Źródła › P385
Statuty mistrzów szermierki z Bordeaux (1775), wraz z przysięgami mistrzów z lat 1599–1777, supliką do księcia de Mouchy i zatwierdzeniem przez Jurade (1776)
Pełny tekst: kandydat stacza co najmniej dwie walki i, jeżeli obaj przeciwnicy pokonają go przewagą trzech czystych trafień, wraca do nauki; wolne miejsca obsadza się w drodze współzawodnictwa, kolejność ustala się przez losowanie, a wysokość kaucji wzrasta od synów mistrzów po osoby spoza ich grona.
- Typ
- statuty i regulaminy
- Data
- 9 października 1775 (zapis notarialny); 3 lutego 1776 (zatwierdzenie)
- Miejsce
- Bordeaux
- Bractwo
- Francuskie wspólnoty mistrzów szermierki
- Edycja
- E. Labadie (red.), Documents sur les maîtres d'armes de Bordeaux au XVIIIe siècle, Archives historiques du département de la Gironde XXXVI (1901), nr CXCVIII–CCI, s. 368–388; odbitka Labadie 1902; parafraza Letainturier-Fradin 1905, s. 287–292
- Weryfikacja
- odczyt wykorzystanej edycji
- Znaczenie
- 4/5
Pełny przekład wraz z oryginałem ↓
Przepisy w tym źródle
- Ważne trafienia i krewart. 24, art. 28
- Walka szermiercza: zachowanie podczas starciaart. 23, art. 28
- Techniki zabronioneart. 16, art. 45
- Broń i wyposażenieart. 21
- Egzamin i stopnie1711, 1750, 1751 Baudry, 1758, 1772, art. 7, art. 8, art. 17, art. 22, art. 23, art. 24, art. 25, art. 27, art. 28, art. 29, art. 35
- Prawo do prowadzenia szkołyart. 1, art. 2, art. 3, art. 10, art. 43, art. 44
- Nadzór i sędziowanie1750, 1751 Baudry, art. 4, art. 6, art. 20, art. 40, 1776
- Dni i świętaart. 38
- Grzywny i zasady zachowania1758, art. 12, art. 13, art. 25, art. 42
- Wynagrodzenia i opłatyart. 9, art. 21, art. 22, art. 32, art. 39
Pełny przekład
Przysięgi mistrzów szermierki 1599–1777 (nr CXCVIII, s. 368–373; Archives municipales de Bordeaux, BB, rejestr Jurade)
1599, 23 février. Un arrêt de la Cour qui attribue aux jurats le droit de réception des maîtres en fait d'armes.
1599, 23 lutego. Orzeczenie sądu (Parlement) przyznające zaprzysiężonym prawo przyjmowania mistrzów szermierki.
1655, 6 septembre. - Ordonnance sur requête qui homologue les Statuts des maîtres en fait d'armes et ordonne qu'ils seront imprimés pour être ajoutés au Livre des Statuts de la présente ville (f° 23).
1655, 6 września. Zarządzenie wydane na wniosek, zatwierdzające statuty mistrzów szermierki i nakazujące ich wydrukowanie oraz włączenie do Księgi Statutów tego miasta (k. 23).
1711, 22 août. Le nommé Guilhaume LAPEYRE a prêté le serment de maître en fait d'armes, au cas requis et accoustumé, après avoir [fait] aparoir de son adresse, tant pour les assauts qu'il a soutenus devant messieurs les maire, sous-maire et jurats, qu'après avoir fait voir la manière à donner lesson.
1711, 22 sierpnia. Niejaki Guilhaume Lapeyre złożył przysięgę mistrza szermierki w wymaganej i zwyczajowo przyjętej formie, wykazawszy uprzednio swą biegłość zarówno w walkach (assauts) stoczonych przed burmistrzem, jego zastępcą i juratami, jak i przez pokaz sposobu prowadzenia lekcji.
1750, 21 décembre. Le sieur Jean DARMAIGNAC, fils de maître en fait d'armes de cette ville, a prêté serment de Maître en fait d'armes en icelle, au cas requis et accoûtumé, après avoir fait son assaut public dans le présent Hôtel de Ville, le dix-neuf du courant, en présence de messieurs les jurats et d'une quantité prodigieuse de monde qui s'y étaient rendus à cet effet, qui l'ont trouvé suffisant et capable pour être reçu maître en fait d'armes. En conséquence ledit sieur Darmaignac a fait son enquête de vie et mœurs devant monsieur Despiau, jurat commissaire à ce député, et a fait aparoir de sa catholicité suivant le certificat signé du sieur Ferbos, curé de Sainte-Eulalie.
1750, 21 grudnia. Pan Jean Darmaignac, syn mistrza szermierki z tego miasta, złożył w nim przysięgę mistrza szermierki w wymaganej i zwyczajowo przyjętej formie, odbywszy dziewiętnastego dnia tego miesiąca publiczny pojedynek w tutejszym ratuszu w obecności juratów i ogromnego tłumu ludzi zgromadzonych w tym celu, którzy uznali go za dostatecznie biegłego i zdolnego do przyjęcia w poczet mistrzów szermierki. W związku z tym wspomniany pan Darmaignac poddał się badaniu swego życia i obyczajów przed panem Despiau, juratem wyznaczonym do tego celu na komisarza, a swą wiarę katolicką potwierdził zaświadczeniem podpisanym przez pana Ferbosa, proboszcza Sainte-Eulalie.
1751, 28 juillet. Sieur François BAUDRY, bourgeois de Bordeaux et ancien capitaine d'une compagnie des milices bourgeoises de la ville, a prêté le serment de Maître en fait d'armes, au cas requis et accoûtumé, pour en exercer les fonctions dans la présente ville et fauxbourgs, après avoir donné des preuves de son expérience et capacité à ce fait de l'art des armes et avoir fait son assaut public le jour d'hyer dans la chambre du conseil, en présence de messieurs les jurats, à la satisfaction de tous ceux qui connoissent l'art des armes, ayant ledit sieur Baudry été dispensé de faire l'enquette de ses vie et mœurs, attendu celle qu'il fit lors de sa réception d'officier de ville.
1751, 28 lipca. Pan François Baudry, mieszczanin Bordeaux i były kapitan kompanii miejskiej milicji mieszczańskiej, złożył przysięgę mistrza szermierki w wymaganej i zwyczajowej formie, aby pełnić tę funkcję w tym mieście i na przedmieściach, po wykazaniu swojego doświadczenia i biegłości w tej sztuce szermierczej oraz stoczeniu wczoraj publicznej walki w sali rady w obecności juratów, ku zadowoleniu wszystkich znających sztukę szermierczą; rzeczonego pana Baudry’ego zwolniono z dochodzenia dotyczącego jego życia i obyczajów z uwagi na to, któremu poddano go przy przyjęciu na urząd miejski.
1751, 22 septembre. - Sieur Joseph REAU, habitant de cette ville, a prêté le serment de Maistre en fait d'armes en icelle, au cas requis et accoûtumé, pour en exercer les fonctions dans cette ditte ville et faux-bourgs, après avoir donné des preuves de son expérience et capacité de l'art des armes et avoir fait son assaut public, le jour de samedy dernier dix-huit du courant, dans la chambre du conseil, en présence de messieurs les jurats, à la satisfaction de tous ceux qui connoissent l'art des armes, ayant ledit sieur Reau fait son enquette de vie et mœurs devant monsieur Despiau, jurat commissaire à ce député et fait aparoir de sa catholicité suivant son certifficat signé du sieur Gasse, curé de Saint-Remy.
1751, 22 września. Pan Joseph Reau, mieszkaniec tego miasta, złożył w nim przysięgę mistrza szermierki w wymaganej i zwyczajowo przyjętej formie, aby sprawować tę funkcję w tym mieście i na przedmieściach, wykazawszy się doświadczeniem i biegłością w sztuce szermierczej oraz stoczywszy publiczną walkę w ubiegłą sobotę, osiemnastego dnia tego miesiąca, w sali rady, w obecności juratów, ku zadowoleniu wszystkich znających sztukę szermierczą; wspomniany pan Reau poddał się badaniu swego życia i obyczajów przed panem Despiau, juratem wyznaczonym do tego celu na komisarza, i dowiódł swego katolickiego wyznania zaświadczeniem podpisanym przez pana Gasse, proboszcza Saint-Remy.
1758, 15 décembre. Sieurs Jean BAUDRY, Pierre ABADIE, tous deux fils de maîtres en fait d'armes, et Pierre LABADIE, natifs de cette ville et y habitant, ayant donné des preuves de leur capacité en expérience en fait d'armes par assaut et exercices publics qu'ils firent le jour de hier dans la chambre du conseil, en présence de messieurs les jurats, des maîtres de l'art et grand nombre de personnes, ont été reçus à prêter le serment de Maître en fait d'armes dans la présente ville et fauxbourgs, au cas requis et accoutumé, après avoir fait enquête de leurs vie et mœurs devant monsieur Duranteau, jurat commissaire à ce député, et rapporté certificats de leur catholicité signés, savoir : celui dudit Baudry du sieur Marraquier, curé de Sainte-Eulalie; celui dudit Abadie des sieurs Saudré, curé de Notre-Dame de Puy-Paulin, et Loste, bénéficier de Saint-Michel; et celui dudit Labadie du sieur Lavergne, vicaire de Saint-Pierre.
1758, 15 grudnia. Panowie Jean Baudry i Pierre Abadie, obaj synowie mistrzów szermierczych, oraz Pierre Labadie, urodzeni i zamieszkali w tym mieście, wykazawszy swe umiejętności i doświadczenie w szermierce w walce i publicznych ćwiczeniach, które odbyli wczoraj w izbie rady w obecności juratów, mistrzów tej sztuki i licznie zgromadzonej publiczności, zostali dopuszczeni do złożenia przysięgi mistrza szermierczego w tym mieście i na jego przedmieściach w wymaganej i zwyczajowo przyjętej formie, po przeprowadzeniu badania ich życia i obyczajów przed panem Duranteau, juratem wyznaczonym w tym celu na komisarza, oraz przedstawieniu zaświadczeń o ich wierze katolickiej, podpisanych odpowiednio: Baudry’ego przez pana Marraquiera, proboszcza Sainte-Eulalie; Abadiego przez panów Saudrégo, proboszcza Notre-Dame de Puy-Paulin, i Loste’a, beneficjenta Saint-Michel; a Labadiego przez pana Lavergne’a, wikariusza Saint-Pierre.
