Źródła › P403
Wyzwanie i artykuły turnieju pieszego na rynku w Neuburgu podczas wesela palatyna Philippa Ludwiga (wrzesień 1574) oraz ustalenie nagród
Pełny pisany regulamin dworskiej walki pieszej włócznią i mieczem podczas książęcego wesela: liczba ciosów, zakazane trafienia (poniżej pasa, jelcem lub głowicą, złamaną włócznią), miecz trzymany wyłącznie w jednej ręce, rozstrzygnięcia sędziów, udział dam w przyznawaniu nagród.
- Typ
- statuty i regulaminy
- Data
- 29 września 1574
- Miejsce
- Neuburg an der Donau
- Edycja
- Herrliche Warhaffte Beschreibung der beyder Fürstlichen Heimfahrt … Wilhelmen, Hertzogen zu Gülich, Cleue und Berg … zweyen ältern Töchtern (Frankfurt n. M.: Feyerabend 1576), część „Heimführ. Pfaltz. Phil. Lud.“, druk. s. 97v–100v (BSB Res/L.eleg.m. 271 b#Beibd.1)
- Weryfikacja
- oryginał zweryfikowany
- Znaczenie
- 4/5
Pełny przekład wraz z oryginałem ↓
Przepisy w tym źródle
Pełny przekład
Ogłoszenie
Hernacher am dreyssigsten Septembris / ist zu Newburg in der Statt auff dem Marcket / ein Fuß Thurnier gehalten / welchs auch wie das Ringrennen Publicirt / nachfolgenden Inhalts.
Następnie trzydziestego września w Neuburgu, na rynku miejskim, odbył się turniej pieszy, który, podobnie jak gonitwę do pierścienia, zapowiedziano obwieszczeniem następującej treści.
Wyzwanie do turnieju pieszego
Es haben drey Adeliche Ritter jetzo viel Jar her allerley Länder durchzogen / vnd durchreist / auch in denselben jhre Ritterliche Thaten gegen jedermeniglich zuerkennen geben / Nach dem derhalben vorermelte drey Ritter in erfahrung bracht / Daß auff das Monats Septembris in der Fürstlichen Hauptstatt Newburg / der Newen Obern Pfaltz / ein Fürstlich Freudenreichs Hochzeitlich Fest gehalten werden soll / haben sie sich auff dieses Hochzeitlich Fürstlich Fest / vermittelst Göttlicher Gnaden / in eigner Person zu erscheinen / auch nicht allein gegen jedermeniglich jhre Ritterliche Manheit zuerkennen zu geben / Sonder auch zu zierung dieser Hochzeitlichen freuden / auch dem gantzen hochlöblichen Frawenzimmer / zu sonderen ehren / diensten vnd gefallen / mit einander entschlossen / auff den 29. ermelten Monats Septembris / auff dem Platz inn der Statt einen Offnen Ritterlichen Fuß-Thurnier zu Monteniren vnd zuerhalten / Wöllen auch hiemit alle Adeliche Personen ermant vnnd gebetten haben.
Trzej szlachetni rycerze od wielu już lat przemierzają najrozmaitsze krainy i podróżują po nich, dając w nich wszystkim poznać swe rycerskie czyny. Ponieważ zatem wspomniani trzej rycerze dowiedzieli się, że we wrześniu w książęcej stolicy Neuburg w Nowym Górnym Palatynacie ma się odbyć książęczna, radosna uczta weselna, wspólnie postanowili, za łaską Bożą, osobiście przybyć na tę książęcą ucztę weselną, zarówno aby dać wszystkim poznać swe rycerskie męstwo, jak i aby uświetnić te uroczystości weselne oraz ku szczególnej czci, posłudze i przyjemności wszystkich najgodniejszych pochwały dam; a 29 dnia wspomnianego miesiąca września zamierzają urządzić i przeprowadzić na placu miejskim otwarty rycerski turniej pieszy. Niniejszym pragną wezwać i poprosić wszystkie osoby szlachetnego stanu,
Da sie anders lust vnnd willen zu Ritters Spielen tragen / auch dem Hochlöblichen Frauwenzimmer zu dienen begeben / Sie wöllen auff vorermelten tag vnd Platz vmb Zwölff Vhr nachmittag erscheinen / Vnd allda jhre Mannheit gegen vorermelten drey Ritteren erzeigen vnnd sehen lassen / auch sich darneben in nachfolgenden Articull gemeß verhalten.
