesięciu groszy na rzecz cechu. O nieobecnych dziesiętnicy powiadomią grono zaprzysiężonych, pod karą uiszczenia tej należności z własnej kieszeni; za nabożeństwo zapłaci dziekan urzędujący w danym roku.
XVII. Ende alsoo elken vryen Gilde-broeder belast is met eenen sekeren Jaer-penning ten profyte van den selven Gilde, zyn de voorseyde Gilde-broeders dien gehouden te komen betaelen in de Camer van den Gilde op S. MICHIELS-DAG des 'smorgens, voor het Celebreren van de Gilde-Misse, die men alsdan doen zal, ende soo wie des voorseyden daegs niet en komt, ofte sendt de betaelinge aen den Deken, ofte aen den genen die alsdan uyt den naeme van den Gilde ontfangen zal, zal verbeuren voor elken dag die hy langer beydt dan voorseyt is een groote 's daegs, ten profyte vanden Gilde.
A ponieważ każdy wolny brat cechowy jest obciążony pewną roczną składką na rzecz wspomnianego cechu, rzeczeni bracia cechowi są zobowiązani przybyć i uiścić ją w izbie cechowej w dzień św. Michała rano, przed odprawieniem mszy cechowej, która ma się wówczas odbyć; kto zaś nie przybędzie we wspomnianym dniu ani nie prześle należności dziekanowi cechu lub temu, kto będzie ją wówczas przyjmował w imieniu cechu, zapłaci na rzecz cechu karę jednego grosza za każdy dzień zwłoki ponad wskazany termin.
XVIII. Item oft iemandt eenige klachte dede aen de Proviseerders van desen Gilde, ende daer en waeren maer by een vergaedert seven Proviseerders, zal in zulken gevalle de Sententie by hun-lieden gegeven, wesen goedt, ende van weirden zyn, soo wel als oft by den vollen Eedt waere gewesen,behoudens het betrek by Myn Heeren Schepenen vander Keure.
Podobnie, gdyby ktoś wniósł skargę do prowizorów tego cechu, a zebrało się ich tylko siedmiu, wydany przez nich wyrok będzie w takim wypadku prawomocny i ważny, jak gdyby wydało go pełne zaprzysiężone grono, z zachowaniem prawa odwołania do moich panów ławników Keure.
XIX. Item als het gebeurt dat dese Gilde met de Wapenen trekt ten plaisiere om te maeken eenen Koning over het Gilde, ofte in het inhaelen van eenigen Prince, Edele ofte Noblesse Geestelyk ofte andere, wy daer toe van Heere ende Weths wege vermaent zynde, soo ook van gelyken als het Gilde gemoveert is, omme te vereeren Processien, en zullen geene Gilde-broeders (die voeren een Musquet ofte Roer) vermogen te hebben by hun-lieden eenig loodt ofte zaet, nogte ook ander Cretsers, ofte Stampers beslegen met yser, ofte been, nemaer van een zuyver hout, ende dat omme te schouwen alle ongerief dat daer van mochte komen, ende dat op de boete van twintig grooten ten profyte vanden Gilde alsvooren: alle welke Gilde-broeders zullen moeten compareren met haer-lieder volle Wapenen, op pene van vyf schellingen grooten ten profyte alsvooren.
Podobnie, gdy cech ten wyrusza z bronią dla rozrywki, aby wyłonić króla cechu, lub na powitanie jakiegoś księcia, szlachcica bądź dostojnej osoby, duchownej lub innej, a zostaniemy do tego wezwani w imieniu pana i magistratu, a także gdy cech zostanie wezwany do uświetnienia procesji, żadnemu z braci cechowych (noszących muszkiet lub strzelbę) nie wolno mieć przy sobie ołowiu ani śrutu, ani też żadnych wyciorów lub pobojczyków okutych żelazem bądź kością, lecz wyłącznie drewniane, aby uniknąć wszelkiego nieszczęścia, które mogłoby z tego wyniknąć, pod karą dwudziestu groszy na rzecz cechu, jak wyżej; wszyscy zaś bracia cechowi mają stawić się z pełnym uzbrojeniem, pod karą pięciu szylingów groszowych na rzecz cechu, jak wyżej.
XX. Item welken vryen Gilde-broeder verhuyst ofte verandert van woonste van zyn oude ende bekende woonstede, is 't selve schuldig te komen adverteren binnen veerthien dagen aen den Eedt op de boete van twintig grooten t'appliqueren alsvooren, iowww
Podobnie każdy wolny brat cechowy, który przeprowadza się lub zmienia miejsce zamieszkania, opuszczając swe dawne i znane lokum, jest zobowiązany przybyć i zgłosić to kolegium zaprzysiężonych w ciągu czternastu dni, pod karą dwudziestu groszy przeznaczonych na cel wskazany powyżej.