Entre lesquels Baudry, Abadie et Labadie la préséance a été décidée par messieurs les jurats en faveur dudit Baudry, comme fils de bourgeois de la ville et maître vivant, et en faveur dudit Abadie, comme fils de maître, sur ledit Labadie.
Spośród wspomnianych Baudry’ego, Abadiego i Labadiego juraci przyznali pierwszeństwo przed wspomnianym Labadiem wspomnianemu Baudry’emu jako synowi obywatela miasta i żyjącego mistrza oraz wspomnianemu Abadiemu jako synowi mistrza.
1759, 31 janvier. - Sieur Guillaume GASAILLE, habitant de cette ville, a prêté le serment de Maître en fait d'armes au cas requis et accoutumé, après avoir donné des preuves de sa capacité par assaut et exercice public qu'il fit le 14 décembre dernier, dans le présent Hôtel de Ville, en présence de messieurs les jurats, des maîtres de l'art et grand nombre de personnes, et après avoir fait enquête de ses vie et mœurs devant monsieur Lalanne, jurat commissaire à ce député et raporté certificat de sa catholicité, signé: frère Tib. Manassé, religieux de l'Observance.
1759, 31 stycznia. Sieur Guillaume Gasaille, mieszkaniec tego miasta, złożył przysięgę mistrza szermierki w wymaganej i zwyczajowo przyjętej formie, wykazawszy uprzednio swoje umiejętności w walce i publicznym pokazie, który odbył 14 grudnia ubiegłego roku w tutejszym ratuszu w obecności juratów, mistrzów tej sztuki i licznie zgromadzonych ludzi, a także po przeprowadzeniu dochodzenia w sprawie jego życia i obyczajów przed panem Lalanne, juratem wyznaczonym w tym celu na komisarza, oraz po przedłożeniu zaświadczenia o wyznawaniu wiary katolickiej, podpisanego: brat Tib. Manassé, zakonnik obserwant.
1771, 19 septembre. - Étienne ABADIE et Arnaud BOUSQUET, dit LAFITE, ont prêté le serment de Maîtres en fait d'armes.
1771, 19 września. Étienne Abadie i Arnaud Bousquet, zwany Lafite, złożyli przysięgę mistrzów fechtunku.
1772, 24 avril. Sieur Martial DARMAIGNAC, écuyer, habitant de cette ville, fils, petit-fils et arrière-petit-fils de Louis Darmaignac, écuyer, Maîtres en fait d'armes, a été reçu maître dudit art en la présente ville et fauxbourgs, ayant préalablement donné des preuves de sa capacité et expérience par les assauts publics, exercices et examen qu'il fit et subit hier dans l'Hôtel de Ville, en présence de messieurs les jurats, les maîtres de l'art appellés et présents, et a ledit sieur Darmaignac prêté le serment au cas requis et accoutumés après avoir fait enquête de ses bonnes vie et mœurs devant monsieur Lalanne, jurat à ce député, et raporté certificat de sa catholicité, signé: Lafourcade, curé de Saint-Éloy.
1772, 24 kwietnia. Pan Martial Darmaignac, écuyer (szlachcic), mieszkaniec tego miasta, syn, wnuk i prawnuk Louisa Darmaignaca, écuyer, mistrzów szermierki, został przyjęty jako mistrz wspomnianej sztuki w tym mieście i na przedmieściach, uprzednio dowiódłszy swych umiejętności i doświadczenia w publicznych walkach, ćwiczeniach i egzaminie, które odbył i którym poddał się wczoraj w ratuszu w obecności juratów oraz wezwanych i obecnych mistrzów tej sztuki; a wspomniany pan Darmaignac złożył przysięgę w wymaganej i zwyczajowej formie po przeprowadzeniu dochodzenia w sprawie jego uczciwego życia i obyczajów przed panem Lalanne, juratem wyznaczonym w tym celu, i przedstawieniu zaświadczenia o wyznawaniu wiary katolickiej, podpisanego: Lafourcade, proboszcz Saint-Éloy.
1777, 24 juillet. - Sieur Guillaume Gasaille, surnommé CHEVALIER, a été nommé Sindic de la Communauté des maîtres en fait d'armes, et a prêté le serment au cas requis et accoustumé.
1777, 24 lipca. Pan Guillaume Gasaille, zwany Chevalier, został mianowany syndykiem wspólnoty mistrzów szermierki i złożył przysięgę w wymaganej i zwyczajowo przyjętej formie.
Statuty z 1775 (nr CXCIX, HH 329): akt notarialny z 9 października 1775 – Exposé des motifs
Du neuf octobre 1775. Par devant les Conseillers du Roy, notaires à Bordeaux soussignés, ont comparu :
Dnia 9 października 1775. Przed niżej podpisanymi radcami królewskimi, notariuszami w Bordeaux, stawili się:
Sieur Pierre GAZAILLE, surnommé CHEVALLIER, demeurant à Bordeaux, rue Désirade, paroisse Saint-Éloy.
Pan Pierre Gazaille, zwany Chevallier, zamieszkały w Bordeaux przy rue Désirade, w parafii Saint-Éloy.
Sieur Pierre ABADIE aîné, demeurant à Bordeaux, rue Pelegrin, paroisse Sainte-Eulalie.
Pan Pierre Abadie starszy, zamieszkały w Bordeaux przy rue Pelegrin, w parafii Sainte-Eulalie.
Sieur Pierre LABADIE, demeurant rue de la Devise Saint-Pierre, à Bordeaux, paroisse Saint-Pierre.
Pan Pierre Labadie, zamieszkały przy rue de la Devise Saint-Pierre w Bordeaux, w parafii Saint-Pierre.
Sieur Jean BAUDRY, demeurant rue de la Petite Taupe, faubourg et paroisse Saint-Seurin de Bordeaux.
Pan Jean Baudry, zamieszkały przy rue de la Petite Taupe, na przedmieściu i w parafii Saint-Seurin w Bordeaux.
Sieur Étienne ABADIE jeune, demeurant rue Traversière, à Bordeaux, paroisse Saint-Pierre.
Pan Étienne Abadie młodszy, zamieszkały przy rue Traversière w Bordeaux, w parafii Saint-Pierre.
Sieur Arnaud BOUSQUET-LAFITTE, demeurant rue Tourat, faubourg des Chartrons, paroisse Saint-Remy de Bordeaux.
Pan Arnaud Bousquet-Lafitte, zamieszkały przy rue Tourat, na przedmieściu Chartrons, w parafii Saint-Remy w Bordeaux.
Et sieur Martial DARMAIGNAC, écuyer, demeurant rue de Gourgue, à Bordeaux, paroisse Saint-Éloy.
Oraz pan Martial Darmaignac, écuyer, zamieszkały przy rue de Gourgue w Bordeaux, w parafii Saint-Éloy.
Les sieurs comparants tous Maîtres en fait d'armes et composant seuls la Communauté des maîtres en fait d'armes de la ville de Bordeaux.
Wspomniani stawający, wszyscy będący mistrzami szermierki, stanowiący sami całą wspólnotę mistrzów szermierki miasta Bordeaux.
Lesquels assemblés en l'étude de Gabriel Séjourné, l'un de nousdits notaires, ont dit que pénétrés d'un cotté de l'importance de la partie d'éducation qui leur est confiée et des soins particuliers que mérite la classe précieuse des élèves qu'ils exercent, de l'autre des abus qui se sont quelquefois glissés dans leur profession, soit pour le choix des sujets, soit pour la manière de l'exercer, ils se sont étudiés à en reconnaître les sources; que s'étant apperçus que ces abus ont surtout procédé de ce qu'ils vivaient quoiqu'en Communauté sans Statuts écrits ny arrettés, d'où resultait l'indétermination de leur nombre, puis de la variation dans leurs principes et d'instabilité dans leur état, ils se sont occupés d'en dresser; que du résultat de plusieurs de leurs assemblées ils en ont en effet résumé un projet qu'ils ont remis à nousdits notaires, écrit sur neuf pages de moyen papier non timbré, lesdits Statuts projettés en quarante-six articles, au-dessous desquels est l'aprobation des ratures et réformes quy s'y rencontrent, le tout souscrit du seing de chacun des sieurs comparants.
Zebrani w kancelarii Gabriela Séjourné, jednego z nas, rzeczonych notariuszy, oświadczyli, że głęboko świadomi z jednej strony znaczenia powierzonej im części wychowania oraz szczególnej troski, na jaką zasługuje cenne grono kształconych przez nich uczniów, z drugiej zaś nadużyć, które niekiedy wkradały się do ich profesji, czy to w doborze osób, czy w sposobie jej wykonywania, starali się dociec ich źródeł; że dostrzegłszy, iż nadużycia te wynikały przede wszystkim z tego, że choć stanowili wspólnotę, żyli bez spisanych i ustalonych statutów, czego następstwem była nieokreślona liczba członków, następnie rozbieżność zasad i niestałość ich położenia, przystąpili do ich opracowania; że w wyniku kilku swoich zebrań istotnie ujęli te ustalenia w projekt, który przekazali nam, rzeczonym notariuszom, zapisany na dziewięciu stronach papieru średniego formatu, bez stempla opłaty skarbowej, obejmujący rzeczone proponowane statuty w czterdziestu sześciu artykułach, pod którymi znajduje się zatwierdzenie zawartych w nich skreśleń i poprawek, całość zaś opatrzona jest podpisem każdego z rzeczonych stawających.
Lequel projet de Statuts, ainsi signé, a été en outre en présence de nous notaires signé ne varietur en marge de la dernière page par lesdits sieurs comparants, et à leur requisition par nous notaires soussignés et demeure annexé à ces présentes pour en être délivré à suite d'icelles toutes expéditions requises.
Ten tak podpisany projekt statutu został ponadto opatrzony podpisami ne varietur (bez prawa zmian) na marginesie ostatniej strony przez wspomnianych stawających w obecności nas, notariuszy, a na ich prośbę także przez nas, niżej podpisanych notariuszy, i pozostaje załączony do niniejszego aktu, aby można było wydawać z niego wszelkie wymagane odpisy po odpisach tego aktu.
Ont les sieurs comparants unanimement arretté entre eux et délibéré par ces présentes, autant qu'il est en leur pouvoir, l'exécution desdits Statuts en tout leur contenu et suivant leur forme et teneur, après en avoir oui lecture à eux faite par ledit Séjourné et déclaré les entendre consentant reciproquement pour leur effet toutes soumissions et obligations de droit.
Stawający jednomyślnie porozumieli się między sobą i niniejszym postanowili, na ile leży to w ich mocy, wykonywać rzeczone statuty w całej ich treści oraz zgodnie z ich formą i brzmieniem, po wysłuchaniu ich odczytania przez rzeczonego Séjournégo i oświadczeniu, że je rozumieją, wyrażając wzajemną zgodę na wszelkie prawne poddanie się ich postanowieniom i zobowiązania służące ich wykonaniu.