jeśli mają chęć i wolę uczestniczenia w igrzyskach rycerskich i pragną służyć najgodniejszym pochwały damom, aby stawili się we wspomnianym dniu i miejscu o dwunastej w południe, tam okazali i wykazali swoje męstwo przeciwko rzeczonym trzem rycerzom, a także postępowali według następujących artykułów.
Artykuły tego turnieju pieszego
Erstlich soll in diesem Thurnier keiner / so nicht von Adelichem Geschlecht vnd herkommen / zugelassen werden.
Po pierwsze: nikt, kto nie wywodzi się ze szlacheckiej rodziny i rodu, nie zostanie dopuszczony do tego turnieju.
Zum andern / soll jeder Venturierer / nach ordnung / wie er auff die ban kömpt / Thurnieren.
Po drugie: każdy uczestnik ma walczyć w kolejności, w jakiej przybywa w szranki.
Zum dritten / soll keiner weder mit Spiessen oder Schwerten Thurnieren / dann denen so jnen von Richteren geben / vnd zugelassen werden.
Po trzecie: nikomu nie wolno walczyć innymi kopiami lub mieczami niż te, które mu przydzielono i które zatwierdzili sędziowie.
Zum vierdten / soll ein jeder drey Stöß mit dem Spieß / vnnd fünff schläg mit dem Schwerdt thun.
[Streszczenie redakcyjne] Artykuł czwarty określa liczbę prób w dwóch konkurencjach turniejowych.
Zum fünfften / wo einer die Schrancken mit dem Spieß berürt / oder vnder der Gürtel treffen würde / der soll in diesem Thurnier keinen Danck haben.
Po piąte: kto dotknie bariery kopią lub uderzy poniżej pasa, nie będzie miał prawa do nagrody w tym turnieju.
Zum sechsten / so einem das Schwert auß der hand fallen / oder sich an die Schrancken damit zubehelffen / halten würde / Soll auch kein Danck erlangen mögen / wo er aber sein Schwerdt zerschlüg oder abbreche / soll jhme ein anders gegeben werden.
Po szóste: kto wypuści miecz z ręki lub oprze się nim o barierę dla podparcia, również nie będzie mógł zdobyć nagrody; jeśli jednak roztrzaska lub złamie miecz, otrzyma inny.
Zum siebenden / Wo einer bloß gestossen oder geschlagen würde / soll keinen Danck erhalten / außgenommen in der Foli.
Po siódme: kto zostanie trafiony pchnięciem lub cięciem w nieosłonięte miejsce (?), nie otrzyma nagrody, z wyjątkiem walki swobodnej (Foli).
Zum achten / alle stöß oder streich / die vber vorgemelte zahl beschehen / Ob die schon gebrochen weren / sollen nicht passirt werden.
Po ósme: wszystkie pchnięcia lub uderzenia wykonane ponad ustaloną liczbę nie będą liczone, nawet jeśli doszło przy nich do złamania.
Zum neundten / soll in den Hendtschuchen kein vortll / deßgleichen auch auff die Helmlin kein schifftung oder einicher vortell / Wie der genent mag werden / gebraucht werden.
Po dziewiąte: w rękawicach pancernych nie wolno stosować żadnych ulepszeń dających przewagę, podobnie na hełmach żadnego przedłużenia (schifftung) (?) ani jakiegokolwiek ulepszenia dającego przewagę, jakkolwiek by je nazywano.