XXI. Item is elken vryen Gilde-broeder die voert een Musquet schuldig binnen synen huyse t'hebben een pondt Bus-kruydt, twaelf looden, ende een half pondt Lonten: de Roers met Moritions een half pondt Bus-kruydt twaelf Looden, ende een half pondt Lonten, ende dat op de Boete elk besonder dat hy in gebreke blyft de somme van dry schellingen vier grooten d'helft te appliqueren tot profyte vanden versoeker, ende d'ander den Gilde, volgende het selve Otroy omme hem te defenderen als het noodt wesen zal.
[Streszczenie redakcyjne] Przepisy cechowe nakładały na członków noszących muszkiet obowiązki dotyczące wyposażenia i jego przechowywania.
Król, klucze, założyciele; świadectwa dotyczące trafień (art. XXII–XXIX, s. 9–11)
XXII. Item soo wie Koning bedegen is van desen Gilde, zal vermogen te sitten in de Raedt-kamer van den voorseyden Gilde met de Proviseerders ende hebben den eersten vois voor alle andere Proviseerders soo lange hy Koning blyft, ende soo saen hy Koning den behoorlyken Eedt gedaen zal hebben, zullen hem gegeven worden, ende den Deken elk dry Sleutels, ende d'Ouderlingen negen Sleutels t'saemen uytbrengende het getal van vyfthien Sleutels van het Secreet, de welke dry eerste Sleutels moeten bewaert wesen by de dry Stichters, te weten by Pieter Bosschaert Filius Lievens, Pieter Commelin ander dry, aen Meester Pieter van Hoorebeke gelyke dry, voor welke stichtinge, moeyte ende ruyse deser geleden, wort gegeven aen de Sonen ende Dochters mannen die geprocreert zyn by de voorseyde Stichters het naelinkschap van de vryheyt van de Borgerlyke Wacht voor alle andere, midts daer vooren betaelende de somme van twee Ponden grooten vlaems eens, in zulker voegen ende gelyk d'eerste hondert Mannen daer vooren betaelt hebben, te weten twintig schellingen grooten voor het selve Gilde, ende ander twintig schellingen grooten ten profyte van de Meesters.
Podobnie ten, kto zostanie królem tego cechu, może zasiadać w izbie rady wspomnianego cechu wraz z prowizorami i oddawać głos jako pierwszy, przed wszystkimi pozostałymi prowizorami, dopóki pozostaje królem; skoro zaś król złoży należytą przysięgę, on i dziekan otrzymają po trzy klucze, a starsi dziewięć kluczy, co łącznie daje piętnaście kluczy do skarbca (Secreet); pierwsze trzy klucze mają przechowywać trzej założyciele, mianowicie Pieter Bosschaert, syn Lievena, Pieter Commelin kolejne trzy, a mistrz Pieter van Hoorebeke również trzy. Za tę fundację, trud i poniesioną szkodę (?) synom wspomnianych założycieli oraz mężom ich córek przyznaje się prawo pierwszeństwa (naelinkschap) przed wszystkimi innymi w uzyskaniu zwolnienia ze straży mieszczańskiej, po jednorazowym uiszczeniu za nie sumy dwóch funtów groszy flamandzkich, tak jak zapłaciło za nie pierwszych stu mężczyzn, mianowicie dwadzieścia szylingów groszy dla wspomnianego cechu i kolejne dwadzieścia szylingów groszy na rzecz mistrzów.
XXIII. Item is den Koning gehouden te doen maeken eenen Schakel van goud aen de Keten daer het teeken des Konings aen hangt, met daer in synen Naeme gegraveert ofte syne Wapen, ende het teeken des Zweirdts, ende vermach hy 'tselve t'synen afgaen afte doen midts be taelende, ende ' tselve bewaeren t'synder eeren ende memorie, maer wort gehouden 'tselve te raposteren aen de Proviseerders ses weken van te vooren ten syne sy hun voorsien van een ander teeken voor den nieuwen toekomenden Koning. 1 i
Podobnie król jest zobowiązany zlecić wykonanie złotego ogniwa w łańcuchu, na którym wisi odznaka królewska, z wyrytym na nim jego imieniem lub herbem oraz znakiem miecza; przy ustępowaniu z godności może je za opłatą zdjąć i zachować dla swej chwały i pamięci, odznakę zaś jest zobowiązany zwrócić prowizorom sześć tygodni wcześniej, aby mogli przygotować inną odznakę dla nowego, obejmującego godność króla.
XXIV. Item waer't dat'er twee t'saemen kampten om Koninglyke eere, ofte om eenen Prys, ende daer wierde een toetse gegeven die den Meester niet kennelyk en waere ende nogtans de ommestaende persoonen siende dat ja, syn selve schuldig te kennen te geven aen den Meester al-eer men 't hun vraegt, ofte eer men beede Partyen afvraegt, ten syne niemant van syn eere ofte Prys en wort verongelykt, want soo daer op gespeelt wierde en zal zulken toetse niet gerekent worden ende den gonen die bevonden wort 't selve wel geweten ende niet geseyt t'hebben, zal verbeuren de boete van twintig grooten ten profyte van den Meester.
