Źródła › P124
Dwa dyplomy prewotów „in the use and art of palestrina” (Perpignan, 26 kwietnia i 4 września 1519)
in usu et arte palestrine
Szczegółowa procedura egzaminacyjna: mistrz przedstawia swojego ucznia innemu mistrzowi pełniącemu rolę patrona; kandydat walczy z mistrzami ustalonymi rodzajami broni i zostaje zatwierdzony jednomyślnie.
- Typ
- dokument i zapis archiwalny
- Data
- 26 kwietnia 1519; 4 września 1519
- Miejsce
- Perpignan (Roussillon, wówczas Korona Aragonii)
- Bractwo
- Francuskie wspólnoty mistrzów szermierki
- Edycja
- Champollion-Figeac, Documents historiques inédits IV (1848), N° XVII, s. 359–363 (podał Henry, Perpignan)
- Weryfikacja
- odczyt wykorzystanej edycji
- Znaczenie
- 4/5
Pełny przekład wraz z oryginałem ↓
Przepisy w tym źródle
- Broń i wyposażenienr 1, przedstawienie, nr 2, przedstawienie
- Egzamin i stopnienr 1, przedstawienie, nr 1, egzamin, nr 1, przysięga, nr 1, awans, nr 1, próba popołudniowa, nr 2, przedstawienie, nr 2, egzamin, nr 2, przysięga, nr 2, nadanie wyższej godności
- Prawo do prowadzenia szkołynr 1, przysięga, nr 2, przysięga
- Nadzór i sędziowanienr 1, egzamin, nr 1, próba popołudniowa, nr 2, egzamin
- Dni i świętanr 1, przysięga, nr 2, przysięga
- Grzywny i zasady zachowanianr 1, przysięga, nr 2, przysięga
Historie z tego źródła
Osoby w tym źródle (4)
Pełny przekład
Nr 1: Petrus Fomos, prévôt jedenastu rodzajów broni (26 kwietnia 1519) – arenga
In Christi nomine ejusque gloriosissime genitricis Virginis Marie, totiusque curie triumphantis nominibus humiliter imploratis: Cum armorum usus vetustate et consuetudine roboratus ab imperatoribus, regibus, principibus, ducibus, comitibus, marchionibusque auctoritate quamplurimum sit illustratus; cum non solum imperatoriam magestatem legibus oporteat armari, sed etiam quamplurimum et necessario armis expediat decorari, quem ubertiori privilegio attolli convenit cum tendat ad superbiam repellendam, que sacro juris consilio, ymo verius omnium jurium auctoritate et precepto fore censetur repellenda, in mentibus hore aspertim penitus reducendo:
W imię Chrystusa i jego najchwalebniejszej matki, Dziewicy Maryi, oraz całego triumfującego dworu niebieskiego, których imion pokornie wzywamy: zważywszy, że władanie bronią, ugruntowane dawnością i zwyczajem, było wielce poważane mocą autorytetu cesarzy, królów, książąt, diuków, hrabiów i markizów; zważywszy, że majestat cesarski winien być nie tylko uzbrojony w prawa, lecz nader konieczne jest również, by był ozdobiony orężem, którego (używanie) godzi się wynieść pełniejszym przywilejem, skoro służy ono poskramianiu pychy, którą wedle świętej rady prawa, a raczej mocą autorytetu i nakazu wszelkich praw, należy poskramiać, (tym samym) całkowicie wykorzeniając ją z umysłów (?):
Nr 1 – przedstawienie kandydata
Idcirco, pateat universis et singulis hoc presens publicum instrumentum inspecturis, quod, anno a nativitate Domini millesimo quingentesimo decimo nono, die vero intitulata vicesima sexta mensis aprilis, intus hospicium venerabilis Joannis Sarda, laniste, sive mestre d'escrima, ville Perpiniani, situm extra menia et satis prope de la Vassa dicte ville Perpiniani, Helnensis diecesis, in scriptoris et testium infrascriptorum ad hoc specialiter vocatorum et rogatorum presencia, idem Joannes Sarda existens et personaliter constitutus coram venerabilibus Joanne Benedicto, Joanne Codalet ville de Insula, et Stephano Crestia dicte ville Perpiniani etiam lanistis, presentavit eidem Joanni Benedicto discretum Petrum Fomos, discipulum licentiatum et servitorem dicti Joannis Sarda in usu et arte palestrine, videlicet undecim armorum inferius expressatorum, supplicando ipsum Joannem Benedictum quatenus vellet acceptare dictum Petrum Fomos in filiolum;
Niech zatem będzie wiadome wszystkim i każdemu z osobna, którzy ujrzą niniejszy dokument publiczny, że w roku od Narodzenia Pańskiego tysiąc pięćset dziewiętnastym, dnia dwudziestego szóstego miesiąca kwietnia, w domu czcigodnego Joana Sardy, lanista lub mestre d'escrima (mistrza szermierki) z miasta Perpignan, położonym poza murami i całkiem blisko de la Vassa wspomnianego miasta Perpignan, w diecezji Elne, w obecności piszącego te słowa oraz niżej zapisanych świadków, specjalnie do tego wezwanych i poproszonych, wspomniany Joan Sarda, obecny i stawiwszy się osobiście przed czcigodnymi Joanem Benedictem, Joanem Codaletem z miasta Illa i Stephanusem Crestią ze wspomnianego miasta Perpignan, również lanistae, przedstawił temuż Joanowi Benedictowi roztropnego Petrusa Fomosa, licencjonowanego ucznia i sługę wspomnianego Joana Sardy w praktyce i sztuce palestrina, mianowicie w jedenastu rodzajach broni wymienionych poniżej, prosząc Joana Benedicta, by zechciał przyjąć wspomnianego Petrusa Fomosa za chrześniaka (filiolus);