Zum zehenden / Da einer mit Creutz oder Knopff nach dem anderen schlagen / stossen oder werffen / Item auch mit seinem schwerd nach seinem gegenpart stechen / oder mit dem zerbrochen stück Spieß nach jhme schlagen würde / soll keinen danck gewinnen.
Po dziesiąte: kto uderzy, trąci lub rzuci w przeciwnika jelcem bądź głowicą, a także kto zada przeciwnikowi pchnięcie mieczem lub uderzy go złamanym fragmentem kopii, nie otrzyma żadnej nagrody.
Zum Eilfften / soll ein jeder sein Schwert selbs / ohne gehülffen außziehen.
Po jedenaste: każdy zawodnik miał obowiązek samodzielnie posługiwać się własnym sprzętem, bez niczyjej pomocy.
Zum Zwölfften / der dem andern in sein Schwerdt platzt / soll keinen danck haben.
Po dwunaste: kto klaśnie w miecz przeciwnika (?), nie ma prawa do nagrody.
Zum Dreyzehenden / so einer dem andern die Streich auffengt / mag auch keinen danck gewinnen.
Po trzynaste: kto przechwytuje ciosy przeciwnika (?), również nie może zdobyć nagrody.
Zum Viertzehenden / Soll keiner sein Schwerdt nicht mit beyden henden gebrauchen dorffen / aber mit den Henden vbwechsseln mag er wol / wo er kan.
Po czternaste: nikomu nie wolno posługiwać się mieczem oburącz; wolno jednak zmienić rękę, jeśli potrafi.
Zum Fünfftzehenden / Ob etwas in diesen obbemelten Artickeln nottürfftiglich nicht benent / oder außgefürt worden were / Soll solchs in erklerung vnd erkentnuß der Richter gestelt werden.
Po piętnaste: jeśli czegoś niezbędnego nie wymieniono ani nie określono w niniejszych artykułach, pozostawia się to wykładni i rozstrzygnięciu sędziów.
Zum Sechtzehenden / Ob gnugsame vrsachen vorfielen / vnnd durch die ordentliche Richter für billig erkennt würde / soll den Mantenatoren erlaubt sein / ein oder mehr auß den Auenturirn zu beystandt zubegeren.
Po szesnaste: jeżeli pojawią się dostateczne powody, a zwyczajni sędziowie uznają to za słuszne, obrońcy turnieju będą mogli poprosić o jednego lub kilku pretendentów jako wsparcie.
Nagrody
Welcher am zierlichsten auff der ban erscheinen wirdt / darinnen auch die Mantenatores begriffen sollen werden / mögen sich die Richter bey dem Frawenzimmer befragen / welche ermelts Dancks für ander wirdig / demselben sollen der nach jhrer erkentnuß gegeben werden.
Kto najwytworniej zaprezentuje się w szrankach — należy tu uwzględnić także organizatorów turnieju — co do tego sędziowie mogą zapytać damy, kto bardziej niż inni zasługuje na tę nagrodę; należy mu ją przyznać zgodnie z ich rozstrzygnięciem.
Der inn den drey obbenanten Stössen mit dem Spieß die mehreren am höchsten vnd zierlichsten brechen wirdt / der soll nach erkantnuß der Richter / den Danck mit dem Spieß haben / Welchen die Mantenatores in jhren ersten drey Stössen mit dem Spieß auch gewinnen mögen.
Kto w trzech wspomnianych starciach na kopie skruszy ich najwięcej, najwyżej i najpiękniej, otrzyma nagrodę za kopię według rozstrzygnięcia sędziów; gospodarze turnieju również mogą ją zdobyć w swoich pierwszych trzech starciach na kopie.
Welcher in den fünff Streichen am besten vnd zierlichsten schlagen wirdt / dem soll nach erkentnuß der Richter der Danck deß Schwerdts gegeben werden / denselben mögen die Mantenatores in jhren ersten Fünff Schwerdt schlägen gleichfalß auch gewinnen.