Podobnie, gdyby dwaj walczyli ze sobą o godność królewską lub o nagrodę i padło trafienie, którego mistrz nie zauważył, lecz widzieli je obecni, są oni zobowiązani powiadomić o nim mistrza, zanim zostaną zapytani lub zanim zapytane zostaną obie strony, aby nikogo nie pozbawiono należnej mu godności lub nagrody; jeśli bowiem po tym trafieniu walka będzie kontynuowana, nie zostanie ono zaliczone, a każdy, komu dowiedzie się, że dobrze o nim wiedział, lecz go nie zgłosił, zapłaci grzywnę dwudziestu groszy na rzecz mistrza.
XXV. Item den gonen die Koning bedegen is, zal men des avondts vereeren met twaelf brandende Peck-tonnenvoor syn deure op Masten ofte Staeken ten koste van den Gilde, ende eenen Keyser met vier-en-twintig gelyke Peck-tonnen ten koste alsvooren.
Podobnie każdy, kto zostanie królem, będzie wieczorem uhonorowany dwunastoma płonącymi beczkami smoły przed jego drzwiami, na masztach lub palach, na koszt cechu, a cesarz — dwudziestoma czterema takimi beczkami smoły, na koszt jak wyżej.
XXVI. Item alle de gone die hun uyt liefden der Gilde tot vervolger begeven, zullen ook gehouden zyn te dienen als Proviseerders van den Gilde by alsoo verre sy daer toe versogt zyn, midts ook genietende vrydom van niet te dienen de voorseyde vyf jaeren ende dat altydts met conditie dat'er ten minsten alsvooren moeten gekoren worden acht Mannen van vryen getalle van de hondert Keurlyke Mannen om te zyn Proviseerders.
Podobnie wszyscy, którzy z miłości do cechu zostaną jego wspierającymi (vervolger), mają być również zobowiązani do pełnienia funkcji prowizorów cechu w takim zakresie, w jakim zostaną o to poproszeni, korzystając także ze zwolnienia z tej służby przez wspomniane pięć lat; zawsze jednak pod warunkiem, że co najmniej ośmiu mężczyzn z wolnej liczby stu wybranych mężów należy, jak wyżej, wybrać na prowizorów.
XXVII. Item of't gebeurde dat den Koning van dien jaere quam te overlyden ofte een lankduerige siekte t'hebben, zal den voorgaenden i. Koning de selve plaetse gehouden zyn te bewaeren soo wel in het spelen als andersints.
Podobnie, gdyby król danego roku zmarł lub długotrwale chorował, poprzedni król będzie zobowiązany zajmować to samo miejsce, zarówno podczas zawodów, jak i poza nimi.
XXVIII. Item elken Gilde-broeder is gehouden te stellen een doodt schuldt ten profyte van den selven Gilde.
Podobnie każdy brat cechowy jest zobowiązany uiścić opłatę pośmiertną (doodt-schuldt) na rzecz wspomnianego cechu.
XXIX. Item dat de Commissien van de vrye Gilde-broeders zullen geteekent worden by eenen van de Secretarissen vander Keure, de dry Ouderlingen, den Deken ende Greffier.
Takoż dokumenty upoważniające (Commissien) wolnych braci cechowych mają być podpisywane przez jednego z sekretarzy Keure, trzech starszych, dziekana i pisarza (Greffier).
Mistrz, nagrody i ważne trafienia (art. XXX–XXXVIII, s. 11–12)
XXX. Item den Meester van desen Gilde wort ook verboden te leeren eenige onwettelyke, manslachtige, roffiaenen ofte infame persoonen, op peyne van daer over gecorrigeert te wordenby de Proviseerders van den Gilde naer bevindt van de saeke.
Zabrania się również mistrzowi tego cechu nauczać osób wyjętych spod prawa, zabójców, łotrów (roffiaenen) lub osób pozbawionych czci, pod groźbą ukarania przez prowizorów cechu stosownie do okoliczności sprawy.
XXXI. Item soo wie spelen wilt binnen desen Gilde naer eenige Prysen, moet die winnen met een suyver steke ofte slag: te weten, soo die gespeelt wort dan met den Zweirde moeten alle de toetsen die gegeven worden boven den helleboge ende boven de naeden van het Wambaes, ende soo gespeelt wierde met eenig ander Wapen moeten alle de toetsen zyn op het lyf ende voorts binnen de naeden van de voorborst van het Wambaes ofte Casacke, voorts boven dese voorseyde naeden streckende opwaerts is 't al goedt.