Et aux fins de l'homologation desdits Statuts partout où besoin sera, les sieurs comparants ont fait et constitué leur procureur et sindic général et spécial le sieur Darmaignac, l'un d'eux, qu'ils ont unanimement nommé dans cet objet et auquel ils donnent tout pouvoir pour ce nécessaire, nommément de former toutes réquisitions, signer placets et requêtes et généralement etc.
A w celu zatwierdzenia wspomnianych statutów wszędzie tam, gdzie będzie to potrzebne, stawający ustanowili i powołali swoim pełnomocnikiem ogólnym i szczególnym (procureur) oraz syndykiem Sieur Darmaignac, jednego spośród siebie, którego jednomyślnie wyznaczyli w tym celu i któremu udzielają wszelkich niezbędnych uprawnień, w szczególności do składania wszelkich żądań, podpisywania suplik i petycji oraz ogólnie itd.
Promettant d'avoir pour agréable tout ce qu'il fera dans cet objet, ensemble de luy rembourser solidairement les uns pour les autres tous les frais qu'il conviendra faire à raison de ce obligeant réciproquement, etc.
Przyrzekając zatwierdzić wszystko, co uczyni w tej sprawie, oraz zwrócić mu solidarnie, każdy za pozostałych, wszelkie koszty, które trzeba będzie z tego tytułu ponieść, zobowiązując się wzajemnie, itd.
Fait et passé à Bordeaux dite étude, l'an mil sept cent soixante-quinze, le neuf octobre de relevée et ont signé sur la minute des présentes, restée au pouvoir de M. Gabriel Séjourné, l'un desdits notaires: ABADIE aîné, ABADIE, Pierre LABADIE, BAUDRY, D'ARMAIGNAC, LAFITTE, CHEVALIER et nous notaires soussignés.
Sporządzono i zawarto w Bordeaux, we wspomnianej kancelarii, w roku tysiąc siedemset siedemdziesiątym piątym, dziewiątego października po południu; na oryginale niniejszego aktu, pozostającym w przechowaniu Maître Gabriela Séjourné, jednego ze wspomnianych notariuszy, podpisali: Abadie starszy, Abadie, Pierre Labadie, Baudry, d'Armaignac, Lafitte, Chevalier oraz my, niżej podpisani notariusze.
Contrôlé à Bordeaux, le 14 octobre 1775, fol. 21 v°, art. 10. Reçu quatorze sols, signé: BAUDOUIN.
Zarejestrowano (contrôlé) w Bordeaux, 14 października 1775, fol. 21 v, art. 10. Pobrano czternaście sous, podpisano: Baudouin.
Suit la teneur de la pièce déposée.
Dalej następuje tekst złożonego dokumentu.
Statuty i przepisy mistrzów szermierki miasta Bordeaux, art. 1–46
Statuts et Règlements des Maîtres en fait d'armes de la ville de Bordeaux.
Statuty i przepisy mistrzów sztuki szermierczej miasta Bordeaux.
ARTICLE Ier. Nul ne pourra montrer et enseigner l'art et l'exercice des armes dans la présente ville et les faubourgs, en chambre et salle, s'il n'y a été reçu Maître après les expériences indiquées par les présents Statuts et avec les formalités requises, à peine de 500 livres d'amende et d'être exclus d'aspirer à la Maîtrise.
Artykuł 1. Nikt nie może demonstrować ani nauczać sztuki i ćwiczeń szermierczych w tym mieście i na przedmieściach, w izbie lub sali, jeżeli nie został tam przyjęty do grona mistrzów po przejściu prób (expériences) przewidzianych w niniejszych statutach i dopełnieniu wymaganych formalności, pod karą grzywny w wysokości 500 liwrów oraz zakazu ubiegania się o mistrzostwo.
ARTICLE 2. Les veuves des Maîtres de cette ville n'auront après le décès de leurs maris aucun pouvoir ny privilège pour faire enseigner ledit art par les prévôts, ny même par des maîtres qui auroient été reçus dans une autre ville du Royaume.
Artykuł 2. Wdowy po mistrzach tego miasta nie będą miały po śmierci swoich mężów żadnego uprawnienia ani przywileju do zlecania nauczania rzeczonej sztuki prowostom ani nawet mistrzom dopuszczonym w innym mieście królestwa.
ARTICLE 3. Le nombre des Maîtres ne pourra excéder désormais celui de quatre auquel ils demeurent fixés pour l'avenir, bien entendu que les sept maîtres actuels pourront cependant continuer d'exercer leur profession librement pendant leur vie seulement, en sorte que la suppression de trois des places actuellement existantes se fera successivement par le décès des trois premiers qui mourront desdits maîtres actuels.
Artykuł 3. Liczba mistrzów nie może odtąd przekraczać czterech i na tej liczbie pozostaje ustalona na przyszłość; z zastrzeżeniem jednak, że siedmiu obecnych mistrzów może nadal swobodnie wykonywać swój zawód, lecz jedynie dożywotnio, tak że zniesienie trzech istniejących obecnie stanowisk nastąpi kolejno wraz ze śmiercią pierwszych trzech spośród wspomnianych obecnych mistrzów.
Les Maîtres continueront suivant l'usage de former une Communauté sous la protection et l'inspection immédiate de messieurs les maire, lieutenant de maire et jurats, gouverneurs de Bordeaux.
Mistrzowie będą nadal, zgodnie ze zwyczajem, tworzyć wspólnotę pod ochroną i bezpośrednim nadzorem mera, zastępcy mera oraz juratów, zarządzających Bordeaux.
ARTICLE 4. La Communauté sera régie par deux Maîtres gardes élus tous les deux ans, le jour de Saint-Martin, à la pluralité des voix, par tous les Maîtres assemblés, lesquels seront présentés en cette qualité par les gardes sortants à messieurs les maire, lieutenant de maire, jurats, procureur, sindic et clerc de ville.
Artykuł 4. Korporacją będą zarządzać dwaj mistrzowie nadzorcy (maîtres gardes), wybierani co dwa lata, w dzień św. Marcina, większością głosów wszystkich zgromadzonych mistrzów; ustępujący nadzorcy przedstawią ich w tym charakterze burmistrzowi, zastępcy burmistrza, ławnikom, prokuratorowi, syndykowi i pisarzowi miejskiemu.
ARTICLE 5. Les Maîtres gardes précéderont les autres Maîtres dans les assemblées concernant les affaires de la Communauté seulement. Autrement ils ne marcheront ou ne donneront leur voix, ainsy que les autres Maîtres, que selon l'ordre et l'ancienneté de leur réception.
Artykuł 5. Mistrzowie starsi mają pierwszeństwo przed pozostałymi mistrzami wyłącznie na zebraniach dotyczących spraw wspólnoty. Poza tym mają zajmować miejsca w pochodzie i oddawać głosy, podobnie jak inni mistrzowie, wyłącznie według kolejności i starszeństwa przyjęcia.
ARTICLE 6. Les Maîtres gardes veilleront rigoureusement à la manutention des Statuts de la Communauté, convoqueront les assemblées (qui se tiendront chez le premier Maître garde) toutes les fois qu'ils le jugeront nécessaire pour le bon ordre.
Artykuł 6. Mistrzowie starsi mają ściśle czuwać nad przestrzeganiem statutów wspólnoty i zwoływać zebrania (odbywające się w domu pierwszego mistrza starszego), ilekroć uznają to za konieczne dla zachowania należytego porządku.
Ils seront tenus à peine de 100 livres chacun pour la première fois, applicable à la boëtte commune, et de plus grande peine en cas de récidive, de convoquer la Communauté, dès qu'ils auront été instruits de quelque contravention ou de la mauvaise conduite de quelqu'un des Maîtres, afin qu'elle puisse aviser au moyen d'arretter promptement le désordre.
Pod karą 100 liwrów od każdego za pierwsze wykroczenie, płatnych do wspólnej kasy, i surowszej kary w razie ponownego wykroczenia, będą zobowiązani zwołać wspólnotę, gdy tylko dowiedzą się o jakimkolwiek naruszeniu przepisów lub niewłaściwym postępowaniu któregoś z mistrzów, aby mogła rozważyć, jak niezwłocznie położyć kres nieporządkowi.
ARTICLE 7. Pour pouvoir aspirer à la Maîtrise, il faut être né François, professer la religion catholique, apostolique, romaine, être homme d'honneur et de probité, irréprochable dans ses mœurs et dans sa conduite, être âgé de vingt-cinq ans et avoir servi un des Maîtres de la présente ville l'espace de quatre années consécutives en la qualité de prévôt et garde-salle, après un brevet passé avec ledit Maître et duement enregistré sur les livres de la Communauté.
Artykuł 7. Aby móc ubiegać się o mistrzostwo, należy być Francuzem z urodzenia, wyznawać religię katolicką, apostolską i rzymską, być człowiekiem honoru i prawości, o nienagannych obyczajach i postępowaniu, mieć dwadzieścia pięć lat oraz przez cztery kolejne lata służyć u jednego z mistrzów tego miasta jako prowost i opiekun sali (prévôt et garde-salle), na podstawie umowy zwanej brevet, zawartej ze wspomnianym mistrzem i należycie wpisanej do ksiąg wspólnoty.
ARTICLE 8. Les fils de Maître de la présente ville pourront cependant aspirer à la Maîtrise dès l'âge de vingt-deux ans, sans aucun travail préalable chez les Maîtres, en qualité de prévôt, pourvu qu'ils ayent d'ailleurs l'expérience, la capacité et toutes les qualités requises pour mériter d'être reçus maîtres.
Artykuł 8. Synowie mistrzów tego miasta mogą jednak ubiegać się o godność mistrza od ukończenia dwudziestu dwóch lat, bez uprzedniej pracy u mistrzów w charakterze prowosta, pod warunkiem że poza tym mają doświadczenie, umiejętności i wszystkie przymioty wymagane do przyjęcia w poczet mistrzów.
ARTICLE 9. Sy un Maître de la Communauté désire d'obliger à son service un prévôt qui puisse parvenir à la Maîtrise, il sera tenu d'en prévenir les Maîtres gardes, de leur en présenter l'extrait baptistaire, ainsy qu'un certificat authentique de ses bonne vie et mœurs et de la régularité de sa conduite dans les lieux où il auroit résidé jusque-là, souscrit par les Maîtres du lieux, s'il y en a, et par d'autres personnes de bien et d'honneur.