et statim idem Joannes Benedictus presentavit dictum Petrum Fomos prefatis Joanni Codalet et Stephano Crestia, petentem et cupientem totis viribus suis a dictis Joanne Codalet et Stephano Crestia examinari, et examinatum in prepositum sive prebost undecim armorum dicte artis palestrine elevari, videlicet, spasa et braquer petit, spasa de dos mans, basto de dos bots, mitge lansa, punyal, de la curta daga, spasa e braquer gran, spasa e daga, spasa e rodella, spasa e capa et spasa sola; et dicti Joannes Codalet et Stephanus Cristia, quamplurimum fore examinantes, dicto Petro Fomos in ipsius artis palestrine prepositorum consortio die presenti aggregare, dictam presentationem benigne admiserunt
i niezwłocznie tenże Joan Benedict przedstawił rzeczonego Petrusa Fomosa wspomnianym Joanowi Codaletowi i Stephanusowi Crestii, jako że ten usilnie prosił i pragnął zostać przeegzaminowany przez rzeczonego Joana Codaleta i Stephanusa Crestię, a po egzaminie wyniesiony do stopnia prowosta lub prebosta (prepositus sive prebost) jedenastu broni rzeczonej sztuki palestrina, mianowicie: miecza i małego puklerza (spasa et braquer petit), miecza dwuręcznego (spasa de dos mans), kija o dwóch końcach (basto de dos bots), półpiki (mitge lansa), puginału (punyal), krótkiego sztyletu (curta daga), miecza i dużego puklerza (spasa e braquer gran), miecza i sztyletu (spasa e daga), miecza i okrągłej tarczy (spasa e rodella), miecza i płaszcza (spasa e capa) oraz samego miecza (spasa sola); a rzeczeni Joan Codalet i Stephanus Cristia, (pragnąc) po gruntownym egzaminie (?) przyłączyć tego dnia rzeczonego Petrusa Fomosa do grona prowostów tej sztuki palestrina, łaskawie przyjęli rzeczone przedstawienie
Nr 1 – egzamin
et ad artem procedens, dictus Petrus Fomos gratenter sed aliquantulum tremebunde ipsum examen in se sponte suscipiens, presentibus et assistentibus honorabili et discreto Jacobo Oliver subbajulo dicte ville Perpiniani, Fernando Costa preposito sive prebost, Joanne Ferrer, Joanne Opol licenciatis, Joanne Oret, habitatoribus dicte ville Perpiniani, et Guillermo Codalet ville de Insula, omnibus inforcibus in dictis arte et usu palestrine ad hoc citatis seu modo debito convocatis, et aliis plurimis in multitudine copiose confluentibus in loco predicto, servato prius per dictum Petrum Fomos omnibus solempnitatibus que in talibus examinibus sunt servandæ, assumptis in manibus suis ense et anchile vulgo dictis spasa e braquer petit, et aliis armis superius expressatis, coram prefatis lanistis ac cum eis simul et semel ictus dedit et solempnitates fecit.
a przystępując do sztuki, wspomniany Petrus Fomos z wdzięcznością, choć z pewnym drżeniem, dobrowolnie poddał się egzaminowi w obecności i przy udziale czcigodnego i roztropnego Jacobusa Olivera, zastępcy bajlifa (subbajulus) wspomnianego miasta Perpignan, Fernanda Costy, prowosta, czyli prebost, Joana Ferrera i Joana Opola, licencjatów, Joana Oreta, mieszkańców wspomnianego miasta Perpignan, oraz Guillermusa Codaleta z miasta Illa, wszystkich „inforcibus” (?) we wspomnianej sztuce i praktyce palestriny, wezwanych w tym celu lub należycie zwołanych, a także wielu innych, którzy licznie napływali we wspomniane miejsce. Wspomniany Petrus Fomos, dopełniwszy najpierw wszystkich formalności, których należy przestrzegać podczas takich egzaminów, wziął do rąk miecz i puklerz, powszechnie zwane spasa e braquer petit, oraz pozostałą broń wymienioną wyżej i przed wspomnianymi lanistae, a zarazem wspólnie z nimi, zadawał uderzenia i dopełniał obrzędów (solempnitates).
Quibus sic peractis, ipsi laniste sive magistri armorum subtiliter et ingeniose de singulorum ictibus prefate artis palestrine, videlicet, dictus Stephanus Crestia de spasa e braquer petit solum, et dictus Joannes Codalet de aliis armis, vulgo nuncupatis spasa de dos mans, basto de dos bots, de mitge lanse, de punyal, de la curte daga, de spasa e braquer gran, spasa e darga, spasa e rodella, spasa e capa, e spasa sola examinarunt. In quo quidem examine ita bene et ingeniose ac subtiliter de omnibus prefatis armis se habuit, quod, habito per superius nominatos lanistas inter se maturo colloquio et tractatu, et nemine ipsorum in aliquo discrepante, ipsum Petrum Fomos in dictis usu et arte palestrine, videlicet undecim armorum superius expressatorum, suis exhigentibus meritis, approbaverunt et pro approbato ipsum haberi voluerunt.