Podobnie każdy, kto pragnie walczyć o jakiekolwiek nagrody w tym cechu, musi zdobyć je czystym pchnięciem lub ciosem: mianowicie, jeśli walczy się mieczem, wszystkie zadane trafienia muszą przypadać powyżej łokcia i powyżej szwów kaftana (Wambaes); jeśli zaś walczono by inną bronią, wszystkie trafienia muszą przypadać na tułów i w obrębie szwów na piersi kaftana lub kazaki; ponadto powyżej wspomnianych szwów, ku górze, wszystkie trafienia są ważne.
XXXII. Ende en vermag niemant te spelen naer eenige Prysen hy en zy van desen Gilde, Poortere ende Inwoonder deser Stadt, 'ten waere naer Prysen van plaisier.
Nikt też nie może walczyć o jakiekolwiek nagrody, jeśli nie należy do tego cechu, nie jest mieszczaninem i mieszkańcem tego miasta, z wyjątkiem nagród dla rozrywki (Prysen van plaisier).
XXXIII. Item de gone die winnen eenen Prys 'tzy groot ofte kleyn, is schuldig te gaen met den Meester ende het geselschap ten Vesperye, ofte in faute van absentie daer vooren betaelen de somme van ses grooten, ten profyte van den selven geselschap, ende soo wie binnen den selven Bancquette drinkt uyt de Potten oft Kannen, zal elke reyse verbeuren eenen pot Biers, ende soo wie aldaer gebruykt eenige insolentie 'tzy met quaede woorden, den duyvel noemt, elkanderen heeten liegen ofte diergelyke injurien, zal voor elk in 't particulier betaelen de boete van vyf grooten ten profyte van den Gilde, ende soo de swaerigheyt meerder geviele, zal boven alle desen by den Eedt daer van gecorrigeert worden naer't bevindt van de saeke, behoudens 'tappel alsvooren.
Podobnie każdy, kto zdobędzie nagrodę, wielką czy małą, jest zobowiązany udać się z mistrzem i kompanią na wieczorną ucztę (Vesperye), a w razie nieobecności zapłacić za nią sześć groszy na rzecz rzeczonej kompanii; kto zaś podczas tej uczty będzie pił (bezpośrednio) z garnców lub dzbanów, za każdym razem podlega karze jednego garnca piwa; a kto dopuści się tam jakiejkolwiek swawoli, czy to przez nieprzystojne słowa, przywoływanie diabła, wzajemne wyzywanie się od kłamców lub podobne obelgi, zapłaci za każdy taki występek z osobna grzywnę pięciu groszy na rzecz cechu; jeśli zaś przewinienie będzie większe, zostanie ponadto ukarany przez grono zaprzysiężonych stosownie do okoliczności sprawy, z zachowaniem prawa odwołania jak wyżej.
XXXIV. Item elken Gilde-broeder is ook gehouden te geven de voorseyde twintig grooten 'sjaers ten profyte van den selven Gilde.
Także każdy brat cechowy ma obowiązek przekazywać wspomniane dwadzieścia groszy rocznie na rzecz wspomnianego cechu.
XXXV. Item elken Proviseerder moet ende is schuldig te hebben een behoorlyk Geweire om daer mede te spelen, op peyne van te verbeuren vier grooten ten profyte van den Meester.
Podobnie każdy prowizor musi i jest zobowiązany posiadać odpowiednią broń do ćwiczeń szermierczych, pod karą zapłaty czterech groszy na rzecz mistrza.
XXXVI. Item de Thiende-mans zyn schuldig t'heurlieder tour te komen met haer-lieder inne-gerolleerde Gilde- broeders op de Camer van den Gilde ', omme te spelen naer de Prysen die alsdan gespeelt zullen B2 worden met al zulkenGeweire als hun-liedenby lote vallen zal,op peyne van vier grooten ten profyte van den Gilde, boven de boete die sy schuldig zyn van de absentie van den dage als andersints.
Podobnie dziesiętnicy są zobowiązani, gdy nadejdzie ich kolej, przybyć ze swoimi zapisanymi braćmi cechowymi do izby cechowej, aby walczyć o wyznaczone wówczas nagrody bronią, która przypadnie im w losowaniu, pod karą czterech groszy na rzecz cechu, oprócz grzywny należnej za nieobecność tego dnia, jak w innych przypadkach.
XXXVII. Item elken vryen Gilde-broeder is gehouden te leeren spelen met een van de voorschreven Wapenen, op peyne van synen vrydom van de Wacht te verliesen ende een ander in syn plaetse te mogen kiesen.
Podobnie każdy wolny brat cechowy jest zobowiązany nauczyć się władać jedną ze wspomnianych broni, pod karą utraty zwolnienia ze służby wartowniczej, a na jego miejsce można wybrać innego.
XXXVIII. Item wie komt binnen de Saele van den Gilde, ende en doet geen reverentie aen den Eedt ende Meester, ende het geselschap, zal ver: beuren de boete van twee grooten.
Podobnie każdy, kto wejdzie do domu cechowego i nie okaże uszanowania zaprzysiężonemu gronu, mistrzowi i zgromadzonym, zapłaci karę dwóch groszy.