Artykuł 9. Jeśli mistrz wspólnoty zechce przyjąć na służbę prowosta, który może uzyskać mistrzostwo, będzie zobowiązany powiadomić o tym mistrzów starszych i przedłożyć im wyciąg z jego metryki chrztu oraz uwierzytelnione świadectwo jego dobrego życia i obyczajów oraz nienagannego postępowania w miejscach, w których dotąd mieszkał, podpisane przez tamtejszych mistrzów, jeśli tacy są, oraz przez inne dobre i godne szacunku osoby.
Il sera passé un acte public qui sera transcrit ensuite sur le livre de la Communauté, avec l'extrait baptistaire et l'attestation de catholicité et de conduite et trois livres au Maître garde pour frais de transcription.
Należy sporządzić dokument urzędowy, a następnie wpisać go do księgi wspólnoty wraz z wyciągiem z metryki chrztu oraz zaświadczeniem o wierze katolickiej i obyczajach, a mistrzowi starszemu zapłacić trzy liwry na pokrycie kosztów wpisu.
ARTICLE 10. Les Maîtres ne pourront avoir à la fois plus d'un prévôt, à peine de 100 livres pour la première fois, applicables à la boëtte commune et de plus grande peine en cas de récidive.
Artykuł 10. Mistrzowie nie mogą mieć jednocześnie więcej niż jednego prowosta, pod karą 100 liwrów za pierwsze wykroczenie, płatnych do wspólnej kasy, oraz surowszej kary w razie ponownego wykroczenia.
ARTICLE 11. Dans le cas néantmoins où un Maître qui auroit obligé un prévôt pour parvenir à la maîtrise décédroit avant la fin du brevet de son prévôt, il sera loisible à tout autre Maître, eût-il un autre prévôt, de le recevoir pour achever son tems, s'il ne se trouve point d'autre Maître sans prévôt qui veuille le recevoir. Les Maîtres gardes seront à cet effet prévenus par ledit Maître et prévôt des nouvelles conventions et il en sera fait registre sans frais.
Artykuł 11. Jeśliby jednak mistrz, który zawarł z prowostem umowę o doprowadzenie go do mistrzostwa, zmarł przed upływem okresu określonego w brewecie prowosta, każdy inny mistrz, nawet mający już innego prowosta, może go przyjąć na pozostały czas, o ile nie znajdzie się żaden mistrz bez prowosta, który zechce go przyjąć. W tym celu wspomniany mistrz i prowost powiadomią mistrzów starszych cechu o nowej umowie, która zostanie wpisana do rejestru bez opłat.
ARTICLE 12. Tout prévôt qui se débauchera du service de son Maître sera reprimandé à la première fois par les Maîtres gardes et il en sera fait registre. En cas de récidive, il sera exclus d'aspirer à la Maîtrise et il ne sera permis à aucun autre Maître de l'obliger de nouveau ni de le recevoir pour prévôt, à peine de cent livres d'amende applicable à la boëtte commune et de nullité de brevet.
Artykuł 12. Każdy prowost, który porzuci służbę u swego mistrza, zostanie za pierwszym razem upomniany przez starszych cechu, co zostanie odnotowane w rejestrze. W razie ponownego przewinienia utraci prawo ubiegania się o godność mistrza, a żadnemu innemu mistrzowi nie będzie wolno ponownie związać go umową ani przyjąć jako prowosta, pod karą grzywny stu liwrów płatnej do wspólnej kasy oraz nieważności patentu.
ARTICLE 13. Tout prévôt qui sera forcé de s'absenter ne pourra le faire sans le consentement de son Maître visé des Maîtres gardes, à peine de nullité de son brevet et de ne pouvoir en passer un second, sy son Maître veut luy pardonner, que pour quatre années entières. Ledit brevet sera également enregistré.
Artykuł 13. Żaden prowost zmuszony do oddalenia się nie może tego uczynić bez zgody swego mistrza, zatwierdzonej przez mistrzów starszych cechu, pod rygorem unieważnienia jego patentu i niemożności zawarcia drugiego przed upływem czterech pełnych lat, gdyby jego mistrz zechciał mu przebaczyć. Patent ten również należy zarejestrować.
ARTICLE 14. Sy le Maître refusoit mal à propos le consentement, le prévôt pourra s'addresser à la Communauté et sy le cas est urgent aux Maîtres gardes qui pourront accorder un congé provisoire et dans la même forme pour quelques jours seulement, lesquels le feront approuver eux-mêmes à la Communauté et prolonger s'il est nécessaire.
Artykuł 14. Jeśli mistrz niesłusznie odmówi zgody, prévôt może zwrócić się do wspólnoty, a w pilnym przypadku do mistrzów cechowych, którzy mogą udzielić tymczasowego zezwolenia w tej samej formie i jedynie na kilka dni; sami mają uzyskać jego zatwierdzenie przez wspólnotę i w razie potrzeby przedłużenie.
ARTICLE 15. Dans le cas où avant l'expiration des quatre années le prévôt par des raisons fortes et légitimes seroit forcé d'abandonner son Maître, il préviendra les Maîtres gardes et pourra obtenir de la Communauté la permission de s'engager avec un autre Maître pour achever lesdites quatre années.
Artykuł 15. Jeżeli przed upływem czterech lat prowost będzie zmuszony z ważnych i uzasadnionych powodów opuścić swego mistrza, powiadomi o tym mistrzów starszych i będzie mógł uzyskać od wspólnoty zgodę na podjęcie nauki u innego mistrza w celu dopełnienia wspomnianych czterech lat.
ARTICLE 16. Les prévôts qui feront quelque bassesse, qui commettront des manquements essentiels envers leurs Maîtres ou ses écoliers, qui montreront eux-mêmes ledit art à l'inçu de leur Maître et sans leur consentement, ou dont les manœuvres et la conduite deviendroient déreglées, seront exclus d'aspirer à la maîtrise.
Artykuł 16. Prowostowie, którzy dopuszczą się jakiegoś niegodziwego czynu, zawinią poważnymi uchybieniami wobec swoich mistrzów lub uczniów swego mistrza, sami będą demonstrować wspomnianą sztukę bez wiedzy i zgody swego mistrza albo których postępowanie i prowadzenie się staną się nieobyczajne, zostaną pozbawieni możliwości ubiegania się o mistrzostwo.
Les Maîtres gardes dès qu'ils en auront été instruits assembleront la Communauté, afin que sur leurs preuves ou notoriété publique, le nom du prévôt, son brevet et les actes relatifs soyent rayés des registres et nul Maître ne pourra se servir dudit prévôt.
Gdy tylko mistrzowie starsi cechu się o tym dowiedzą, zwołają wspólnotę, aby na podstawie przedstawionych przez nich dowodów lub powszechnie znanych faktów wykreślono z rejestrów nazwisko prowosta, jego patent i związane z nim dokumenty, a żaden mistrz nie może zatrudniać wspomnianego prowosta.
ARTICLE 17. Un des Maîtres venant à décéder ou abandonner sa profession, son fils aîné sera préféré à tout autre et à son défaut, l'aîné de ses fils qui voudra suivre le même état, pourvu que ses mœurs, sa conduite et son intelligence s'en rendent digne.
Artykuł 17. Gdy któryś z mistrzów umrze lub porzuci swój zawód, jego najstarszy syn ma mieć pierwszeństwo przed wszystkimi innymi, a w jego braku najstarszy z synów, który zechce obrać to samo powołanie, pod warunkiem że jego obyczaje, postępowanie i rozum czynią go tego godnym.
ARTICLE 18. Le fils de Maître qui se présentera pour remplacer son père remettra aux Maîtres gardes son extrait baptistaire, une attestation de catholicité signée du vicaire ou curé de sa parroisse, ainsi qu'un certificat de ses bonnes vie et mœurs et de la régularité de sa conduite signé de deux des Maîtres de la Communauté et d'autres personnes de cette ville d'honneur et de probité, les Maîtres gardes convoqueront ensuite la Communauté pour proposer l'aspirant et savoir s'il n'est point contre luy des justes raisons d'exclusion.
Artykuł 18. Syn mistrza, który zgłasza się, aby zastąpić ojca, ma przedłożyć starszym cechu odpis aktu chrztu, zaświadczenie o wyznaniu katolickim podpisane przez wikariusza lub proboszcza swojej parafii oraz świadectwo dobrego życia i obyczajów, a także nienagannego postępowania, podpisane przez dwóch mistrzów wspólnoty oraz inne osoby tego miasta cieszące się szacunkiem i prawością; starsi cechu zwołają następnie wspólnotę, aby przedstawić kandydata i ustalić, czy istnieją słuszne podstawy do jego wykluczenia.
ARTICLE 19. Sy l'aspirant est admis aux épreuves, il sera présenté aux Maîtres de la Communauté par un des Maîtres gardes.
Artykuł 19. Jeżeli kandydat zostanie dopuszczony do prób, jeden ze starszych cechu przedstawi go mistrzom wspólnoty.
ARTICLE 20. L'aspirant présentera ensuite sa requête à la magistrature afin de faire fixer le temps et le lieu où se feront les épreuves, mais l'aspirant sera préalablement conduit par les deux Maîtres gardes chez messieurs les maire, sous-maire, jurats, procureur et clerc de ville, pour en obtenir l'agrément.
Artykuł 20. Następnie kandydat przedłoży magistratowi petycję o wyznaczenie czasu i miejsca prób; przedtem jednak dwaj mistrzowie starsi cechu zaprowadzą kandydata do burmistrza, zastępcy burmistrza, ławników, prokuratora i pisarza miejskiego, aby uzyskać ich zgodę.
ARTICLE 21. La requette appointée, l'aspirant la communiquera aux Maîtres gardes et consignera entre leurs mains: 1° une somme de cent livres pour la boëtte commune, s'il parvient à la Maîtrise, mais qui luy sera remise s'il est renvoyé après l'expérience; 2° une somme de vingt-quatre livres sans espoir de répétition, pour fournir aux dépenses des fleurets et gardes du lieu où se feront les expériences.
Artykuł 21. Po uwzględnieniu podania kandydat ma powiadomić o tym mistrzów stojących na czele cechu i złożyć u nich: po pierwsze, kwotę stu liwrów przeznaczoną do wspólnej kasy w razie uzyskania tytułu mistrzowskiego. Jeśli kandydat po próbie zostanie odprawiony, kwota ta zostanie mu zwrócona. Po drugie, ma złożyć bezzwrotną kwotę dwudziestu czterech liwrów na pokrycie kosztów floretów i dozorców (gardes) miejsca, w którym odbywają się próby.