Temu, kto w pięciu uderzeniach wykaże się największą biegłością i elegancją, decyzją sędziów przypadnie miecz jako nagroda; organizatorzy turnieju również mogą go zdobyć w swoich pierwszych pięciu uderzeniach mieczem.
Welcher in der Foli mit dem schwerd am dapffersten besten / vnd zierlichsten schlahen / vnd sich halten wirdt / sollen die Mantenatores solvell / als die Auenturierer nach erkentnuß der Richter / den Danck deß Schwerdts in der Folj haben.
Kto w walce swobodnej (Foli) najdzielniej, najlepiej i najzgrabniej włada mieczem i się sprawuje — zarówno obrońca turnieju, jak i pretendent — ten otrzyma nagrodę za miecz w walce swobodnej, według orzeczenia sędziów.
Szczegóły źródła
- ID
- P403
- Typ
- statuty i regulaminy
- Data
- 29 września 1574
- Miejsce
- Neuburg an der Donau
- Państwo (obecnie)
- Niemcy
- Język
- niemiecki
- Autor
- Mantenatori (traja „Adeliche Ritter“) pri svadbe falcgrófa Filipa Ľudovíta; tlač: Feyerabend
- Edycja
- Herrliche Warhaffte Beschreibung der beyder Fürstlichen Heimfahrt … Wilhelmen, Hertzogen zu Gülich, Cleue und Berg … zweyen ältern Töchtern (Frankfurt n. M.: Feyerabend 1576), časť „Heimführ. Pfaltz. Phil. Lud.“, tlač. s. 97v–100v (BSB Res/L.eleg.m. 271 b#Beibd.1)
- Digitalizacja / opis katalogowy
- https://www.digitale-sammlungen.de/de/view/bsb10206937?page=212
- Znaczenie
- istotność 4 z 5
- Weryfikacja
- oryginał zweryfikowany
Notatki badawcze (po słowacku)
- Wynik wyszukiwania pełnotekstowego (MDZ, wyrażenia „Fuß Thurnier“, „keinen Danck“).
- Przeczytane w całości na skanach 212–218: Carthell (wyzwanie trzech rycerzy skierowane do wszystkich szlachciców), Artickel 1–16 i Die Dänck.
- Zasady: tylko szlachta (art. 1); kolejność według przybycia na tor (2); tylko broń od sędziów (3); 3 pchnięcia kopią i 5 cięć mieczem (4); bez nagrody ten, kto trafi w barierę lub poniżej pasa (5), komu wypadnie miecz lub kto trzyma się bariery (6), kto zostanie „bloß” trafiony pchnięciem bądź cięciem, z wyjątkiem swobodnej walki „Foli” (7); uderzenia ponad ustaloną liczbę nie są liczone (8); żadnej przewagi w rękawicach i hełmach (9); bez nagrody ten, kto uderza jelcem bądź głowicą, rzuca, zadaje pchnięcia mieczem lub uderza złamaną kopią (10); miecz dobyć samemu (11); kto „klepnie” w miecz przeciwnika (12) lub przechwyci uderzenia (13), nie otrzyma nagrody; miecz tylko w jednej ręce, wolno jednak zmieniać ręce (14); niejasności rozstrzygną sędziowie (15); mantenatori mogą dobrać sobie posiłki spośród awanturników (16).
- Nagrody: za najpiękniejsze wejście (rozstrzygają damy), za oszczep, za pięć uderzeń mieczem i za miecz w „Foli“.
- Data: Carthell podaje 29. 9., relacja 30. 9.; rok 1574 = rok tego ślubu (Filip Ludwik i Anna Jülich-Kleve), książka ukazała się w 1576 – zweryfikować rok ślubu w dalszej literaturze.
- Niemal identyczne artykuły (12, wierszem) ma turniej pieszy w Tybindze 1601 (P442) – wspólna podstawa źródłowa.