Uczniowie i zachowanie podczas walki (art. XXXIX–LV, s. 12–13)
XXXIX. Voorts alle de gone die komen binnen dese Saele ofte Gilde, ende willen leeren de konste der Schermers, zyn gehouden te doen verklaers van Eede aen den Meester dat sy de selve konste niet en willen leeren om daer mede iemandt te krinken aen lyf nogte goedt, nemaer om daer mede te bewaeren haer-lieder lyf uyt noodt.
Nadto wszyscy, którzy przychodzą do tej sali lub cechu i pragną uczyć się sztuki szermierczej, są zobowiązani złożyć mistrzowi oświadczenie pod przysięgą, że nie chcą uczyć się tej sztuki, aby komukolwiek wyrządzać nią szkodę na ciele lub mieniu, lecz aby w potrzebie chronić swoje życie.
XL. Ende als eenen Scholier synen Eedt doet, is hy schuldig te geven aen den Meester thien stuyvers, om de selve te employeren naeruytwysen den Eedt.
A gdy uczeń (Scholier) składa przysięgę, jest zobowiązany dać mistrzowi dziesięć stuiverów, które mają zostać spożytkowane według wskazań zaprzysiężonego gremium.
XLI. Item soo wie aen den Meester hem besteden zal om te leeren de konste der Schermers, is schuldig den Meester contentement te doen achtervolgende syn accord, sonder hem ter dier causen te laeten betrecken by eenige Rechteren dan by den Gilde, midts het betrek by Myn Heeren Schepenen vander Keure.
Podobnie każdy, kto zobowiązuje się wobec mistrza do nauki sztuki szermierczej, winien uiścić mistrzowi należność zgodnie ze swoją umową, nie pozywając go w tej sprawie przed żaden sąd poza cechowym, z zachowaniem prawa odwołania do moich panów ławników Keure.
XLII. Item als eenen Scholier het geweir opraept om te spelen, moet 'tselve doen met reverentie sonder aen te hebben handt-schoen, soo hy ook doet van gelyken in't nederleggen, op de verbeurte der boete van twee grooten.
Od uczniów oczekiwano przestrzegania form grzecznościowych podczas przygotowań do pojedynku.
XLIII. Item als twee Campioenen met het geweire in de handt staen om te kampen, ende daer gaet iemandt tusschen beede deure, verbeurt twee grooten.
Podobnie, gdy dwaj zawodnicy (Campioenen) stoją z bronią w ręku, gotowi do walki, a ktoś przejdzie między nimi, podlega karze dwóch groszy.
XLIV. Wie met eens anders geweire speelt sonder consent van den Proprietaris, verbeurt de boete van twee grooten.
Kto walczy cudzą bronią bez zgody właściciela, podlega karze dwóch groszy.
XLV. Item wie in't vechten syn geweir uyt'er handt laet vallen, ofte daer uyt laet slaen, verbeurt twee grooten.
Podobnie kto podczas walki upuści broń z ręki lub pozwoli ją sobie wytrącić, podlega karze dwóch groszy.
XLVI. Soo wie in't kampen grypt den lemmer van synen Campioen, verbeurt twee grooten.
Kto podczas walki chwyci głownię przeciwnika, płaci karę dwóch groszy.
XLVII. Als iemandt valt ter aerden, al-eer hy van synen mede-campioen konstelyk wort ter aerden geworpen, verbeurt de boete van twee grooten.
Kto upadnie na ziemię, zanim zostanie umiejętnie obalony przez współzawodnika, podlega grzywnie dwóch groszy.
XLVIII. Welke twee t'saemen kampen, ende d'een den anderen slaet uyt nydt ende furie, verbeurt de boete van dry grooten, ende den Meester vermag den selven het spel te verbiedenjegens malkanderen, ende soo de selve den Meester niet en wilden obedieren, zullen voor zulken mis daedt van den Eedt gecorrigeert worden naer het inhoudt van de saeke.
Jeśli dwaj walczą ze sobą i jeden uderzy drugiego z zawiści i wściekłości, podlega karze trzech groszy, a mistrz może zakazać im walki ze sobą; jeśli zaś nie posłuchają mistrza, za ten występek zostaną ukarani przez zaprzysiężone grono stosownie do okoliczności sprawy.
XLIX. Item wie speelt met het Schol-wapen, ende heeft by hem eenig scherp Poigniaert ofte Priem dat snyt ofte steekt, verbeurtde boete van twee grooten.
Podobnie każdy, kto ćwiczy bronią szkolną (Schol-wapen), a ma przy sobie ostry sztylet lub szydło zdolne ciąć albo kłuć, podlega karze dwóch groszy.
L. Soo wie sweirdt, vloekt, oft den duyvel noemt, ofte quaede onbeleefde woorden spreekt uyt verbitterheden ende gramschap, verbeurt de boete van twee grooten.