ARTICLE 22. Tous les Maîtres seront tenus à se rendre, s'ils n'ont des excuses légitimes, au lieu et à l'heure fixée pour les expériences, à peine de douze livres applicables à la boëtte commune. Ils y seront convoqués par les Maîtres gardes et l'aspirant leur distribuera à chacun, avant l'expérience, une paire de gands de peau de daing de la valeur de trois livres.
Artykuł 22. Wszyscy mistrzowie będą zobowiązani stawić się, o ile nie mają uzasadnionego usprawiedliwienia, w miejscu i o godzinie wyznaczonych na próby, pod karą dwunastu liwrów płatnych do wspólnej kasy. Zostaną tam wezwani przez mistrzów starszych, a przed próbą kandydat wręczy każdemu z nich parę rękawic z danielowej skóry (gands de peau de daing) o wartości trzech liwrów.
ARTICLE 23. Les Maîtres assemblés nommeront ceux d'entre eux qu'ils jugeront à propos devoir présenter à l'aspirant pour ses expériences. Ils pourront aussy à leur gré choisir dans le même objet des prévôts de Maître ou autres personnes expérimentées.
Artykuł 23. Zgromadzeni mistrzowie wskażą spośród siebie tych, których uznają za odpowiednich do stanięcia przeciw kandydatowi podczas jego prób. Mogą też według własnego uznania wybrać w tym samym celu prowostów mistrzowskich lub inne doświadczone osoby.
ARTICLE 24. L'aspirant fera deux assauts au moins; s'il est battu de trois bottes franches par le premier de ses adversaires et que le second le batte aussy de trois bottes franches, il sera renvoyé pour le tems que les Maîtres le décideront nécessaire en présence de messieurs les jurats.
Artykuł 24. Kandydat stoczy co najmniej dwie walki; jeżeli pierwszy przeciwnik pokona go trzema czystymi trafieniami (bottes franches), a drugi również pokona go trzema czystymi trafieniami, zostanie odprawiony na taki czas, jaki mistrzowie w obecności juratów uznają za konieczny.
ARTICLE 25. Après l'expérience, sy l'aspirant est trouvé capable, il sera examiné en présence de messieurs les jurats par tous les Maîtres sur la théorie de sa profession, et, s'il est assez instruit, il sera admis à la Maîtrise avec les formalités ordinaires et prêtera serment en conséquence, entre les mains de messieurs les jurats, d'exécuter les Statuts et réglemens de la ville et de la Communauté.
Artykuł 25. Po próbie, jeżeli kandydat zostanie uznany za zdatnego, wszyscy mistrzowie przeegzaminują go w obecności ławników z teorii jego profesji, a jeżeli okaże się dostatecznie wykształcony, zostanie dopuszczony do godności mistrzowskiej z zachowaniem zwyczajowych formalności i w związku z tym złoży na ręce ławników przysięgę przestrzegania statutów i przepisów miasta oraz wspólnoty.
ARTICLE 26. Sy le Maître dont la maîtrise est vacante ne laisse point d'enfant malle qui puisse ou veuille le remplacer, le fils d'un autre Maître de la Communauté pourra se présenter pour parvenir à ladite Maîtrise s'il a les qualités requises, en observant rigoureusement toutes les formalités prescrittes cy-dessus.
Artykuł 26. Jeżeli mistrz, po którym zwolniło się miejsce mistrzowskie, nie pozostawi syna zdolnego lub chętnego go zastąpić, syn innego mistrza wspólnoty może zgłosić się, aby uzyskać rzeczone mistrzostwo, o ile posiada wymagane przymioty, przy ścisłym zachowaniu wszystkich formalności określonych powyżej.
ARTICLE 27. S'il se trouvoit deux ou trois fils de Maîtres de la Communauté qui ayant toutes les qualités requises voulussent aspirer à ladite Maîtrise, elle sera adjugée entre eux au concours. Ils seront tenus les uns et les autres de remplir toutes les formalités cy-dessus. Ceux qui ne parviendront point à ladite Maîtrise retireront alors la somme de cent livres qu'ils auront chacun consigné pour la boëtte commune.
Artykuł 27. Gdyby dwóch lub trzech synów mistrzów wspólnoty, posiadających wszystkie wymagane przymioty, chciało ubiegać się o wspomniane mistrzostwo, zostanie ono przyznane jednemu z nich w drodze konkursu (concours). Wszyscy będą zobowiązani dopełnić wszystkich wyżej wymienionych formalności. Ci, którzy nie uzyskają wspomnianego mistrzostwa, odbiorą następnie sumę stu liwrów, którą każdy z nich złożył do wspólnej kasy.
ARTICLE 28. Le jour fixé pour le concours et les Maîtres assemblés, le sort décidera de l'ordre dans lequel les aspirants feront entre eux les expériences, mais les Maîtres décideront le nombre des assauts que chacun d'entre eux devra faire et le nombre des bottes franches que chacun devra donner à ses compétiteurs pour être déclaré vainqueur.
Artykuł 28. W dniu wyznaczonym na zawody, po zebraniu się mistrzów, los rozstrzygnie o kolejności, w jakiej kandydaci będą odbywać próby między sobą; mistrzowie określą jednak liczbę walk, które każdy ma stoczyć, oraz liczbę czystych trafień, które każdy musi zadać rywalom, aby zostać ogłoszonym zwycięzcą.
ARTICLE 29. Celuy des aspirants qui aura battu les concurrants sera tenu, sy les Maîtres, du consentement de messieurs les jurats, le jugent nécessaire, de continuer ses expériences contre celluy des Maîtres ou des étrangers qu'ils voudront luy présenter; s'il en sort avec distinction, il subira l'examen sur la théorie de sa profession et sera admis, ainsy qu'il est dit cy-dessus, s'il est trouvé assez instruit.
Artykuł 29. Kandydat, który pokonał swoich konkurentów, będzie zobowiązany, jeśli mistrzowie za zgodą przysiężnych uznają to za konieczne, kontynuować próby przeciw tym mistrzom lub osobom spoza cechu, których zechcą mu przeciwstawić; jeśli przejdzie je z wyróżnieniem, zostanie poddany egzaminowi z teorii swojego zawodu i dopuszczony, jak stwierdzono wyżej, jeżeli okaże się dostatecznie wykształcony.
ARTICLE 30. Au deffaut de fils de Maître de la Communauté, les anciens prévôts qui auront servi un des Maîtres de la présente ville, pendant l'espace de quatre ans, après un brevet dans les formes prescrittes par l'article 9me, pourront aspirer à ladite Maîtrise qui leur sera adjugée au concours, pourvu que leurs mœurs et leur conduite ne les en ayent pas rendu indignes.
Artykuł 30. W braku syna mistrza wspólnoty dawni prowostowie, którzy przez cztery lata służyli u jednego z mistrzów tego miasta na podstawie dokumentu sporządzonego w formie przewidzianej w artykule 9, mogą ubiegać się o wspomnianą godność mistrzowską, która zostanie im przyznana w drodze konkursu, pod warunkiem że ich obyczaje i postępowanie nie uczyniły ich jej niegodnymi.
ARTICLE 31. Les anciens prévôts seront tenus de remettre aux Maîtres gardes une attestation de leurs mœurs et de leur bonne conduite, signée du curé de leur paroisse, du Maître chez lequel ils ont servi de prévôt pendant lesdites quatre années et d'autres personnes connues de cette ville; et s'ils se sont absentés, ils seront obligés de leur remettre aussy des attestations des différents Maîtres qu'ils auront pu servir ainsy que des certificats non suspects de la régularité de leurs mœurs et de leur conduite dans tous les lieux où ils auront résidé.
Artykuł 31. Byli prewoci będą zobowiązani przedłożyć mistrzom pełniącym urząd starszych cechu zaświadczenie o swojej obyczajności i dobrym prowadzeniu, podpisane przez proboszcza ich parafii, mistrza, u którego służyli jako prewoci przez wspomniane cztery lata, oraz inne znane osoby z tego miasta; jeśli zaś przebywali poza miastem, będą również zobowiązani przedłożyć im zaświadczenia od poszczególnych mistrzów, u których mogli służyć, oraz niebudzące podejrzeń świadectwa nienagannej obyczajności i prowadzenia się we wszystkich miejscach, w których mieszkali.
ARTICLE 32. Sy la Communauté ne trouve point contre eux de juste cause d'exclusion, ils consigneront chacun une somme de deux cents livres pour la boëtte commune et cette somme sera rendue à ceux qui ne parviendront point à la maîtrise. Ils rempliront en outre toutes les formalités prescrites pour les fils de Maître et le concours se fera entre eux dans la même forme.
Artykuł 32. Jeżeli wspólnota nie znajdzie słusznej przyczyny ich wykluczenia, każdy z nich złoży do wspólnej skrzyni sumę dwustu liwrów, która zostanie zwrócona tym, którzy nie uzyskają mistrzostwa. Ponadto dopełnią oni wszystkich formalności przewidzianych dla synów mistrzów, a współzawodnictwo między nimi odbędzie się w tej samej formie.
ARTICLE 33. Les anciens prévôts qui après avoir passé un brevet avec un Maître de la Communauté n'auront pu, par le décès de leur Maître, accomplir le tems prescrit, pourront aussy, s'il n'a pas dépendu d'eux d'achever leur tems chez un autre Maître, concourir à la Maîtrise en justifiant, par une attestation, qu'ils se sont présentés à la mort de leur Maître aux Maîtres gardes alors en exercice, pour offrir d'achever chez tout autre Maître le tems de leur brevet.
Artykuł 33. Dawni prowostowie, którzy po zawarciu umowy brevet z mistrzem wspólnoty nie mogli odbyć przepisanego okresu służby z powodu śmierci swego mistrza, mogą również, jeśli nie mieli możliwości dopełnienia tego okresu u innego mistrza, ubiegać się o mistrzostwo, przedkładając zaświadczenie, że po śmierci swego mistrza stawili się przed urzędującymi wówczas mistrzami starszymi cechu i zaoferowali dopełnienie okresu swego brevet u dowolnego innego mistrza.
ARTICLE 34. Les prévôts qui auront été forcés par des raisons légitimes d'abandonner leur Maître et auront obtenu de la Communauté la permission de s'engager avec un autre, conformément à l'article 15me, pourront aussy entrer en concours, en justifiant de la même manière qu'il n'a pas dépendu d'eux de se placer ailleurs.