Gdy to uczyniono, sami lanistae, czyli mistrzowie szermierki, poddali go starannemu i umiejętnemu egzaminowi z uderzeń każdą (bronią) wspomnianej sztuki palestrina, a mianowicie: wspomniany Stephanus Crestia wyłącznie z miecza i małego puklerza (spasa e braquer petit), zaś wspomniany Joan Codalet z pozostałych broni, zwanych pospolicie mieczem dwuręcznym, kijem o dwóch końcach, półpiką, puginałem, krótkim sztyletem, mieczem i dużym puklerzem, mieczem i tarczą (spasa e darga), mieczem i okrągłą tarczą, mieczem i płaszczem oraz samym mieczem. Podczas tego egzaminu władał wszystkimi wspomnianymi rodzajami broni tak dobrze, umiejętnie i sprawnie, że wyżej wymienieni lanistae, po dojrzałym namyśle i wspólnej naradzie, nie różniąc się w niczym w swych ocenach, uznali Petrusa Fomosa za biegłego we wspomnianej praktyce i sztuce palestrina, a mianowicie we władaniu jedenastoma wymienionymi wyżej rodzajami broni, stosownie do jego zasług, i postanowili, by za takiego go uznawano.
Nr 1 – przysięga
Qua approbatione per prefatos lanistas facta, prestito prius per dictum Petrum Fomos corporali juramento, genibus in terra flexis et capite discoperto, super signum sancte cru✝cis facte de pluribus ensibus ad sancta Dei quatuor evangelia manibus suis corporaliter tacta, quod a cetero quoad potuerit sanctam fidem catholicam deffendet ense in manu sua, si opportuerit, evaginato; item, deffendet viduas et pupillos positos in necessitate quotiens fuerit requisitus, honestate salva; item, honorabit magistris dicte artis palestrine et dictam artem decorabit pro viribus suis; item, quando repertus fuerit in aliqua civitate aut villa in qua fuerit aliquis magister dicte artis palestrine infirmitate detentus, ei succurret et juvabit juxta suum posse;
Po udzieleniu tej aprobaty przez wspomnianych lanistae wspomniany Petrus Fomos złożył najpierw przysięgę cielesną, klęcząc na ziemi z odkrytą głową, na znak świętego krzyża ✝ ułożony z kilku mieczy oraz na cztery święte Ewangelie Boże, których dotykał własnymi rękami: że odtąd, na ile zdoła, będzie bronił świętej wiary katolickiej z mieczem w dłoni, w razie potrzeby dobytym; nadto, że będzie bronił potrzebujących wdów i sierot, ilekroć zostanie o to poproszony, z zachowaniem prawości; nadto, że będzie szanował mistrzów wspomnianej sztuki palestrina i przysparzał tej sztuce chwały wedle swoich sił; nadto, że gdy znajdzie się w jakimkolwiek mieście lub miasteczku, w którym jakiś mistrz wspomnianej sztuki palestrina złożony będzie chorobą, pomoże mu i wesprze go wedle swoich możliwości;
item, quod non tenebit mulierem impudicam, nec lucrum inhonestum ab ipsis mulieribus recipiet, sub pena privationis armorum, et infractionis juramenti, super qua infractione prossequi posset et privari per magistros dicte artis palestrine; item, quod non docebit dictam artem Sarracenos vel Judeos; item, docebit bene et decenter quoscumque dictam artem addiscere volentes dando sibi salarium condecens, et quod non dabit lectionem alicui scholari seu scolaribus, dictam artem addiscentibus, in diebus festivis et per sanctam matrem ecclesiam festivari mandatis et ordinatis; item, quod servabit privilegia concessa vel in futurum concedenda, sub penis et juramento jamdictis, et alia omnia faciet que prepositi dicte artis palestrine facere sunt consueti.
Nadto, że nie będzie utrzymywał niewiasty nieobyczajnej ani czerpał nieuczciwego zysku z takich niewiast, pod karą pozbawienia uprawnień do broni i uznania za wiarołomcę, za co mógłby być ścigany i pozbawiony uprawnień przez mistrzów rzeczonej sztuki palestrina; nadto, że nie będzie nauczał rzeczonej sztuki Saracenów ani Żydów; nadto, że będzie dobrze i przyzwoicie nauczał wszystkich pragnących poznać rzeczoną sztukę, jeśli dadzą mu stosowną zapłatę, i że nie będzie udzielał lekcji żadnemu uczniowi ani uczniom pobierającym naukę rzeczonej sztuki w dni świąteczne, których obchodzenie nakazał i ustanowił święty Kościół matka; nadto, że pod rygorem rzeczonych kar i przysięgi będzie przestrzegał przywilejów nadanych lub mających zostać nadanymi w przyszłości oraz będzie czynił wszystko inne, co zwykli czynić prowostowie rzeczonej sztuki palestrina.