Kto przysięga, przeklina lub przywołuje diabła albo z goryczy i gniewu wypowiada złe, nieobyczajne słowa, podlega karze dwóch groszy.
LI. Wie d'een den anderen heet liegen ofte injurieert, verbeurt de boete van twee grooten.
Kto nazwie drugiego kłamcą lub go znieważy, podlega grzywnie dwóch groszy.
LII. Item den genen die in 't kampen den rugge keert naer synen campioen verbeurt twee grooten.
Podobnie kto podczas walki odwróci się plecami do przeciwnika, płaci dwa grosze kary.
LIII. Item wie syn Wapenen recht voor syn knien oft onder syn voeten, verbeurt twee grooten.
Podobnie kto (kładzie) swą broń tuż przed kolanami lub pod stopami, podlega karze dwóch groszy.
LIV. Item soo wie speelt met eenen meyneedigen malefacteur ofte die met euvelen moedt ende quaeden wille manslachtig geworden is, ende 't selve wel hadde konnen laeten, verbeurt voor d'eerste venuë twee grooten, de tweede reyse ses grooten, ende soo hy naer het verbodt van den Meester niet en obedieert, zal verbeuren de boete van een pondt Was ten profyte van den Autaer van desen Gilde.
Podobnie kto ćwiczy z krzywoprzysiężnym złoczyńcą lub z kimś, kto dopuścił się zabójstwa ze złym zamiarem i złą wolą, choć mógł tego uniknąć, płaci dwa grosze za pierwszym razem, sześć groszy za drugim; jeśli zaś nie posłucha zakazu mistrza, zapłaci karę funta wosku na rzecz ołtarza tego cechu.
LV. Item den gonen die speelt met een die van wegen de Proviseerders voor sekerentydt van het spel ofte geselschap verbannen is, zal verbeuren de boete van ses grooten, voor d'eerste reyse, ende soo hy alsdan nog niet op en houdt van breeder te spelen, zal verbeuren een pondt Was ten profyte alsvooren, indien hy het weet.
Podobnie kto gra z osobą czasowo wykluczoną przez prowizorów z gry lub kompanii, podlega za pierwszym razem karze sześciu groszy; a jeśli mimo to nie zaprzestanie dalszej gry, winien oddać funt wosku na pożytek wskazany powyżej, o ile wie o wykluczeniu.
Nagrody, krew i śmierć, zakończenie (art. LVI–LXV, s. 13–14)
LVI. Item soo wie speelt naer het Koningschap, Silveren, Tinnen ofte eenige andere prysen, en zal niet vermogen te maeken commotie, fraude ofte arglist met synen campioen, 't zy in deel ofte geheel in wat manieren hetzy, maer moet 't selve Ridderlyk winnen ende defenderen.
Podobnie, kto walczy o godność króla, srebro, cynę lub jakąkolwiek inną nagrodę, nie może wobec przeciwnika dopuszczać się zamieszek, oszustwa ani podstępu, czy to częściowo, czy w całości, w jakikolwiek sposób, lecz musi zdobyć ją i obronić po rycersku.
LVII. Item elk Scholier ende Gilde-broeder is schuldig te geven eenen Prys van plaisier als 't den Meester believen zal, weirdt twee pondt Engelsch Tin: Naer al welken prys sy alle spelen mogen die van den Eedt zyn, al quaemen sy ook uyt verre Landen, midts den Meester te geven eenen Lot-pennink van twee grooten elken persoon, welken Prys ook zal gespeelt worden met al zulken geweir als 't den ophanger believen zal.
Także każdy uczeń i brat cechowy ma obowiązek ufundować nagrodę dla rozrywki (Prys van plaisier), kiedy zażyczy sobie tego mistrz, o wartości dwóch funtów angielskiej cyny; o nagrodę tę mogą walczyć wszyscy zaprzysiężeni, nawet gdyby przybyli z dalekich krajów, po uiszczeniu mistrzowi opłaty losowej (Lot-pennink) w wysokości dwóch groszy od osoby; o nagrodę tę należy walczyć taką bronią, jakiej zażyczy sobie jej fundator (ophanger).
LVIII. Item alle de gene die winnen haeren eersten Prys, zyn den selven schuldig te schenken aen den Meester in dankbaerheyt der geleerde konsten, maer vermogen den selven te lossen midts den Meester daer vooren te schenken een paer handt-schoenen.
Podobnie wszyscy, którzy zdobędą swoją pierwszą nagrodę, są zobowiązani ofiarować ją mistrzowi w podzięce za poznane sztuki, mogą jednak ją wykupić, wręczając mistrzowi w zamian parę rękawic.
LIX. Item alle den gonen die in't kampen synen Mede-campioen slaet ofte steekt dat daer het bloedt naer volgt boven het lidt van de handt, verbeurt de boete van vyf grooten.