Artykuł 34. Prowostowie, którzy z uzasadnionych powodów byli zmuszeni opuścić swego mistrza i uzyskali od wspólnoty zgodę na związanie się z innym, zgodnie z artykułem 15, mogą również przystąpić do konkursu, wykazując w taki sam sposób, że nie mieli możliwości znaleźć sobie miejsca gdzie indziej.
ARTICLE 35. Au défaut de fils de Maître ou d'ancien prévôt de cette ville, toutes personnes pourront concourir aux places de Maître qui viendront à vacquer pourvu qu'ils puissent justifier qu'ils ont toutes les qualités prescrites par l'article 7me et qu'ils ne soyent ny nègre ny sang mélé.
Artykuł 35. W braku syna mistrza lub byłego prewota tego miasta o zwalniające się miejsca mistrzowskie mogą ubiegać się wszelkie osoby, pod warunkiem że wykażą posiadanie wszystkich przymiotów określonych w artykule 7 i że nie są ani czarnoskóre, ani mieszanego pochodzenia.
ARTICLE 36. Les aspirants commenceront par remettre à un des Maîtres gardes sur son récépissé leurs extraits baptistaires, des certificats de catholicité signés des curés ou vicaires des lieux où ils auront résidé jusque là, légalisés par les juges, ainsy que les attestations des différens Maîtres en fait d'armes sous lesquels ils auroient travaillé, et enfin des déclarations authentiques de leur bonne vie, mœurs et conduite, données par des personnes d'une probité non suspecte, qui justifient que ces aspirants se sont toujours conduits avec honneur, sentiments, délicatesse et qu'ils ont toujours été dignes de la confiance et de l'estime du public.
Artykuł 36. Kandydaci winni najpierw przekazać jednemu z mistrzów starszych, za jego pokwitowaniem, wyciągi z metryk chrztu, zaświadczenia o wyznawaniu wiary katolickiej podpisane przez proboszczów lub wikariuszy miejsc, w których dotąd mieszkali, i uwierzytelnione przez sędziów, a także świadectwa różnych mistrzów szermierki, pod których kierunkiem pracowali, wreszcie zaś urzędowo poświadczone oświadczenia o ich prawym życiu, obyczajach i postępowaniu, wystawione przez osoby o nieposzlakowanej uczciwości, wykazujące, że kandydaci ci zawsze postępowali honorowo, z wyczuciem i taktem oraz zawsze byli godni zaufania i szacunku ogółu.
ARTICLE 37. Le Maître garde communiquera à la Communauté les actes cy-dessus et elle délibérera sy les attestations sont justifiantes ou sy l'aspirant doit en rapporter de plus précises. Sy elles sont justifiantes le nom de l'aspirant sera inscrit sur les registres.
Artykuł 37. Mistrz starszy przedłoży wspólnocie powyższe dokumenty, a ta rozważy, czy zaświadczenia są wystarczające, czy też kandydat musi dostarczyć dokładniejsze. Jeżeli są wystarczające, imię i nazwisko kandydata zostaną wpisane do ksiąg.
ARTICLE 38. Six mois écoulés il sera procédé au concours de la même manière prescritte pour les fils de Maître et des prévôts de ville, les aspirants consignant chacun néantmoins pour la boëtte commune une somme de trois cents livres qui sera remise à ceux qui n'auront pu obtenir la maîtrise.
Artykuł 38. Po sześciu miesiącach odbędzie się konkurs w taki sam sposób, jak przewidziano dla synów mistrzów i miejskich prowostów szermierczych, z tym jednak, że każdy kandydat złoży do wspólnej skrzyni sumę trzystu liwrów, która zostanie zwrócona tym, którzy nie uzyskają mistrzostwa.
ARTICLE 39. Après les dépenses nécessaires de la Communauté, les sommes qui se trouveront dans ladite boëtte commune seront destinées, d'une manière particulière, à procurer des secours aux Maîtres qui se trouveront éprouver quelque malheur, aux veuves des Maîtres ou à leurs enfants; mais il ne leur sera accordé aucune somme que sur une délibération de la Communauté.
Artykuł 39. Po pokryciu niezbędnych wydatków wspólnoty sumy znajdujące się w rzeczonej wspólnej skrzyni mają być przeznaczone wyłącznie na pomoc mistrzom, których spotkało nieszczęście, wdowom po mistrzach lub ich dzieciom; żadnej sumy nie wolno im jednak przyznać inaczej niż na mocy uchwały wspólnoty.
ARTICLE 40. Les deniers de la Communauté seront versés dans une boëtte commune fermée à trois clefs différentes, l'une confiée au plus ancien des Maîtres qui ne sera point en exercice, et les autres deux aux Maîtres gardes qui ne pourront retenir dans leurs mains, pour les dépenses journallières, qu'une somme déterminée par la Communauté assemblée.
Artykuł 40. Pieniądze wspólnoty mają być przechowywane we wspólnej skrzyni zamykanej na trzy różne klucze, z których jeden należy powierzyć starszemu mistrzowi niesprawującemu urzędu, a dwa pozostałe mistrzom starszym cechu; ci mogą zachować do bieżącej dyspozycji na codzienne wydatki jedynie kwotę ustaloną przez zgromadzoną wspólnotę.
ARTICLE 41. Les Maîtres gardes rendront leurs comptes tous les ans et même chaque fois que la Communauté voudra; elle pourra aussy, toutes les fois qu'elle voudra, faire faire en sa présence la vérification des fonds de la boëtte commune.
Artykuł 41. Starsi cechu mają składać rachunki co roku, a także zawsze, gdy zażąda tego wspólnota; wspólnota może również, kiedy zechce, polecić sprawdzenie w swojej obecności środków we wspólnej skrzyni.
ARTICLE 42. Les Maîtres veilleront sur eux-mêmes avec la plus scrupuleuse attention.
Artykuł 42. Mistrzowie mają z najwyższą skrupulatnością czuwać nad własnym postępowaniem.
Leurs mœurs et leur conduite doivent prouver qu'ils sont dignes de la confiance et de l'estime publique, qu'ils connoissent la noblesse de leur profession, qu'ils sachent que les jeunes élèves confiés à leurs soins sont une partie précieuse de l'État, destinés à devenir l'ornement de leurs familles.
Ich obyczaje i postępowanie muszą dowodzić, że są godni publicznego zaufania i szacunku, że znają szlachetność swego zawodu i rozumieją, iż powierzeni ich opiece młodzi uczniowie stanowią cenną część państwa, przeznaczoną do tego, by stać się ozdobą swoich rodzin.
Le bon ordre, la descence, l'honnêteté la plus exacte doivent aussy regner dans leurs salles d'une manière toute particulière, et les Maîtres qui se rendront coupables d'une négligence criminelle à cet égard, seront punis sévèrement suivant les circonstances, par la magistrature, sur les représentations de la Communauté.
W ich salach muszą też w szczególny sposób panować należyty porządek, przyzwoitość i najściślejsza obyczajność, a mistrzowie winni karygodnego zaniedbania pod tym względem będą surowo karani stosownie do okoliczności przez magistrat, na wniosek wspólnoty.
ARTICLE 43. Les Maîtres malades pourront faire tenir salle par leurs prévôts ou autres personnes capables.
Artykuł 43. Mistrzowie dotknięci chorobą mogą powierzyć prowadzenie swojej sali prowostom lub innym zdolnym osobom.
Les Maîtres forcés de s'absenter pourront aussy pendant quinze mois ou plus jouir de la même faculté, pourvu toutes fois qu'ils en previennent la Communauté, et que leur éloignement n'ait pas pour cause des motifs déshonorables ou déshonnettes, car sans cela leur salle restera fermée.
Mistrzowie zmuszeni do wyjazdu mogą również korzystać z tego samego udogodnienia przez piętnaście miesięcy lub dłużej, pod warunkiem jednak, że powiadomią wspólnotę, a ich nieobecność nie wynika z niehonorowych lub niewłaściwych pobudek, w przeciwnym bowiem razie ich sala pozostanie zamknięta.
ARTICLE 44. Le fils de Maître destiné après la mort de son père à le remplacer, pourra aussy faire tenir sa salle par un ancien prévôt ou autre personne instruite approuvée par la Communauté et agréée par messieurs les jurats, jusqu'à ce qu'il soit parvenu à la fin de sa vingt-deuxième année.
Artykuł 44. Syn mistrza, przeznaczony do zastąpienia ojca po jego śmierci, może również powierzyć prowadzenie swojej sali byłemu prowostowi lub innej wyuczonej osobie, zatwierdzonej przez wspólnotę i zaakceptowanej przez zaprzysiężonych starszych, do ukończenia dwudziestego drugiego roku życia.
ARTICLE 45. Tout Maître qui acceptera quelque place ou exercice, quelqu'autre profession derrogeant à la noblesse de leur art ou incompatible, sera contraint sur le champ de fermer la salle et exclus pour toujours de la maîtrise qui sera déclarée vacante et remplie, ainsy qu'il est prescrit dans les articles cy-dessus.
Artykuł 45. Każdy mistrz, który przyjmie jakąś posadę lub będzie wykonywał (?) inny zawód uwłaczający szlachetności ich sztuki lub z nią niezgodny, zostanie zmuszony do natychmiastowego zamknięcia swojej sali i na zawsze wykluczony z godności mistrzowskiej, którą uzna się za wakującą i obsadzi w sposób przepisany w powyższych artykułach.
ARTICLE 46. Nous, Maîtres soussignés, promettons et jurons d'observer avec honneur et de point en point les articles cy-dessus. Nous osons espérer une protection décidée du zèle et des soins paternels de la magistrature pour nous autoriser à les maintenir avec sévérité, comme essentiels au bon ordre, à l'intérêt public et au bonheur des familles.
Artykuł 46. My, niżej podpisani mistrzowie, przyrzekamy i przysięgamy przestrzegać powyższych artykułów z honorem i punkt po punkcie. Ośmielamy się żywić nadzieję, że gorliwość i ojcowska troska magistratu zapewnią nam stanowczą ochronę oraz upoważnienie do surowego egzekwowania tych postanowień jako niezbędnych dla dobrego porządku, dobra publicznego i szczęścia rodzin.
Podpisy i adnotacje rejestracyjne
Signé: CHEVALIER, P. LABADIE, J. BAUDRY, LAFITTE, ABADIE AINÉ, ABADIE, DARMAIGNAC.
Podpisali: Chevalier, P. Labadie, J. Baudry, Lafitte, Abadie starszy, Abadie, Darmaignac.
Controlé à Bordeaux, le 14 octobre 1775, f° 21 v°, art. 9. Reçu quatorze sols, signé: Baudouin.