Nr 1 – nadanie godności i świadkowie
Dicti vero magistri superius nominati, presentibus superius nominatis, prefatum Petrum Fomos ydoneum et sufficientem in prepositum sive prebost dictorum usus et artis palestrine, videlicet undecim armorum superius expressatorum, elevarunt, et pro preposito ex inde ipsum haberi voluerunt et teneri, volentes, ut publice dixerunt, in quantum ad eos spectat ipsum Petrum Fomos gaudere omnibus illis honoribus, preheminenciis et prerogativis quibus ceteri gaudent prepositi prefate artis palestrine. De quibus omnibus et singulis dictus Petrus Fomos petiit sibi fieri et tradi publicum instrumentum, unum et plura per me notarium publicum infrascriptum. Que fuerunt acta Perpiniani, anno, mense, die et loco predictis, presentibus ibidem Johanne Balester, Joanne Angles, paratoribus dicte ville Perpiniani, testibus ad premissa vocatis specialiter et rogatis.
Następnie rzeczeni mistrzowie wymienieni powyżej, w obecności wyżej wymienionych osób, wynieśli wspomnianego Petrusa Fomosa, jako zdatnego i należycie przygotowanego, do godności prewota, czyli prebosta, rzeczonej praktyki i sztuki palestriny, mianowicie jedenastu rodzajów broni wymienionych powyżej, i postanowili, aby odtąd był uznawany i uważany za prewota, pragnąc, jak publicznie oświadczyli, w zakresie od nich zależnym, aby Petrus Fomos korzystał ze wszystkich tych zaszczytów, pierwszeństw i prerogatyw, z których korzystają inni prewoci rzeczonej sztuki palestriny. O sporządzenie i wydanie mu przeze mnie, niżej podpisanego notariusza publicznego, jednego lub więcej instrumentów publicznych, poświadczających wszystkie te czynności i każdą z osobna, zwrócił się rzeczony Petrus Fomos. Działo się to w Perpignan, w roku, miesiącu, dniu i miejscu wyżej wskazanych, w obecności Johana Balestera i Joana Anglesa, postrzygaczy sukna (paratores) z rzeczonego miasta Perpignan, świadków specjalnie wezwanych i poproszonych o poświadczenie powyższego.
Nr 1 – popołudniowy egzamin przed regentem wikariatu
Preterea vero, adveniente hora prima post meridiem ejusdem diei, prefatus Joannes Benedictus lanista, patrinus dicti Petri Fomos, presentavit coram magnifico Raphaele Rire, legum doctore, regente vicariam Rossilionis et Vallespirii pro magnifico Ferdinando Jon, domicello, in villa Perpiniani domiciliato, et venerabilibus Joanne Codalet, Stephano Crestia et Joannē Sarda, lanistis prefatis, jamdictum Petrum Fomos intus quandam auleam dicti hospitii dicti Joannis Sarda, pro subeundo alias dictum examen, ad quod examen idem Petrus Fomos fuit admissus et successive per eosdem lanistas, de omnibus prefatis armis superius enarratis, ibidem examinatus.
Ponadto o pierwszej godzinie po południu tego samego dnia wspomniany lanista Joan Benedict, patron (patrinus) rzeczonego Petrusa Fomosa, przedstawił rzeczonego Petrusa Fomosa przed wielmożnym Raphaelem Rire, doktorem praw, regentem wikariatu Roussillon i Vallespir z ramienia wielmożnego Ferdinanda Jona, szlachcica (domicellus) zamieszkałego w mieście Perpignan, oraz przed czcigodnymi Joanem Codaletem, Stephanusem Crestią i Joanem Sardą, wspomnianymi lanistami, w pewnej sali rzeczonego domu wspomnianego Joana Sardy, aby ponownie poddał się rzeczonemu egzaminowi; do egzaminu tego Petrus Fomos został dopuszczony i był tam kolejno egzaminowany przez tychże lanistów we władaniu wszystkimi wymienionymi wyżej rodzajami broni.
Et facta dicta examinatione, prefati laniste prefato alias per dictum Petrum Fomos corporali juramento, modo et forma premissis, prefatum Petrum Fomos iterum approbaverunt et ipsum approbatum in prepositum sive prebost usus et artis palestrine, videlicet undecim armorum superius expressatorum, elevarunt, et pro preposito exinde ipsum haberi voluerunt et tenent, volentes, ut alias dixerunt, in quantum ad eos pertinet et spectat, ipsum Petrum Fomos gaudere omnibus illis honoribus, preheminenciis et prerogativis quibus ceteri gaudent prepositi prefate artis palestrine. De quibus omnibus et singulis prefatus Petrus Fomos petiit sibi fieri publicum instrumentum, unum et plura per me notarium infrascriptum. Que fuerunt acta Perpiniani anno, mense, die et loco predictis, presentibus ibidem Fernando Costa, preposito sive prebost dictorum usus et artis palestrine, Guielelmo Codalet, lusore in dicta arte, et Fernando Rollan, scriptore ejusdem ville Perpiniani, testibus ad premissa vocatis specialiter et rogatis.