Podobnie każdy, kto podczas walki uderzy lub pchnie współzawodnika tak, że pojawi się krew, powyżej nadgarstka (lidt van de handt), podlega grzywnie pięciu groszy.
LX. Item ofte nu gebeurde (daer Godt elk ende eenen jegelyken vooren wilt bewaeren) dat d'een den anderen gave eenen slach ofte steke, dat hy daer van quaeme t'overlyden, zal hy doender ook betaelen van gelyken de boete van vyf grooten, ende bovendien nog betaelen al zulke doodt-schuldt als den overleden beloft heeft aen dit Gilden te geven t'synder doodt.
Podobnie, gdyby się zdarzyło (od czego niech Bóg zachowa wszystkich i każdego z osobna), że ktoś zadał drugiemu cięcie lub pchnięcie, wskutek którego ten zmarł, sprawca zapłaci również karę pięciu groszy, a ponadto uiści taką opłatę pośmiertną, jaką zmarły przyrzekł przekazać temu cechowi po swojej śmierci.
LXI. Item wie synen Mede-campioen ende Meester naer dat sy t'saemen gespeelt hebben niet en presenterende handt tot een teeken van peys, verbeurt de boete van twee grooten.
Podobnie każdy, kto po wspólnej walce nie poda ręki swemu przeciwnikowi i mistrzowi na znak pokoju, podlega grzywnie w wysokości dwóch groszy.
LXII. Item alle de gone die niet en betaelen aen den Meester haer-lieder verbeurde boete eer sy nederleggen het geweir daer sy mede spelen, zullen verbeuren dobbel boete.
Podobnie wszyscy, którzy nie zapłacą mistrzowi należnej grzywny, zanim odłożą broń, którą się posługują w grze, podlegają podwójnej grzywnie.
LXIII. Item de Proviseerders zyn schuldig alle jaeren S. MICHIELSDAG dese Ordonnantie te lesen, ofte doen lesen binnen de Saele van onsen Gilde, ten syne niemant hem en beklaege.
Podobnie prowizorzy są zobowiązani co roku w dzień św. Michała odczytać lub polecić odczytanie tego statutu w sali naszego cechu, aby nikt nie mógł się uskarżać.
LXIV. Alle de gone die spelen willen om eenige Prysen, 't zy der Stede-prysen, Prysen van plaisier, ofte Prys van defensie, moeten hun presenteren in persoone des Sondags naer den noene op de Saele ofte Kamer van den Gilde voor den twee uren en half, om te loten, want soo den lesten klop geslagen is, en zal men niemant ontfangen om mede te spelen naer den voorseyden Prys van dien dag.
Wszyscy pragnący ubiegać się o jakiekolwiek nagrody, czy to miejskie, czy rozrywkowe, czy też nagrodę obrony (Prys van defensie), muszą stawić się osobiście w niedzielne popołudnie w sali lub izbie cechu przed wpół do trzeciej, aby wziąć udział w losowaniu; gdy bowiem wybrzmi ostatnie uderzenie zegara, nikogo już tego dnia nie dopuszcza się do walki o wspomnianą nagrodę.
LXV. Item den Thiendeman moet t'elken Sondag t'synen tour komen met syn ingerolleerde Gilde-broeders op de Camer van den Gilde, ende dat op de boete van vier grooten, welken tour komt omme van acht weken tot acht weken eens, zullen weten dat soo verre sy niet en zyn op de Camer voornoemt des Sondags voor den lesten klop-slag van den twee uren en half, zullen de voorseyde boeten verbeurt zyn ten profyte van den Gilde: te weten, de voorseyde vier grooten.
Podobnie dziesiętnik musi w każdą niedzielę, gdy przypada jego kolej, przybyć ze swoimi wpisanymi do rejestru braćmi cechowymi do izby cechowej pod karą czterech groszy; kolej ta przypada raz na osiem tygodni; niech wiedzą, że jeśli w niedzielę nie znajdą się we wspomnianej izbie przed ostatnim uderzeniem zegara wybijającego wpół do trzeciej, wspomniane grzywny, mianowicie owe cztery grosze, przypadną na rzecz cechu.
Zatwierdzenie (19 kwietnia 1616, s. 14)
Myn Edele Heeren den Hoog-Bailliu ende Schepenen vander Keure, hebben geaggreëert ende geapprobeert (soo sy aggreëren ende approberen by desen) den Regel ende Ordonnantie van den Gilde van den Ards-Engel S. MICHIEL binnen dese Stadt, alsoo sy hier vooren gedrukt staen, ende dat by maniere van provisie, ende met conditie expresse dat sy t'hunlieden-waerts réserveren zulke correctie, augmentatie ende diminutien dies aengaende se doen soo sy in Raede werden. Actum in't Collegie den negenthiensten van April 1616. Ter Ordonnantie van Schepenen voornoemt, ende was Onderteekent M. VANDEN CASTEELE met seker Handt-teeken.