Zarejestrowano w Bordeaux, 14 października 1775, k. 21 v, art. 9. Pobrano czternaście su, podpisano: Baudouin.
Il est ainsy à ladite pièce annexée comme dit a été à la déliberation civille en tête en ces présentes, le tout au pouvoir de Gabriel Séjourné, l'un des notaires soussignés. Signé: BARON, SÉJOURNÉ.
Tak jest w rzeczonym załączonym dokumencie, jak stwierdzono w postanowieniu cywilnym (?) na początku niniejszego aktu; całość pozostaje w przechowaniu Gabriela Séjourné, jednego z niżej podpisanych notariuszy. Podpisano: Baron, Séjourné.
Petycja do marszałka księcia de Mouchy, gubernatora Gujenny, z jego dopiskiem na marginesie (nr CC, bez daty; HH 329)
A Monseigneur le maréchal duc de Mouchy, grand d'Espagne de la première classe, prince de Foix, marquis d'Arpajon, vicomte de Lautrec, baron d'Ambres et des États de Languedoc, grand-croix de Malte, gouverneur de la province de Guyenne.
Jego Wysokości marszałkowi księciu de Mouchy, grandowi Hiszpanii pierwszej klasy, księciu Foix, markizowi Arpajon, wicehrabiemu Lautrec, baronowi Ambres i Stanów Langwedocji, kawalerowi Wielkiego Krzyża Maltańskiego, gubernatorowi prowincji Gujenna.
Les maîtres en fait d'armes de cette ville, enhardis par les vertus et la bienfaisance de Votre Grandeur, osent lui présenter un projet de Statuts en forme de règlement pour le maintien des mœurs, de la discipline et du bon ordre dans leur corps.
Mistrzowie szermierki tego miasta, ośmieleni cnotami i dobroczynnością Waszej Łaskawości, pozwalają sobie przedłożyć projekt statutów w postaci przepisów służących zachowaniu obyczajności, dyscypliny i dobrego porządku w ich korporacji.
Ils osent, Monseigneur, espérer que Votre Grandeur daignera honorer ce projet de son approbation.
Ośmielają się, Wielmożny Panie, żywić nadzieję, że Wasza Dostojność raczy zaszczycić ten projekt swoją aprobatą.
Il est tracé d'après les lois publiques du Royaume, d'après les Statuts des maîtres d'armes de Paris et il a pour objet d'assurer à la jeune noblesse de cette province, dans une partie aussi essentiele de leur éducation, des maîtres dignes par leurs mœurs ainsi que par leurs talents de la préparer à se former sous les pas de Votre Grandeur, dans la carrière des vertus, de l'honneur et de la gloire, de prévenir que des hommes dégradés par des crimes ou par leurs débauches ne puissent ravir à la patrie cette portion prétieuse des citoyens, en étouffant dans leur jeune cœur, par des funestes exemples, le germe de la piété, des mœurs et de la délicatesse; de punir enfin avec la dernière sévérité celui des maîtres qui oserait un instant oublier ce qu'il doit à la confiance publique et à la noblesse de sa profession.
Sporządzono go według praw publicznych królestwa oraz statutów mistrzów szermierki Paryża, a jego celem jest zapewnienie młodej szlachcie tej prowincji, w tak istotnej części jej wychowania, mistrzów godnych zarówno obyczajami, jak i talentami, aby przygotowali ją do kształtowania się śladami Waszej Mości na drodze cnoty, honoru i chwały; zapobieżenie temu, by ludzie zhańbieni zbrodniami lub rozpustą pozbawiali ojczyznę tej cennej części jej obywateli, tłumiąc w ich młodych sercach zgubnym przykładem ziarno pobożności, dobrych obyczajów i szlachetności uczuć; a wreszcie karanie z najwyższą surowością każdego mistrza, który ośmieliłby się choćby na chwilę zapomnieć, co winien jest zaufaniu publicznemu i szlachetności swej profesji.
Si les exposants, Monseigneur, n'ont pas manqué leur but, ils espèrent du zèle ardent de Votre Grandeur, pour le rétablissement des mœurs qu'elle daignera ajouter un nouveau bienfait à ceux dont elle comble sans cesse cette province, qu'elle daignera recommander à messieurs les jurats ajouter par homologation des Statuts le sceau de leur stabilité.
Jeśli petenci, Wielmożny Panie, nie chybili celu, to pokładają nadzieję w żarliwej gorliwości Waszej Miłości o odnowę obyczajów, iż raczycie dodać nową łaskę do tych, którymi stale obdarzacie tę prowincję, i raczycie zalecić juratom, aby przez zatwierdzenie statutów przypieczętowali ich trwałość.
Les exposants ne cesseront, Monseigneur, de faire au ciel les vœux les plus ardents pour qu'il daigne conserver Votre Grandeur, et répandre sur vos jours autant de satisfaction que vous avez, Monseigneur, mérité de gloire et acquis de droits sur la vénération et la reconnaissance des citoyens de toute la province.
Petenci nie ustaną, Mości Panie, w zanoszeniu do niebios najżarliwszych modlitw, aby raczyły zachować Waszą Dostojność i obdarzyć dni Wasze tak wielką pomyślnością, jak wielką chwałę zdobyliście, Mości Panie, i jak wielkie zasługi dały Wam prawo do czci i wdzięczności obywateli całej prowincji.
Signé: Pre LABADIE, LAFITTE, D'ARMAIGNAC.
Podpisali: Pierre Labadie, Lafitte, d'Armaignac.
On lit en marge : Je prie messieurs les jurats d'examiner ce mémoire. Je crois la multiplicité de cet art très nuisible et la fixation m'en paraît utile. Signé: le maréchal duc DE MOUCHY.
Na marginesie zapisano: Proszę juratów o rozpatrzenie tego memoriału. Uważam nadmierne rozpowszechnienie tej sztuki za bardzo szkodliwe, a ustalenie stałej liczby mistrzów wydaje mi się pożyteczne. Podpisano: marszałek książę de Mouchy.
Zatwierdzenie przez Jurade, 31 stycznia–3 lutego 1776 (nr CCI, s. 388; HH 329)
A Messieurs les Maire, Lieutenant de Maire et Jurats, Gouverneurs de Bordeaux, Juges criminels et de police.
Do burmistrza, zastępcy burmistrza i juratów, zarządców Bordeaux, sędziów w sprawach karnych i policyjnych.
Supplie humblement Martial d'Armaignac, écuyer, maître en fait d'armes de la présente ville, disant que, sous le bon plaisir de la magistrature, les maîtres en fait d'armes de cette ville se sont assemblés le neuf octobre dernier dans l'étude de M. Séjourné, notaire de cette ville, où après mure délibération sur la nécessité d'établir parmi eux une discipline aussi profitable aux jeunes gens confiés à leurs soins dans la partie d'éducation concernant le fait des armes, qu'avantageuse aux maîtres de l'art, ils ont dressé des Statuts contenant quarante-six articles, dans lesquels ils se sont principalement attachés à se prescrire et à s'imposer différentes règles, afin que les bonnes mœurs, la décence et la bonne conduite fussent comme la base de la profession qu'ils exercent.
Martial d'Armaignac, écuyer, mistrz szermierki tego miasta, pokornie wnosi petycję, oznajmiając, że za łaskawym zezwoleniem magistratu mistrzowie szermierki tego miasta zebrali się dziewiątego października ubiegłego roku w kancelarii Maître Séjourné, notariusza tego miasta, gdzie po dojrzałym namyśle nad potrzebą ustanowienia pośród siebie dyscypliny równie pożytecznej dla powierzonej ich pieczy młodzieży w tej części wychowania, która dotyczy władania bronią, jak korzystnej dla mistrzów tej sztuki, sporządzili statuty obejmujące czterdzieści sześć artykułów, w których skupili się przede wszystkim na ustanowieniu i nałożeniu na siebie różnych reguł, aby dobre obyczaje, przyzwoitość i należyte postępowanie stanowiły niejako fundament wykonywanej przez nich profesji.
Les suppliants ont eu l'honneur de présenter ces Statuts à Monseigneur le maréchal duc de Mouchy, commandant en chef de la province, qui après les avoir examinés a appointé leur placet qui est cy-joint en ces mots : « Je prie Messieurs les Jurats d'examiner ce mémoire. Je crois la multiplicité de cet art très nuisible et la fixation m'en paraît utile. »
Wnioskodawcy mieli zaszczyt przedstawić te statuty Jego Ekscelencji marszałkowi księciu de Mouchy, naczelnemu dowódcy prowincji, który po ich rozpatrzeniu opatrzył załączoną tu petycję następującą adnotacją: „Proszę juratów o rozpatrzenie tego memoriału. Uważam wielość odmian tej sztuki za bardzo szkodliwą, a jej ujednolicenie wydaje mi się pożyteczne.”
C'est d'après cette approbation que le suppliant, au nom de ses confrères et nommé par eux, pour obtenir de vos bontés l'approbation et homologation de ces Statuts, a l'honneur de vous présenter sa requette aux fins que ce considéré, Messieurs, il vous plaise de vos grâces, vu les Statuts cy-joints, ensemble le placet présenté à Monseigneur le maréchal duc de Mouchy avec la réponse de ce seigneur également cy-jointe, approuver et homologuer lesdits Statuts, ordonner qu'ils seront exécutés suivant leur forme et teneur en la présente ville et faubourgs d'icelle, aux peines y contenues et ferez bien.
Na mocy tego zatwierdzenia petent, występujący w imieniu swoich kolegów i wyznaczony przez nich do uzyskania od waszej łaskawości zatwierdzenia i urzędowego uznania tych statutów, ma zaszczyt przedłożyć wam swoją petycję, prosząc, abyście, Panowie, rozważywszy ją i zapoznawszy się z załączonymi statutami, a także z prośbą przedłożoną Jego Dostojności marszałkowi księciu de Mouchy oraz z odpowiedzią tego pana, również załączonymi, raczyli łaskawie zatwierdzić i urzędowo uznać rzeczone statuty oraz nakazać ich wykonywanie zgodnie z ich formą i treścią w tym mieście i na jego przedmieściach pod przewidzianymi w nich karami, a uczynicie słusznie.
Signé: D'ARMAIGNAC, LÉVÊQUE.
Podpisano: d'Armaignac, Lévêque.
Soit communiqué au procureur sindic de la ville. Fait à Bordeaux en Jurade le trente-un janvier, mil sept cent soixante-seize. Signé : VERTEUIL, jurat.
Należy przekazać prokuratorowi-syndykowi miasta. Sporządzono w Bordeaux na posiedzeniu Jurade, trzydziestego pierwszego stycznia tysiąc siedemset siedemdziesiątego szóstego roku. Podpisano: Verteuil, jurat.