Po przeprowadzeniu rzeczonego egzaminu, gdy Petrus Fomos uprzednio złożył przysięgę cielesną w sposób i formie określonych powyżej, wspomniani lanistae ponownie uznali rzeczonego Petrusa Fomosa za zdatnego i jako takiego wynieśli do stopnia prowosta, czyli prebosta, praktyki i sztuki palestrina, mianowicie w zakresie jedenastu rodzajów broni wymienionych powyżej, oraz postanowili, by odtąd był uznawany za prowosta, i sami go za takiego uznają, pragnąc, jak powiedzieli wcześniej, w zakresie, w jakim do nich to należy i ich dotyczy, aby Petrus Fomos korzystał ze wszystkich tych zaszczytów, pierwszeństw i prerogatyw, z których korzystają inni prowostowie rzeczonej sztuki palestrina. Co do wszystkich tych spraw i każdej z osobna wspomniany Petrus Fomos zażądał, abym ja, niżej podpisany notariusz, sporządził dla niego jeden lub więcej dokumentów publicznych. Działo się to w Perpignan, w roku, miesiącu, dniu i miejscu wyżej wymienionych, w obecności Fernanda Costy, prowosta, czyli prebosta, rzeczonej praktyki i sztuki palestrina, Guillermusa Codaleta, szermierza (lusor) w rzeczonej sztuce, oraz Fernanda Rollana, pisarza tegoż miasta Perpignan, świadków specjalnie przywołanych i poproszonych do powyższych czynności.
Nr 2: Alodius Deulofe, prowost czterech broni (4 września 1519) – arenga
In Christi nomine ejusque gloriosissime genitricis Virginis Marie totiusque curie triumphantis nominibus humiliter invocatis: Cum armorum usus vetustate et consuetudine roboratus ab imperatoribus, regibus, principibus, ducibus, comitibus, marchionibusque auctoritate quamplurimum sit illustratus; cum non solum imperatoriam magestatem legibus opporteat armari, sed etiam quamplurimum et necessario armis expediat decorari quem uberiori privilegio attolli convenit, cum tendat ad superbiam repellendam, que sacro juris consilio, imo verius omnium jurium auctoritate et precepto fore censetur repellenda, in mentibus hocce aspertum penitus reducendo:
W imię Chrystusa i jego najchwalebniejszej matki, Dziewicy Maryi, oraz całego triumfującego dworu niebieskiego, których imion pokornie wzywamy: zważywszy, że władanie bronią, ugruntowane dawnością i zwyczajem, było wielce poważane mocą autorytetu cesarzy, królów, książąt, diuków, hrabiów i markizów; zważywszy, że majestat cesarski winien być nie tylko uzbrojony w prawa, lecz nader konieczne jest również, by był ozdobiony orężem, którego (używanie) godzi się wynieść pełniejszym przywilejem, skoro służy ono poskramianiu pychy, którą wedle świętej rady prawa, a raczej mocą autorytetu i nakazu wszelkich praw, należy poskramiać, (tym samym) całkowicie wykorzeniając ją z umysłów (?):
Nr 2 – przedstawienie kandydata
Idcirqo, pateat universis et singulis hocce presens publicum instrumentum inspecturis, quod, anno a nativitate Domini millesimo quingentesimo decimo nono, die vero intitulata quarta mensis septembris, intus hospicium venerabilis Joannis Sarda, laniste, sive mestre d'escrima, ville Perpiniani, situm extra menia et satis prope de la Vassa dicte ville Perpiniani, Elnensis diecesis, in scriptoris testiumque inprescriptorum ad hoc specialiter vocatorum et rogatorum presencia, personaliter constitutus honorabilis Petrus Fornos, prepositus in arte palestrina, coram venerabilibus viris Joanne Codalet, Joanne Banet, ville de Insula, Stephane Crestia et Joanne Sarda ville Perpiniani lanistis sive in arte palestrine magistris, pro infrascriptis, intus dictum hospicium dicti Sarda existentibus, ac more debito convocatis et congregatis, presentavit eidem Joanni Benedicti venerabilem virum Alodium Deulofe, loci de Baxanis, Elnensis diecesis, discipulum suum in usu et arte palestrine, videlicet quatuor armorum inferius expressatorum, supplicando ipsum Joannem Benedicti quatenus vellet acceptare dictum Alodium Deulofe in filiolum.
Niech zatem będzie wiadome wszystkim i każdemu z osobna, którzy ujrzą niniejszy instrument publiczny, że w roku od Narodzenia Pańskiego tysiąc pięćset dziewiętnastym, w dniu oznaczonym jako czwarty miesiąca września, w domu szanownego Joana Sardy, lanista lub mestre d'escrima miasta Perpignan, położonym poza murami i całkiem blisko de la Vassa wspomnianego miasta Perpignan, w diecezji Elne, w obecności piszącego oraz niżej zapisanych świadków, specjalnie w tym celu wezwanych i poproszonych, szanowny Petrus Fornos, prewot w sztuce palestrina, stawiwszy się osobiście przed szanownymi mężami Joanem Codaletem, Joanem Banetem z miasta Illa, Stephanusem Crestią i Joanem Sardą z miasta Perpignan, lanistae lub mistrzami sztuki palestrina, którzy przebywali we wspomnianym domu rzeczonego Sardy dla niżej zapisanych spraw i zostali należycie zwołani i zgromadzeni, przedstawił temuż Joanowi Benedictowi szanownego męża Alodiusa Deulofe z miejscowości Baixas w diecezji Elne, swego ucznia w posługiwaniu się bronią i sztuce palestrina, mianowicie czterema niżej wymienionymi rodzajami broni, prosząc Joana Benedicta, aby zechciał przyjąć wspomnianego Alodiusa Deulofe jako chrześniaka.