Moi szlachetni panowie, wielki baliw i ławnicy Keure, uzgodnili i zatwierdzili (jak niniejszym uzgadniają i zatwierdzają) regułę i ordynację cechu Archanioła św. Michała w tym mieście, wydrukowaną powyżej, i to tymczasowo (by maniere van provisie) oraz pod wyraźnym warunkiem, że zastrzegają sobie wprowadzanie do niej takich poprawek, uzupełnień i ograniczeń, jakie uznają za stosowne na posiedzeniu rady. Sporządzono w Kolegium dziewiętnastego kwietnia 1616. Z polecenia wspomnianych ławników, a podpisano M. Vanden Casteele z pewnym znakiem.
Szczegóły źródła
- ID
- P063
- Tytuł oryginalny
- Reghel ende ordonnantie van den edelen souvereynen rudderlijcken Gilde van den arts-engel Michel
- Typ
- statuty i regulaminy
- Data
- 19 kwietnia 1616 (druk 1723)
- Miejsce
- Gandawa (druk F. i D. vander Ween)
- Państwo (obecnie)
- Belgia
- Język
- Niderlandzki
- Bractwo
- Cechy św. Michała (Niderlandy, północna Francja)
- Autor
- Gilde van den arts-engel Michel, Gent
- Digitalizacja / opis katalogowy
- https://books.google.sk/books?id=we4UAAAAQAAJ
- Znaczenie
- trafność 5 z 5
- Weryfikacja
- odczyt wykorzystanej edycji
To źródło przywołuje
- P090 Wcześniejszy druk patentu gandawskiego cechu św. Michała (1613) i jego regulaminu
Cytowane przez
- P062 Gevaert i Van Noort: cechy szermiercze i traktaty szermiercze Niderlandów
Notatki badawcze (po słowacku)
- Druk Gandawa 1723, 24 s.; egzemplarz Universiteitsbibliotheek Gent, Google Books id we4UAAAAQAAJ.
- Struktura: patent z 26. 3. 1613 (P064), ‚Regel ende Ordonnantie‘ z 65 artykułami, zatwierdzenie ‚Actum in 't Collegie den negenthiensten van April 1616‘, akt z 26. 8. 1667.
- GRA O króla: art. VII, IX (co najmniej 12 graczy), X (dwie venuën; król pozostaje ‚sonder vry-toetse te hebben‘; bez chwytania, pchnięć, puszczania ręki, natarcia ciałem; złamana broń = powtórzenie), XI (trzy lata = Keyser), XXIV (niezauważone trafienie), XXVII (zastępstwo przez poprzedniego króla), LVI (zakaz zmowy i oszustwa).
- XXXI (‚suyver steke ofte slag‘; mieczem powyżej łokcia i szwów kaftana, inną bronią w tułów), XXXII, LVII (Prys van plaisier), LVIII (pierwsza nagroda dla mistrza), LXIV (Stede-prysen, Prysen van plaisier, Prys van defensie).
- XXXIX przysięga ucznia, XLII broń bez rękawic, XLVI chwycenie głowni, XLVII upadek, LII plecy, LIII prostowanie broni o kolana lub pod stopami, LIX krew powyżej nadgarstka 5 grooten, LXI podanie ręki.
- ‚VRY-TOETSE‘ w całym regulaminie występuje tylko w art. X, a tekst gandawski nie zawiera zdania o dodatkowym uderzeniu króla.
- Według tej analogii ‚vry-toetse‘ trafienie, po którym trafiający odszedł nietrafiony – a więc wynik reguły dotyczącej ciosu następczego, a nie sam cios następczy.
- Gevaert i Van Noort 2016 (‚vry-toetse, niekedy naerslag‘ = prawo króla do uderzenia po trafieniu) utożsamiają więc oba pojęcia w sposób nieścisły, ale sam przywilej króla jest według Galasa poświadczony w pokrewnych regulaminach flamandzkich (Mechelen, Bruksela); moje pierwotne ‚text to nepodporuje‘ dotyczy tylko Gandawy.
- Objętość druku: regulamin kończy się na s. 14 zatwierdzeniem z 19. 4. 1616; prośba króla Pietera Denysa z uchwałą z 26. 8. 1667 znajduje się na s. 15; wykazy osób pełniących funkcje s. 16–18; druk liczy 18 stron (nie 24).
- X: oprócz ‚vry-toetse‘ zakazuje chwytów, pchnięć, chwytania miecza dłonią i natarcia ciało w ciało – w przeciwnym razie trafienie jest nieważne; złamanie broni unieważnia wymianę.
- Ważne trafienie mieczem powyżej łokcia i powyżej szwów kaftana, innymi broniami w tułów w obrębie szwów na piersi.
- Widz musi zgłosić mistrzowi trafienie, którego ten nie widział, pod karą 20 grootów.
- I: zwolnienie ze służby na pięć lat, uchwała z 20. 5. 1628 wydłuża je do siedmiu.