Vu la requête et ordonnance ci-dessus, ensemble le placet et projet de Statuts en quarante-six articles énoncés dans ladite requête, n'empêchons l'authorisation et homologation desdits Statuts pour être exécutés suivant leur forme et teneur, à la charge par les suppliants de se pourvoir devant le Roy pour obtenir des lettres-patentes sur lesdits Statuts et aux fins de la confirmation d'iceux. Délibéré à Bordeaux, le premier février mil sept cent soixante seize. Signé : BUHAN, procureur sindic de la ville.
Po rozpatrzeniu powyższej petycji i zarządzenia, wraz z placet oraz projektem statutów w czterdziestu sześciu artykułach, o których mowa we wspomnianej petycji, nie sprzeciwiamy się zezwoleniu i zatwierdzeniu rzeczonych statutów, aby były wykonywane zgodnie z ich formą i treścią, pod warunkiem że wnioskodawcy zwrócą się do króla o uzyskanie listów patentowych dotyczących rzeczonych statutów i ich potwierdzenia. Uchwalono w Bordeaux, pierwszego lutego tysiąc siedemset siedemdziesiątego szóstego roku. Podpisano: Buhan, procureur-syndic miasta.
Les maire, lieutenant de maire et jurats, gouverneurs de Bordeaux, juges criminels et de police, vu la requête, ordonnance et conclusions ci-dessus, le placet annexé à icelle, la réponse audit placet, ensemble le cayer des Statuts énoncé dans ladite requête contenant quarante-six articles; et sur ce ouy le rapport fait par monsieur Bourgade, avocat jurat, ont authorisé et homologué lesdits Statuts, en conséquence, ordonnent qu'ils seront exécutés suivant leur forme et teneur, à la charge par les suppliants de se pourvoir devant le Roy, aux fins d'obtenir des lettres-patentes sur lesdits Statuts et confirmation d'iceux. Fait à Bordeaux en Jurade, le trois février mil sept cent soixante-seize. Signé: VERTEUIL, jurat; BOURGADE, jurat rapporteur.
Burmistrz, zastępca burmistrza i juraci, zarządcy Bordeaux, sędziowie do spraw karnych i policyjnych, po zapoznaniu się z powyższą petycją, zarządzeniem i wnioskami, załączonym do niej placetem, odpowiedzią na rzeczony placet oraz wspomnianym w rzeczonej petycji poszytem statutów obejmującym czterdzieści sześć artykułów, a także po wysłuchaniu sprawozdania pana Bourgade, adwokata i jurata, zatwierdzili rzeczone statuty i nadali im moc prawną, a zatem nakazują wykonywać je zgodnie z ich formą i treścią, pod warunkiem że wnioskodawcy zwrócą się do króla o uzyskanie listów patentowych dotyczących rzeczonych statutów oraz ich potwierdzenia. Sporządzono w Bordeaux na posiedzeniu Jurade, trzeciego lutego tysiąc siedemset siedemdziesiątego szóstego roku. Podpisali: Verteuil, jurat; Bourgade, jurat i sprawozdawca.
Szczegóły źródła
- ID
- P385
- Typ
- statuty i regulaminy
- Data
- 9 października 1775 (akt notarialny); 3 lutego 1776 (homologacja)
- Miejsce
- Bordeaux
- Państwo (obecnie)
- Francja
- Język
- francuski
- Bractwo
- Francuskie wspólnoty mistrzów szermierki
- Autor
- Maîtres d'armes de Bordeaux; Jurade de Bordeaux
- Archiwum
- Archives municipales de Bordeaux, HH 329 (štatúty, placet maršalovi de Mouchy, homologácia); BB, registre de la Jurade (prísahy 1711–1777)
- Edycja
- E. Labadie (ed.), Documents sur les maîtres d'armes de Bordeaux au XVIIIe siècle, Archives historiques du département de la Gironde XXXVI (1901), č. CXCVIII–CCI, s. 368–388; separát Labadie 1902; parafráza Letainturier-Fradin 1905, s. 287–292
- Digitalizacja / opis katalogowy
- https://books.google.com/books?id=GDznAAAAMAAJ&pg=PA368
- Znaczenie
- istotność 4 z 5
- Weryfikacja
- odczyt wykorzystanej edycji
Notatki badawcze (po słowacku)
- Jedynie parafraza Letainturiera według Labadiego 1902; nie dysponujemy brzmieniem artykułów.
- Liczby sprawdzone na obrazie PDF, s. 328–330.
- Dotychczasowe zasady ‚ni écrits ni arrêtés‘.
- Kto naucza bez expérience, płaci 500 livres i nie może ubiegać się o mistrzostwo.
- Wdowy nie mogą powierzać prowadzenia sali prévôtowi ani mistrzowi przyjętemu gdzie indziej.
- Liczba mistrzów stopniowo zmniejszy się z siedmiu do czterech.
- Dwaj gardes zwołują wspólnotę w razie wykroczenia; zaniedbanie grozi karą 100 livres.
- Mistrz może mieć tylko jednego prévôta (100 livres).
- Kandydat wpłaca 100 liwrów do wspólnej kasy (zwracanych w razie niepowodzenia) i 24 liwry na florety.
- Mistrzowie muszą stawić się na chef-d'œuvre pod karą 12 livres, a kandydat daje każdemu parę rękawic ze skóry daniela za 3 livres.
- Kandydat stacza co najmniej dwa assauts; jeśli obaj przeciwnicy go pokonają ‚chacun de trois bottes franches‘, przysiężni odeślą go z powrotem na wyznaczony czas.
- Jeśli zda, następuje egzamin z teorii i przysięga.
- Warunki przyjęcia: katolik i Francuz, nie ‚ny nègre, ny sang mêlé‘.
- Dalej umowa o naukę rzemiosła z r. 1515 (Jacques de Pindrat u François Jordaina, ‚maistre de tous arnoys‘: ‚jouher aux arnoys, jouher de souplesses de corps‘) i wykaz przysiąg 1679–1772.
- Prévôt w sali wdowy, pełnoletność wymagana do uzyskania mistrzostwa ‚vingt-deux ans‘ (Abadie 1771).
- Publiczny assaut 30. 4. 1801: zwycięzca otrzymał miecz.
- Według BnF statuty i dokumenty zaczerpnięto z Archives historiques de la Gironde, zapewne t.
- XXXVI (1901; Google Books GDznAAAAMAAJ) – tam ma znajdować się pełne brzmienie statutów z 1775.
- Na IA brak.
- Statuty mają 46 artykułów, a nie 40, jak podaje Letainturier.
- Akt notarialny z 9. 10. 1775 sporządzony u Gabriela Séjournégo podpisało siedmiu mistrzów.
- Gazaille dit Chevalier, Abadie st., P. Labadie, J. Baudry, É. Abadie mł., Bousquet-Lafitte i Darmaignac są ‚composant seuls la Communauté‘.
- Do tego czasu żyli ‚sans Statuts écrits ny arrettés‘.
- Art. 1: kto naucza bez przyjęcia do grona mistrzów, płaci 500 liwrów.
- Art. 3: najwyżej czterech mistrzów pod nadzorem mera i juratów.
- Art. 7: kandydat musi być Francuzem i katolikiem, mieć 25 lat i przez cztery lata służyć jako ‚prévôt et garde-salle‘ na zarejestrowany brevet; synowie mistrzów zgodnie z art. 8 od 22 lat bez stopnia prévôta.
- Art. 10: najwyżej jeden prévôt na mistrza.
- Art. 12: ‚Tout prévôt qui se débauchera du service de son Maître‘ najpierw otrzymuje naganę, przy ponownym wykroczeniu zostaje wykluczony – ta sama formuła co w Paryżu (P378).
- Art. 16: prévôt, który naucza bez wiedzy mistrza, zostaje wykluczony.
- Art. 21: kandydat wpłaca 100 livres (podlegających zwrotowi) i 24 livres na florety.
- Art. 22: mistrzowie muszą przybyć pod karą 12 liwrów; kandydat daje każdemu rękawice ze skóry daniela za 3 liwry.
- Art. 23: przeciwników wybiorą mistrzowie, mogą nimi być także prévôci lub inni doświadczeni szermierze.
- Art. 24: co najmniej dwa assaut; jeśli pokona go zarówno pierwszy, jak i drugi ‚de trois bottes franches‘, zostaje odrzucony na okres wyznaczony przez mistrzów.
- Art. 25: następnie egzamin z teorii przed zaprzysiężonymi członkami władz cechu i przysięga.
- Art. 27–29 i 35–38: o wakujące miejsce ubiega się w konkursie (concours), kolejność ustala losowanie, liczba assautów i ‚bottes franches‘ do zwycięstwa ustalą mistrzowie.
- Kaucja wynosi 100 livres dla synów mistrzów, 200 dla miejscowych prévôtów i 300 dla obcych; obcy czekają sześć miesięcy i nie mogą być ‚ny nègre ny sang mélé‘ (art. 35).
- Art. 39–41: skrzynia skarbowa z trzema kluczami i pomoc dla wdów.
- Art. 42: porządek i przyzwoite zachowanie w salach.
- Art. 43: chory mistrz może powierzyć prowadzenie sali prévôtowi, podczas nieobecności trwającej najwyżej 15 miesięcy.
- Art. 45: kto przyjmie wezwanie ‚derrogeant à la noblesse de leur art‘, zamyka salę.
- W petycji do marszałka de Mouchy mistrzowie piszą, że statuty są sporządzone ‚d'après les Statuts des maîtres d'armes de Paris‘.
- De Mouchy na marginesie: ‚Je crois la multiplicité de cet art très nuisible et la fixation m'en paraît utile.‘ Jurade zatwierdziła statuty 3. 2. 1776 pod warunkiem uzyskania lettres patentes.
- Labadie (s. 368, przyp. 2): statuty z 1655 roku prawdopodobnie nigdy nie obowiązywały.
- Registre Jurade 1520–1655 zniszczył pożar w 1862 r.
- Zapisy przysiąg z lat 1711–1772 opisują publiczny assaut w ratuszu przed ławnikami, ‚quantité prodigieuse de monde‘ (1750), zbadanie obyczajów i potwierdzenie wiary katolickiej.
- W 1758 r. juraci ustalili kolejność pierwszeństwa: syn mieszczanina i mistrza przed synem mistrza, a ten przed pozostałymi.
- Martial Darmaignac 1772: ‚assauts publics, exercices et examen‘.
- Guillaume Gazaille (1759, 1777) występuje w samej edycji.