Quiquidem Joannes Benedicti predicte supplicationi amovens, acceptavit dictum Alodium Deulofe in filiolum, et statim idem Joannes Benedicti presentavit dictum Alodium Deulofe prefatis Joanni Codalet, Joanni Sarda et Stephano Cristia, petentem et cupientem totis suis viribus a dicto Joanne Codalet, Joanne Sarda et Stephano Cristia, in dicta arte palestrine magistris, examinari, et examinatum in prepositum sive prebost, dictorum quatuor armorum sequentium dicte artis palestrine elevari et decorari, videlicet, spasa y braquer petit, spasa de dos mans, spasa y braquer gran, y lansa. Et dicti Joannes Codalet, Joannes Sarda et Stephanus Cristia, quamplurimum fore examinantes, dicto Alodio Deulofe retribuere, prout et merito retribui debet unicuique pro sui labore mercedem cupientes, ipsum Alodium Deulofe in ipsius artis palestrine prepositorum consortio, die presenti, aggregare, dictam presentationem benigne admiserunt
Joan Benedict, przychylając się (?) do rzeczonej prośby, przyjął rzeczonego Alodiusa Deulofe jako syna chrzestnego i niezwłocznie tenże Joan Benedict przedstawił rzeczonego Alodiusa Deulofe wspomnianym Joanowi Codaletowi, Joanowi Sardzie i Stephanusowi Cristii, ponieważ ten prosił i z całej siły pragnął zostać przeegzaminowany przez rzeczonych Joana Codaleta, Joana Sardę i Stephanusa Cristię, mistrzów rzeczonej sztuki palestrina, a po egzaminie zostać wyniesionym i obdarzonym (tytułem) prowosta, czyli prebosta, w następujących czterech rodzajach broni rzeczonej sztuki palestrina, mianowicie: miecz i mały puklerz (spasa y braquer petit), miecz dwuręczny (spasa de dos mans), miecz i duży puklerz (spasa y braquer gran) oraz lanca (lansa). Rzeczeni zaś Joan Codalet, Joan Sarda i Stephanus Cristia, (pragnąc) po gruntownym egzaminie (?) wynagrodzić rzeczonego Alodiusa Deulofe, jako że każdemu słusznie należy się nagroda za jego trud, i chcąc tego dnia przyłączyć Alodiusa Deulofe do grona prowostów tej sztuki palestrina, życzliwie przyjęli rzeczone przedstawienie
Nr 2 – egzamin
et ad artem procedens, dictus Alodius Deulofe ilori (hilari) fronte et equo animo ipsum examen in se suscipiens, presentibus et assistentibus venerabilibus et discretis viris magistris superius nominatis, Michaelem Magones regio portario curie spectabilis domini gubernatoris comitatuum Rossilionis et Ceritanie, Joanne Marco et Bernardo Geli, prepositis in dicta arte et usu palestrine, ad hoc citati seu modo debito convocatis, et aliis quamplurimis in multitudine copiosa confluentibus in loco predicto, servatis prius per dictum Alodium Deulofe omnibus solempnitaque in talis examinibus sunt servanda, assumptis in manibus suis ense et anchile vulgo dictis spasa e braquer petit, et cum eis simul et semel ictus dedit et solempnitates fecit que in talibus sunt fiende.
a przystępując do sztuki, rzeczony Alodius Deulofe poddał się egzaminowi z pogodnym obliczem i spokojnym umysłem, w obecności i przy udziale czcigodnych i roztropnych mężów, wyżej wymienionych mistrzów, Michaela Magonesa, królewskiego odźwiernego (portarius) dworu szlachetnego pana gubernatora hrabstw Roussillon i Cerdanya, Joana Marco i Bernardusa Geli, prowostów w rzeczonej sztuce i posługiwaniu się palestrina, wezwanych w tym celu lub należycie zwołanych, oraz bardzo wielu innych osób licznie przybywających do rzeczonego miejsca. Rzeczony Alodius Deulofe, dopełniwszy najpierw wszystkich uroczystości, których należy dopełnić podczas takich egzaminów, wziął do rąk miecz i puklerz, zwane powszechnie spasa e braquer petit, i oboma naraz zadawał ciosy oraz dopełniał uroczystości, których należy dopełnić przy takich okazjach.
Quibus sic peractis ipsi laniste seu magistri armorum subtiliter et ingeniose de singulorum ictibus prefate artis palestrine examinarunt. In quaquidem examine ita bene, ingeniose ac subtiliter de omnibus prefatis armis se habuit, quod, habito per superius nominatos lanistas inter se maturo colloquio et tractatu, et nemine ipsorum in aliquo discrepante, ipsum Alodium Deulofe in dictis usu et arte palestrine, videlicet quatuor armorum superius expressatorum, suis exhigentibus meritis, approbarunt et pro approbato ipsum haberi voluerunt.
Po dokonaniu tego sami lanistae, czyli mistrzowie szermierki, szczegółowo i fachowo przeegzaminowali go z ciosów każdej (broni) rzeczonej sztuki palestrina. Podczas tego egzaminu wykazał się tak dobrym, biegłym i sprawnym władaniem wszystkimi wspomnianymi rodzajami broni, że wymienieni wyżej lanistae, po dojrzałym namyśle i wspólnej naradzie, bez jakiejkolwiek różnicy zdań, uznali kwalifikacje Alodiusa Deulofe w rzeczonej praktyce i sztuce palestrina, mianowicie we władaniu czterema wymienionymi wyżej rodzajami broni, stosownie do jego zasług, i postanowili, by uchodził za zatwierdzonego.
Nr 2 – przysięga
Qua approbatione per prefatos lanistas facta, prestitoque prius per dictum Alodium Deulofe corporaliter juramento, genibus ad tellurem flexis et capite discoperto, super signum sancte cru✝cis factum de pluribus ensibus ad sancta Dei quatuor evangelia membris suis corporaliter sponte tacta, quod a cetero quoad poterit sanctam fidem catholicam deffendet, ense in manu sua, si opportuerit, evaginato; item deffendet viduas et pupillos in necessitate positos quotiens fuerit requisitus, honestate salva; item, honorabit magistris dicte artis palestrine et dictam artem decorabit pro viribus suis; item quando repertus fuerit in aliqua civitate aut villa in qua fuerit aliquis magister dicte artis palestrine infirmitate detentus, ei succurret et juvabit juxta suum posse;
Po udzieleniu tej aprobaty przez wspomnianych lanistae rzeczony Alodius Deulofe złożył najpierw uroczystą przysięgę, klęcząc na ziemi z odkrytą głową, na znak świętego krzyża ✝ ułożony z kilku mieczy oraz na cztery święte Ewangelie Boże, których dobrowolnie dotknął: że odtąd, na ile zdoła, będzie bronił świętej wiary katolickiej z mieczem w dłoni, w razie potrzeby dobytym; takoż, że będzie bronił wdów i sierot w potrzebie, ilekroć zostanie o to poproszony, z zachowaniem czci; takoż, że będzie darzył szacunkiem mistrzów rzeczonej sztuki palestrina i przysparzał tej sztuce chwały wedle swych sił; takoż, że gdy znajdzie się w mieście lub miasteczku, w którym jakiś mistrz rzeczonej sztuki palestrina jest złożony chorobą, będzie mu pomagał i wspierał go wedle swych możliwości;
item, quod non tenebit mulierem impudicam, nec lucrum inhonestum ab ipsis mulieribus recipiet, sub pena privationis armorum et infractionis juramenti, super qua infractione prossequi posset et privari per magistros dicte artis palestrine; item, quod non docebit dictam artem palestrine Sarracenos et Judeos; item, docebit bene et decenter quoscumque dictam artem addiscere volentes dando sibi salarium condecens, et quod non dabit lectionem alicui scholari seu scholaribus dictam artem addiscentibus, in diebus festivis et per sanctam matrem ecclesiam festivari mandatis et ordinatis; item, quod servabit privilegia concessa vel in futurum concedenda sub penis et juramento jamdictis, et omnia alia faciet que prepositi dicte artis palestrine facere sunt consueti.
item, że nie będzie utrzymywał niewiasty nierządnej ani czerpał nieuczciwego zysku z takich kobiet, pod karą pozbawienia prawa do broni i uznania za krzywoprzysięzcę, za co mógłby być ścigany i pozbawiony uprawnień przez mistrzów rzeczonej sztuki palestrina; item, że nie będzie nauczał rzeczonej sztuki palestrina Saracenów ani Żydów; item, że będzie dobrze i przyzwoicie nauczał wszystkich pragnących zgłębiać rzeczoną sztukę, jeżeli dadzą mu stosowne wynagrodzenie, oraz że nie będzie udzielał lekcji żadnemu uczniowi ani uczniom uczącym się rzeczonej sztuki w dni świąteczne, których obchodzenie nakazał i ustanowił święty Kościół matka; item, że będzie przestrzegał przywilejów nadanych lub mających zostać nadanymi w przyszłości pod rygorem rzeczonych kar i przysięgi oraz będzie czynił wszystko inne, co zwykli czynić prowostowie rzeczonej sztuki palestrina.
Nr 2 – nadanie godności i świadkowie
Dicti vero magistri, presentibus superius nominatis, prefatum Alodium Deulofe idoneum et sufficientem in prepositum sive prebost dictorum artis et usus palestrine, videlicet novem (quatuor) armorum superius expressatorum, elevarunt, crearunt, fecerunt et deputaverunt, et pro preposito ex inde ipsum haberi voluerunt et teneri, volentes, ut publice dixerunt, in quantum ad eos spectat, ipsum Alodium Deulofe gaudere omnibus illis honoribus, preheminenciis et prerogativis quibus ceteri gaudent prepositi prefate artis palestrine. De quibus omnibus et singulis dictus Alodius Deulofe petiit sibi fieri et tradi publicum instrumentum, unum et plura per me notarium publicum subscriptum. Que fuerunt acta Perpiniani, anno, mense, die et loco predictis, presentibus ibidem Joanne Prats paratore, Francisco Ribera alias Ordua sartori, et Petro Ros scriptore dicte ville.
Następnie rzeczeni mistrzowie, w obecności wyżej wymienionych osób, wynieśli, ustanowili, uczynili i mianowali wspomnianego Alodiusa Deulofe, jako zdatnego i należycie przygotowanego, prewotem, czyli prebostem, rzeczonej sztuki i praktyki palestriny, mianowicie dziewięciu (czterech) rodzajów broni wymienionych powyżej, i postanowili, aby odtąd był uznawany i uważany za prewota, pragnąc, jak publicznie oświadczyli, w zakresie od nich zależnym, aby Alodius Deulofe korzystał ze wszystkich tych zaszczytów, pierwszeństw i prerogatyw, z których korzystają inni prewoci rzeczonej sztuki palestriny. O sporządzenie i wydanie mu przeze mnie, niżej podpisanego notariusza publicznego, jednego lub więcej instrumentów publicznych, poświadczających wszystkie te czynności i każdą z osobna, zwrócił się rzeczony Alodius Deulofe. Działo się to w Perpignan, w roku, miesiącu, dniu i miejscu wyżej wskazanych, w obecności Joana Pratsa, postrzygacza sukna, Franciscusa Ribery zwanego Ordua, krawca, oraz Petrusa Rosa, pisarza rzeczonego miasta.
Szczegóły źródła
- ID
- P124
- Tytuł oryginalny
- in usu et arte palestrine
- Typ
- dokument i zapis archiwalny
- Data
- 26 kwietnia 1519; 4 września 1519
- Miejsce
- Perpignan (Roussillon, wówczas Korona Aragonii)
- Państwo (obecnie)
- Francja
- Język
- Łacina
- Bractwo
- Francuskie wspólnoty mistrzów szermierki
- Autor
- notár v Perpignane; majstri (lanistae) Joannes Sarda, Joannes Benedicti, Joannes Codalet, Stephanus Crestia
- Archiwum
- notárske minúty v Perpignane (dnes asi Archives départementales des Pyrénées-Orientales); signatúra neuvedená
- Edycja
- Champollion-Figeac, Documents historiques inédits IV (1848), N° XVII, s. 359–363 (oznámil Henry, Perpignan)
- Digitalizacja / opis katalogowy
- https://books.google.sk/books?id=-vkUAAAAQAAJ&pg=RA1-PA359
- Znaczenie
- istotność 4 z 5
- Weryfikacja
- odczyt wykorzystanej edycji
To źródło przywołuje
- P128 Przywilej w siedmiu artykułach dla bractwa mistrzów szermierki pod wezwaniem św. Jerzego w Barcelonie
Cytowane przez
- P126 Rapport sur un procès-verbal de réception d'un prévôt d'armes, envoyé par M. l'abbé Rouchier, correspondant. – Texte de la communication
- P125 Documents historiques inédits tirés des collections manuscrites de la Bibliothèque royale et des archives ou des bibliothèques des départements, t. IV
- P129 Sur l'art de l'escrime en Espagne au moyen âge
Notatki badawcze (po słowacku)
- Egzamin w domu ‚Joannis Sarda, laniste, sive mestre d'escrima‘ poza murami.
- Procedura: mistrz przedstawia swojego ‚discipulum licentiatum et servitorem‘ innemu mistrzowi, który go przyjmie ‚in filiolum‘ (ojciec chrzestny – ‚patrinus‘) i przedstawia egzaminatorom; kandydat bierze broń i z mistrzami ‚ictus dedit et solempnitates fecit‘; każdy mistrz egzaminuje w zakresie wyznaczonej broni; zatwierdzenie jednomyślne (‚nemine … discrepante‘); tego samego dnia po południu drugi egzamin przed zarządcą wikarii Roussillonu.
- Lusor – licentiatus – prepositus (przełożony) – lanista/magister; liczba broni jest częścią tytułu (jedenaście, cztery).
- Broń: ‚spasa et braquer petit, spasa de dos mans, basto de dos bots, mitge lansa, punyal, curta daga, spasa e braquer gran, spasa e daga/darga, spasa e rodella, spasa e capa, spasa sola‘.
- Przysięga na kolanach, z odkrytą głową, na krzyż utworzony z kilku mieczy i na Ewangelie: bronić wiary mieczem; bronić wdów i sierot; szanować mistrzów; pomagać choremu mistrzowi w obcym mieście; nie utrzymywać nierządnicy ani nie czerpać z niej zysku – pod karą utraty broni; ‚non docebit dictam artem Sarracenos vel Judeos‘; nauczać należycie za odpowiednim wynagrodzeniem; nie udzielać lekcji w święta; przestrzegać ‚privilegia concessa vel in futurum concedenda‘.
- W nr 1 także druga próba po południu przed Raphaelem Rirem, regentem wikarii Roussillon i Vallespir; w nr 2 kandydata przedstawia ‚Petrus Fornos‘ a wydawca poprawia ‚novem (quatuor)‘.